Кіріспе

6-9 ғасырлар аралығында Франктардың біріккен патшалығы – Франктар патшалығы (Regnum Francorum), сондай-ақ Франк патшалығы, Франк империясы (Imperium Francorum) немесе Франкия, Батыс Еуропадағы Римнен кейінгі ең ірі варварлық патшалық болды. Ол Ерте орта ғасырларда Франк Меровинг және Каролинг әулеттерімен басқарылды. Франкия Көшпенділер дәуірінен сақталған соңғы германдық патшалықтарының бірі еді. Алғашқыда, бұрынғы Батыс Рим империясының ішіндегі франктардың негізгі аумақтары солтүстікте Рейн және Мёз өзендеріне жақын орналасқан, кейін Клодио және Хилдерик I сияқты франк билеушілері өз билігін қазіргі Солтүстік Францияға дейін кеңейтті. Хлодовик I, Хилдерик ұлы, Сойссонды (486) және Аквитанияны (507) бағындырғаннан кейін барлық франктарды біріктірді. Ол Меровингтер әулетін құрды, бірақ оның орнына Каролингтер әулеті келді. Герстальский Пепин, Карл Мартель, Пепин Ұсқын, Карл Ұлы және Людовик Салистің (әке, ұл, немере, шөбере және туынды шөбере) үздіксіз жорықтарының нәтижесінде 9 ғасырдың басында Франк империясының ең үлкен кеңеюіне қол жеткізілді, және осы кезден бастап ол Каролинг империясы деп аталды. Меровинг және Каролинг әулеттерінің билігінде Франк мемлекеті біртұтас саяси бірлік болды, әдетте билеуші әулеттердің әртүрлі өкілдері басқарған бірнеше кіші патшалықтарға бөлінген. Бұл патшалықтар өзара келісіммен жұмыс істесе де, жиі бір-бірімен қақтығыстарға түсетін. Мысалы, ескі франк жерлері бастапқыда Рейн мен Мёз өзендеріне орталықтанған Аустразия патшалығының құрамына кірді, ол кейіннен Төменгі Лотарингияға жақын болды. Оның оңтүстігі мен батысындағы Галло-римдік аумақ Неустрия деп аталды. Бұл кіші патшалықтардың нақты шекаралары мен саны уақыт өте келе өзгеріп, шығыс және батыс аймақтары арасындағы негізгі бөлініс тұрақты болды. 9 ғасырдың соңы мен 10 ғасырдың басындағы түрлі келісімдер мен қақтығыстардан кейін Батыс Франция Капетия әулетінің бақылауына өтті және Франция Корольдігіне айналды, ал Шығыс Франция мен Лотарингия франк емес Оттон әулетінің бақылауына өтті, Германия Корольдігіне айналды, ол Бургундия мен Италияны жаулап алып, Орта ғасырлық Киелі Рим империясын құрды. Кейінгі ғасырларда француз және неміс ұлтшылдықтары Карл Ұлы мен бастапқы патшалықтан мұрагерлік алғысы келді, бірақ қазіргі уақытта екеуі де көптеген адамдар үшін жалпыеуропалық символдар болып саналады.

Шығу тегі

"Франктар" термині біздің заманымыздың 3-ші ғасырында пайда болды, бұл Рим империясының Рейн өзенінің солтүстік шекарасына қоныстанған герман тайпаларын қамтиды, оның ішінде бруктерлер, ампсиварийлер, чамавтар, шатуарийлер және салиандар. Олардың барлығы Рим әскеріне қатысу дәстүрін сақтағанмен, салиандарға Рим империясының ішінде қоныстануға рұқсат берілді. 358 жылы, Батавия цивитасында біраз уақыт тұрғаннан кейін, император Юлиан чамавтар мен салиандарды жеңіп, соңғыларына шекарадан алыс, Токсандрияда қоныстануға мүмкіндік берді. Флавий Бауто және Арбогаст сияқты франк көшбасшыларының кейбіреуі римдіктерге адал болды, бірақ Маллобауд сияқты франк билеушілері басқа себептермен Рим жерінде белсенділік танытты. Арбогаст құлағаннан кейін, оның ұлы Аригий Трирде мұрагерлік графтық құруға қол жеткізді, ал узурпатор Константин III құлағаннан кейін, кейбір франктар узурпатор Жовинге (411) қолдау көрсетті. Жовин 413 жылы қайтыс болды, бірақ римдіктерге өз шекараларындағы франктарды басқару қиынға соқты. Франк патшасы Теодемер шамамен 422 жылы қылышпен өлімге кесілді. 428 жыл шамасында, патша Хлодий, оның патшалығы Тунгрорум цивитасында (астанасы Тонгеренде) болған болуы мүмкін, Рим аумағына шабуыл жасап, өзінің билігін Камарак (Камбрай) және Соммаға дейін кеңейтті. Сидоний Аполлинарий Флавий Этий оның халқының тойын жеңгенін (шамамен 431 ж.) хабарласа да, бұл кезең көптеген ғасырлар бойы сақталатын жағдайдың басталуын білдірді: германдық франктар көбірек галло-римдік халыққа билік етті. Хлодийдің туыстары деп есептелетін Меровингтер галло-рим әскерінің ішінде пайда болды, ал Хилдерик және оның ұлы Кловис галло-рим әскерінде "Франктердің патшасы" деп аталды, тіпті олардың франк аумақтық патшалығы болмастан бұрын. Кловис солтүстік Галлиядағы билік үшін римдіктерге қарсы шыққан Сиагрийді жеңгеннен кейін, солтүстік және шығыстағы франк патшаларына, сондай-ақ Галлияда бұрыннан бар болған басқа рим империясынан кейінгі патшалықтарға – вестготтарға, бургундтарға және алеманндарға бұрылды. Франк патшалығының бастапқы негізгі аумағы кейіннен Аустразия ("шығыс жерлері") деп аталды, ал солтүстік Галлиядағы үлкен романдық франк патшалығы Неустрия деп аталды.

Меровингтердің өрлеуі мен құлдырауы, 481687

Хлодийдің мұрагерлері белгісіз, бірақ оның немересі болуы мүмкін Хилдерик I, салиан патшалығын Турнай қаласынан римдіктердің foederatus ретінде басқарғаны белгілі. Хильдерик тарих үшін Франктарды ұлы Клодвиске мирас қалдырғаны үшін маңызды, ол өзінің билігін басқа франк тайпаларына таратуға және олардың территориясын оңтүстікке және батысқа қарай, Галлияға дейін кеңейтуге тырысты. Клодвиг христиан дінін қабылдап, ықпалды шіркеумен және галло-римдік халқымен жақсы қарым-қатынас орнатты. Отыз жылдық билігінде (481–511) Клодвиг римдік генерал Сиагрийді жеңіп, Суассон патшалығын бағындырды, алемандарды жеңіп, оларға франк үстемдігін орнатты (Тольбиак шайқасы, 496). Клодвиг вестготтарды жеңді (Вуйе шайқасы, 507) және Пиреней тауларының солтүстігіндегі, Септиманиядан басқа барлық территорияларын бағындырды, сондай-ақ бретондықтарды (Турский Григорийдің айтуынша) бағындырып, оларды франктардың вассалдарына айналдырды. Ол Галлияға шашырап кеткен түрлі римдік әскери бекіністерін (laeti) – Бессин сакстарын, британдарды, Арморика және Луара аңғарындағы алан тайпаларын, сондай-ақ Пуату тайфалдарын біріктірді. Өмірінің соңына қарай Клодвиг готтық Септимания провинциясы мен оңтүстік-шығыстағы Бургундия патшалығын қоспағанда, бүкіл Галлияны биледі. Клодвигтің «барлық франктардың патшасы» атанған нақты күні белгісіз, бірақ ол Вуйе шайқасынан кейін, 507 жылдан соң болған. Бұл шайқастан бір жыл өткен соң Клодвиг Парижді астана етіп жариялады, ал сол жылдың Рождество күні католик дініне кірді. Кейін ол франк патшалары Сигоберт пен Рагнахарды өлтіруге қатысты, осылайша барлық франктарды өзінің билігіне біріктірді. Осы ерте кезең туралы жалғыз дерек көзі – 590 жыл шамасында жазған Григорий Турский. Оның ерте патшалардың билік мерзіміне қатысты хронологиясы, көбінесе өзімен және басқа деректермен қайшы келетін, ойдан шығарылған болуы мүмкін. Клодвигтің 496 жылы крещение алғаны дәстүрлі түрде айтылса да, қазір бұл оқиға 508 жылы болған деп есептеледі. Каролинг Франциясы ежелгі Рим сәулетінің жаңаруын көрсету үшін монастырь қалаларын салуға мемлекеттік қолдау көрсетті. Әкімшілік басқаруды епископтар жүзеге асырды. Ескі галло-римдік аристократия епископтық лауазымдарды иелену арқылы беделін және институционалдық мәртебесін сақтап қалды, енді олар сот ісі, инфрақұрылым, білім беру және әлеуметтік қызметтер сияқты салаларға жауапты болды. Патшалар діни институттармен байланыс арқылы өкіметін заңдастырды. Епископ сайлаулары патшалардың бақылауында болды, ал патшаның бекітуі епископтардың билігін нығайтуға көмектесті. Ауыл шаруашылығында да жақсартулар болды, атап айтқанда, жаңа ауыр жырғыштарды пайдалану және үш егістік жүйесін кеңінен қолдану.

Ақшалай валюта

Византиялық монеталар Францияда Теодеберт I өзінің билігінің басында өз монеталарын қағуды бастағанға дейін қолданыста болды. Солидус пен триенс Францияда 534 және 679 жылдар аралығында қағылды. Динарий (немесе denier) кейінірек, шамамен 673-675 жылдары II Хильдерик және түрлі патша еместердің атынан пайда болды. 755 жылдан XI ғасырға дейін Каролингтік динарий Галлияда Меровингтік динарийді және фриздік пеннингті ығыстырды. Содан кейін, 794 жылдан бастап Италияда Каролингтік монархтардың атынан динарий қағу басталды, одан кейін X ғасырда «жергілікті» патшалар деп аталғандар, және одан соң Германия императорлары Отон I (962) қағуды жалғастырды. Соңында, Римде папа мен императордың атынан динарий қағуды III Лео және Карл I (Шаруман) бастап, X ғасырдың соңына дейін жүргізді.