Кіріспе
Fop деген сөз 17 ғасырдағы Англияда сыртқы түріне және киімдеріне шамадан тыс мән беретін еркекке қатысты айтылатын қорлаушы сөз болған. Осыған ұқсас басқа да терминдер: кокскомб, фриббл, попинджей (қаз. попугай), денди, сәнге құмар, және ненни. Макарон – 18 ғасырдағы тағы бір термин, ол көбінесе сәнмен байланысты болған. Бүгінгі күні бұл термин көбінесе тривиальды мәселелерге (әсіресе сән мәселелеріне) тым көп көңіл бөліп, жоғары әлеуметтік статусты көрсетуге тырысатын, әдетте еркек адамды білдіреді. Бұл термин сондай-ақ 18 ғасырдың стиліне негізделген, әдейілеп жасалған эксцентриктік стильдерге сілтеме жасау үшін де қолданылады.
Fop became a pejorative term for a man excessively concerned with his appearance and clothes in 17th century England. Some of the many similar alternative terms are: coxcomb, fribble, popinjay (meaning 'parrot'), dandy, fashion monger, and ninny. Macaroni was another term of the 18th century more specifically concerned with fashion. The pejorative term today carries the connotation of a person, usually male, who is overly concerned with trivial matters (especially matters of fashion) and who affects elite social standing. The term also appears in reference to deliberately camp styles based on eighteenth century looks.
Шығу тегі
"Фоп" сөзі алғаш рет 1440 жылы тіркелген және бірнеше ғасыр бойы кез келген ақымақ деген мағынаны білдірген; Оксфорд ағылшын тілінің сөздігі 1672 жылы "өз сыртқы түріне, киіміне немесе мінез-құлқына асыра күтім жасап, мақтанғақ адам; дэнди, тамаша" мағынасында алғаш рет қолданылғанын көрсетеді. Осы сөздің ертедегі қолданыс мысалы – Реставрация дәуірінің "Сабаздың бақыты" пьесасында, онда әйел мүмкін талапкерді "Кет, сен – фоп" деп тісқақтап жібереді.
Әдебиет пен мәдениетте
Фоп – ағылшын әдебиетінде, әсіресе комедиялық драмада және сатирикалық гравюраларда жиі кездесетін стереотиптік кейіпкер. Ол – «модаға құмар адам», киімге тым көп көңіл бөліп, әзіл-қалжыңға ұмтылып, көбінесе өзінің әлеуметтік статусын жоғары көрсетуге тырысады. Ол сәл нәзік мінезді болуы мүмкін, бірақ бұл оның бай әйелге үйлену ниетіне кедері келтірмейді. Француз сәніне әуес болғандықтан, француз киімдерін киіп, француз тіліндегі сөздерді жиі қолдануы мүмкін. «Французданған» фоптың мысалы – Колли Сиббердің «Love's Last Shift» (1696) пьесасындағы Сэр Новелти Фэшн. Фоп кейіпкерлері көптеген қалпына келтіру комедияларында кездеседі, мысалы, Джордж Этергедің «Мода адамы» немесе Сэр Фоплинг Флаттер (1676), Афра Бэннің саяси некелерге қарсы айтқан сөздері «Таун Фоп» (1676, 1677 жылы жарық көрді), және Джон Ванбрудың «Релапс» (1696) пьесасындағы Лорд Фоппингтон. Ванбру «Релапс» пьесасын Дрюри-Лейн театрындағы белгілі актерлердің қатысуымен, соның ішінде Лорд Фоппингтон рөлін ойнаған Колли Сиббердің есебінен жоспарлаған. Фопты «бо» деп те атайды, мысалы, Джордж Фаркуардың «The Beaux' Stratagem» (1707) комедиясында, Мэри Пикстің «The Beau Defeated» (1700) комедиясында, немесе Бат қаласының рәсімдер шебері Бо Нэштің, немесе Регенттік дәуірдегі танымал Бо Бруммелдің өмірінде. «Бо» сөзінің арамдылығы гомосексуализмді білдіруі мүмкін. Шекспирдің «Лир патшасы» пьесасында бұл сөз жалпы мағынада «ақымақ» ретінде қолданылады, ал одан бұрын Томас Наше «Жазғы соңғы өсиетнама» (1592, 1600 жылы басылған) еңбегінде: «Ақымақ, біздің ойыншымыз. Ол, Fop және Есек сияқты, өзін жұрттың күлкісіне айналдыруы керек». Гамлеттегі Острик фопқа тән мәнерімен ерекшеленеді, ал «Он екінші түн» пьесасының сюжеті пуритан Малволионы фоптай киінуге алдаумен байланысты. «Фоп» сөзі 18-ғасырдың басында көптеген адамдарды қаралау үшін қолданылған, бірақ олардың көпшілігі сол кезде көзге түсетін жеңілтек адамдар деп есептелмеген, және бұл сөздің мағынасы уақыт өте келе бұрмаланған болуы мүмкін.
ХХ ғасырдағы БАҚ
ХХ ғасырдың басындағы бульварлық әдебиет құпия әрекетке толы батырды таныстырды, ол өзінің кім екенін жасыру үшін әдемі киім киетін еді. 1903 жылы Эмма Орчидің романдарының басты кейіпкері – "Қызыл пернель" осы үлгінің прототипі болды. Сэр Перси әдемі киім киген, ойсыз, әлеуметтік өмірге бейім адам ретінде таныстырылады. Ол – француз революциясының қауіпті гильотинасынан адамдарды құтқаруға ешкімнің ойына келмейтін соңғы адам. Джонстон МакКаллидің әңгімелеріндегі Зорро (1919) рөліндегі Дон Диего де ла Вега да осыған ұқсас бейне жасайды, ол әділетсіздіктерді түзетеді. Бұл үрдіс 1920-1930 жылдардағы бульварлық әдебиет пен радиодағы кейіпкерлермен жалғасты және комикстердің пайда болуымен кеңейді. Брюс Уэйннің "Бэтмен" сериалындағы бастапқы бейнесі осы үрдісті одан әрі дамытты. Томас Маннның 1912 жылғы "Венециядағы өлім" повесінде (сондай-ақ Бенджамин Бриттеннің операсында және Лучино Висконтинің фильмінде) басты кейіпкер Густав фон Ашенбах әдемі киім киетін адамды сынайды; ирониялық түрде, Ашенбах өзі де сондай киім киеді. 1920 жылдардың кейбір "жарық жастары" мінез-құлқы мен сыртқы түрі жағынан әдемілікке ұмтылыс танытты, ал 1960 жылдардың соңында ерлер сәні грузин және викториан дәуірлерін еске түсіретін стильде ерекше болды. Поп-жұлдыздар көбінесе "foppish" деп аталатын киім киіп жүрді, ал The Kinks тобының "Dedicated Follower of Fashion" (1966) әні сол заманның рухын жақсы бейнеледі. Көптеген мәдениеттік кейіпкерлер, мысалы, "Адам Адамнант тірі", "Доктор Худың" үшінші түрі және Джейсон Кинг, әдемілікке ұмтылыс танытқанмен, олар әдемі киім киетін адамдарға тән мінез-құлықтарды көрсетпеді. Мел Брукстің "Әлем тарихы, 1-бөлім" фильміндегі француз революциясы сахнасында корольдің сарайының бірі "Попинджей" деп аталады. "Blackadder the Third" сериалында Хью Лори Джорджты, ханзада-регентті, оның ақылды және саркастик үй иесі Э. Блэкэддермен (Роуэн Аткинсон ойнады) салыстырғанда, айқын әдемілікке ұмтылатын адам ретінде бейнеледі. "Saturday Night Live" телешоуының 1995-1996 жылдарғы маусымдарында британдық әдемілікке ұмтылатын адамдар немесе Люсьен Каллоу (Марк МакКинни) және Фаган (Дэвид Кохнер) бірнеше эпизодта пайда болды. Кейіпкерлер алғаш рет Weekend Update бағдарламасында Норм Макдональдтың жанкүйерлер клубының президенттері ретінде пайда болды, бірақ кейіннен бірнеше басқа эпизодтарда, әсіресе монологтарда пайда болды. Әдемілікке ұмтылатын адамдар реставрация кезеңінің соңғы кезеңіндегі киімдерде пайда болады және кезеңнің тіліне, мінез-құлқына, мәдениетіне және сексуалдық көзқарастарына ақымақтықпен қарайды.
ХХІ ғасырдағы БАҚ
ХХІ ғасырдағы бұқаралық ақпарат құралдарындағы фоптың алғашқы мысалдары – Коэн ағайындыларының «О, ағайын, сен қайдасың?» (2001) фильміндегі шашына әуес Улисс Эверетт МакГилл (Джордж Клуни ойнады) және «Кариб теңізінің қарақшылары» фильмдеріндегі Джек Спароу (Джонни Депп ойнады) кейіптері. Депптің стилі «гранж фоп» деп аталады. Актердің мінез-құлқы Уолт Дисней компаниясының басшыларын алаңдатты, бірақ ол өзгеріске ұшырамады, осылайша фоптың жаңа буыны пайда болды. Channel 4 телеарнасының «Vic Reeves Big Night Out» бағдарламасында Грэм Листер кейіпкері Ривсті «Фоп» деп атайды. Квентин Тарантиноның 2012 жылы шыққан құлдық тарихы «Джанго Unchained» фильмінде Джейми Фокс кейіпкері өмірінде алғаш рет өз киімін таңдауға мүмкіндік алғанда, бірден «Fancypants» деген лақап атымен танылды. 2007 жылғы «Apollo Justice: Ace Attorney» видео ойынында детектив Эма Скай прокурор Клауер Гэвинді оның әдетте киетін сәнді заттары мен сыртқы келбетіне деген құштарлығы үшін үнемі «жағымды фоп» деп атайды. «Fop» термині кейде басқа кейіпкерлерге де қолданылады, әсіресе детективтің оны айту әдетіне байланысты «Apollo Justice» таңдайды. Басқа мысалдарға «Американдық психо» романының басты кейіпкері Патрик Бейтман және Элли Блейктің «Firebood» (2017) кітабындағы киімге әуес Принц Кай жатады.
Фоп рок
Соңғы кездегі және шағын тренд – "фоп-рок", бұл өнерпаздардың 18-ғасырлық періштелер, кружевті галстуктар және осыған ұқсас костюм элементтерін киіп өнер көрсету түрі. Бұл стиль глэм-рок, визуал кей және жаңа романтикалық қозғалысқа қарыздар. Бұл стильді 1960 жылдары Пол Ревир және Рейдерлер бастады. Адам Ант пен Адам және Анттар тобы бұл трендті қолданып, кейде жол тонаушылардың киімдерін киіп өнер көрсетті. Басқа да көзге түсетін мысалдар – Фальконың "Rock Me Amadeus" әніндегі Вольфганг Амадей Моцарт рөлі (1986 жылы АҚШ, Ұлыбритания және Канадада №1 хит болған), жапондық Malice Mizer рок тобы және Бостондық The Upper Crust тобы. 2000 жылдардың ортасында глэм-рокты жаңартушылар White Hot Odyssey да өнер көрсетулерінде 18-ғасыр стиліндегі періштелер мен киімдерді пайдаланды. Принс 1980 жылдардың ортасында әсем көйлектері, тар шалбарлары және биік өкшелі буттарымен танымал болды.