Кіріспе

Саңырауқұлақтың түрі

Speciesbox
| image = ChampignonMushroom. jpg
| status =
| status system =
| taxon = Agaricus bisporus
| authority = (J. E. Lange) Imbach (1946) Спора басымы қоңыр түсті. Споралар сопақтан дөңгелекке дейін, шамамен 4,5–5,5 мкм × 5–7,5 мкм өлшемде болады, ал базидиялар көбінесе екі споралы, бірақ Мохаве шөлінде және Жерорта теңізінде екі төрт споралы түрлері сипатталған, олардың өмір салты негізінен гетеротальды және гомотальды.

Ұқсас түрлер

Қарапайым саңырауқұлақты Аманита туысына жататын, "өлтіретін періштелер" деп аталатын өте зиянды саңырауқұлақтардың жас өскіндерімен шатастыруға болады, бірақ соңғыларын саңырауқұлақтың табанындағы вольвасы немесе тостағаншасы және таза ақ жапырақшалары (A. bisporus-тің қызғылт немесе қоңыр түсіне қарамастан) арқылы ажыратуға болады. Көбінесе, Agaricus bisporus-ты A. xanthodermus-пен шатастыру жиі кездеседі, ол бүкіл әлемде шөптесін жерлерде өсетін жеуге жарамсыз саңырауқұлақ. A. xanthodermus фенолға ұқсас иіске ие; оның қабығына тигенде сарғаяды. Бұл саңырауқұлақ кейбір адамдарда лоқсып, құсуты тудырады. Улы Еуропалық Entoloma sinuatum түріне сырттай ұқсағанмен, сары жапырақшалары қызғылт түске өтеді және сақинасы жоқ.

Таксономия

Қарапайым саңырауқұлақтың күрделі таксономиялық тарихы бар. Оны алғаш рет ағылшын ботанигі Мордекай Кубит Кук 1871 жылғы «Британдық саңырауқұлақтар туралы нұсқаулықта» сипаттады, оны Agaricus campestris түрінің бір түрі (var. hortensis) ретінде қарастырды. Даниялық миколог Якоб Эммануэль Ланге кейіннен бір өріс үлгісін қарап, 1926 жылы оны Psalliota hortensis var. bispora деп атады. 1938 жылы оған түр мәртебесі беріліп, Psalliota bispora деп қайта аталды. Эмиль Имбах (1897–1970) 1946 жылы Psalliota туысының атын Agaricus деп өзгерткеннен кейін, түрдің қазіргі ғылыми атауын Agaricus bisporus деп атады. Bispora деген эпитет екі споралы базидияны төрт споралы түрлерден ажыратады.

Өндіріс

2022 жылы әлемдегі саңырауқұлақтардың (трюфельдерді қоса алғанда) жалпы өндірісі 48 миллион тоннаны құрады, оның басым бөлігін, 94 пайызын Қытай өндірді (кестеде көрсетілген). Жапония және АҚШ екінші деңгейдегі өндірушілер еді.

Тарих

А. bisporus коммерциялық өсірудің ең алғашқы ғылыми сипаттамасын француз ботанігі Жозеф Питтон де Турнефор 1707 жылы жасаған. Француз агрономы Оливье де Серр гриб мицелиін трансплантациялау грибтердің көбірек өсуіне әкелетінін атап өткен. Бастапқыда өсіру сенімді болмады, себебі саңырауқұлақ өсірушілер егістікте жақсы грибтер пайда болғанда мицелийді қазып алып, оны компостталған тыңайтқышпен немесе қысылған құм, саз және тыңайтқыштан жасалған «кірпіштерге» отырғызатын. Осылай жиналған егін ұрығында патогендер болып, егін жұғады немесе өспейтін. 1893 жылы Париждегі Пастер институты жылқы тыңайтқышында өсіру үшін стерильденген, яғни таза егін ұрығын тапты және өндірді. Қазіргі кездегі жалпы агарикус саңырауқұлағының саудаға шығарылатын сорттары бастапқыда ашық қоңыр түсті болған. Ақ саңырауқұлақ 1925 жылы Пенсильвания штатының Коутсвилл қаласындағы «Кейстон саңырауқұлақ фермасында» қоңыр саңырауқұлақтардың арасында өсіп жатқан кезде табылды. Ферма иесі, миколог Луи Фердинанд Ламберт ақ саңырауқұлақты өз зертханасына алып келді. Ақ нанға деген қабылдану сияқты, ол тартымды тағам ретінде қарастырылып, өсіріліп, таратылды. Намысты апельсин мен «Ред Делишес» алмасының коммерциялық даму тарихына ұқсас, мәдениеттер мутант жеке тұлғалардан өсірілді. Бүгінде дүкендерде сатылатын көптеген крем түсті саңырауқұлақтар осы 1925 жылғы кездейсоқ табиғи мутацияның нәтижесі болып табылады. A. bisporus әлемнің кем дегенде жетпіс елінде өсіріледі. Күлдін сәулесіне ұшырағаннан кейін.