Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тринидад пен Тобагодан шыққан музыкалық аспап. Стальпан (немесе пан, сталь барабан, кейде басқа музыканттармен бірге стальбенд немесе сталь оркестрі) – Тринидад пен Тобагодан шыққан музыкалық аспап. Стальпанмен ойнаушы музыканттар паннисттер деп аталады. 2023 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы 11 тамызды Дүниежүзілік стальпан күні деп жариялады.
Musical instrument originating in Trinidad and Tobago
The steelpan (also known as a pan, steel drum, and sometimes, collectively with other musicians, as a steelband or steel orchestra) is a musical instrument originating in Trinidad and Tobago. Steelpan musicians are called pannists. In 2023, the United Nations General Assembly declared August 11 as World Steelpan Day.
Сипаттама
Қазіргі кездегі "пан" – 55 галлондық өнеркәсіптік барабандардан жасалған, хроматикалық тұрғыдан реттелген соққы аспапы. "Барабан" термині – пан аспаптары жасалатын болаттан жасалған контейнерлерді білдіреді; дұрысырақ айтқанда, бұл болат пан немесе пан, себебі ол идиофондар тобына жатады, сондықтан ол барабан емес (барабан – мембранофон). Кейбір болат пан аспаптары Пифагор музыкалық циклындағы кварталар мен квинталар бойынша ойнау үшін жасалған. Панды резеңке ұштары бар екі түзу таяқпен ойнайды; резеңке ұштарының мөлшері мен түрі ойналатын панның класына қарай өзгереді. Кейбір музыканттар әр қолына екі-екіден таяқ ұстап, төрт таяқ қолданады. Бұл Тринидад пен Тобагоның 20 ғасырдың басындағы карнавалдық соққы аспаптар тобы – тамбу бамбудан пайда болған. Пан – Тринидад пен Тобагоның ұлттық аспабы, сонымен қатар ол бұрынғы ұлттық әуе компаниясы BWIA-ның соңғы логотипінде және олардың ұшақтарының құйрықтарында бейнеленген.
The modern pan is a chromatically pitched percussion instrument made from 55 gallon industrial drums. Drum refers to the steel drum containers from which the pans are made; the steel drum is more correctly called a steel pan or pan as it falls into the idiophone family of instruments, and so is not a drum (which is a membranophone). Some steelpans are made to play in the Pythagorean musical cycle of fourths and fifths. A pan is played using a pair of straight sticks tipped with rubber; the size and type of rubber tip varies according to the class of pan being played. Some musicians use four pansticks, holding two in each hand. This grew out of Trinidad and Tobago's early 20th century Carnival percussion groups known as tamboo bamboo. The pan is the national instrument of Trinidad and Tobago and also appeared as the final logo of their former national airline, BWIA and on the tails of their aircraft.
Шығу тегі
Болат табалар 1900 жылдардың басында және ортасында дамыды, бірақ олардың тамыры әлдеқайда ертерекке, Батыс Африка мәдениеттерінің сөйлейтін барабандарына дейін жетеді. Сағат тәрізді пішіні бар барабандар барабан тілі арқылы алыстан хабар алмасу үшін қолданылды. Мысалы, ырғақ пен биіктік алдағы салтанаттағы орын, уақыт және тіпті бидің түрін көрсете алатын. 18 ғасырда Батыс Африка елдерінен адамдар Тринидадқа құл саудасына сатылу үшін күштеп әкелінді. Бір тайпа мен тілдес адамдар қасақана бөлініп, дәстүрлерін жою мақсатымен әртүрлі құл иелеріне сатылды. Болат табалардың эволюциясындағы алғашқы аспаптар тамбу бамбуктары болды, олар бамбук ағашынан жасалған, дыбыс шығару үшін жерге және басқа таяқтармен соғылатын таяқшалар еді. Тамбу бамбук тобының құрамына (джин) бөтелке мен қасық кірді. 1930 жылдардың ортасына қарай тамбу бамбук тобында металл соққыштары қолданыла бастады, алғашқысы автомобиль тежегішіндегі "темір" немесе печенье барабаны "бум" болды. Біріншісі джин бөтелкесі мен қасықтың орнына, екіншісі жерге соғылатын "бас" бамбук орнына қолданылды. 1939 жылы алғашқы толық металл тобы, Александрдың Рагтайм тобы құрылды, ал 1940 жылға қарай ол жағдайы нашар жас жігіттердің сүйікті карнавалдық серігіне айналды. 55 галлондық май шелектері 1947 жылдан бері болат табалар жасауға қолданылып келеді. 1951 жылы Ұлыбритания фестиваліне қатысу үшін құрылған Тринидадтың барлық болат перкуссиялық оркестрі (TASPO) – барлық аспаптары май шелектерінен жасалған алғашқы болат оркестрі болды. Олар 26 шілдеде өнер көрсетіп, steelpan және жаңа музыка жанрын әлемге таныстырды. 2022 жылғы Google Doodle осы оқиғаны еске салды. TASPO мүшелерінің арасында Элли Маннетт және Уинстон "Спри" Саймон болды. Хью Борд Тринидад пен Тобагоның Ұлттық болат тобын Англиядағы Достастық өнер фестивалінде, сондай-ақ Монреальдегі (Канада) Дүниежүзілік көрмеде өнер көрсеткен Esso Tripoli Steel Band тобын басқарды, кейін Либерасемен бірге гастрольдік сапарға шықты. Олар онымен бірге альбомға жазылды. 1954 жылғы Бродвей мюзиклі "Гүлдер үйі" сахнасында үш болат таба қолданылды. Тринидадта туған биші Джеффри Холдер оның актерлік құрамына шақырылғанда, ол өзінің би тобынан үш барабаншыны – Майкл Александерді (аспаптарды жасаған), Родерик Клавэри мен Альфонсо Маршаллды қосуды ұсынды; үш адам шоуда бишілер ретінде де жұмыс істеді.
Steelpans developed in the early to mid 1900s, but with roots going back much earlier, including the talking drums of West African cultures. The hourglass shaped drums were used for communicating messages at a distance with drum language. For example, the rhythm and pitch could indicate the location, time, and even type of dancing during an upcoming ceremony. In the 18th century, people from countries in West Africa were forcibly abducted to Trinidad to be sold at slave auctions. Persons of the same tribes and languages were deliberately separated and sold to different enslavers in an attempt to eradicate their traditions. The first instruments developed in the evolution of steelpan were tamboo bamboos, tunable sticks made of bamboo wood. These were hit onto the ground and with other sticks in order to produce sound. Tamboo bamboo bands included percussion of a (gin) bottle and spoon. By the mid 1930s, bits of metal percussion were being used in the tamboo bamboo bands, the first probably being either the automobile brake hub "iron" or the biscuit drum "boom". The former replaced the gin bottle and spoon, and the latter the "bass" bamboo that was pounded on the ground. In 1939 the first all steel band, Alexander's Ragtime Band, emerged, and by 1940 it had become the preferred carnival accompaniment of young underprivileged men. The 55 gallon oil drum was used to make steelpans from around 1947. The Trinidad All Steel Pan Percussion Orchestra (TASPO), formed to attend the Festival of Britain in 1951, was the first steelband whose instruments were all made from oil drums. They performed July 26, thus introducing the steelpan and a new music genre to the world. 2022 Google Doodle commemorated the event. Members of TASPO included Ellie Mannette and Winston "Spree" Simon. Hugh Borde led the National Steel Band of Trinidad & Tobago at the Commonwealth Arts Festival in England, as well as the Esso Tripoli Steel Band, which played at the World's Fair in Montreal, Canada, and later toured with Liberace. They were featured on an album with him. Three steel pans were used onstage in the 1954 Broadway musical House of Flowers. When Trinidadian born dancer Geoffrey Holder was hired for its cast, he suggested the incorporation of three drummers from his dance company, Michael Alexander (who made the instruments), Roderick Clavery, and Alphonso Marshall; the three doubled as dancers in the show.
Эволюция және даму
Энтони Уильямс ноталардың "төртінші және бесінші" орналасуын, белгілі "бесіншілер шеңбері" деп аталатын жүйені жасады. Бұл қорғасын табақтардағы ноталарды орналастырудың қалыпты стандарты болды. Басқа маңызды жетістіктерге Берти Маршалл мен Алан Гервейс бір уақытта және тәуелсіз түрде дамытқан жеке ноталардың гармоникалық овертондық реттелуі жатады. АҚШ-та сталь табақтар 1961 жылдан бастап сатыла бастады. Кариб теңізі аймақтық зерттеу институты CARIRI 1970 жылдары пресс машиналарын пайдалану арқылы шикі формаларды жаппай өндіру мүмкіндігін зерттеді. Бұл жобаның көп бөлігі Швецияда Saab компаниясымен бірлесіп жүзеге асырылды. Алғашқы нәтижелер үміттендіргенімен, қаржы жетіспеуі және Тринидадтағы жергілікті табақ жасаушылардың қолдауы болмауы себепті жоба тоқтатылды. Табақты пішіндеудің тағы бір әдісі қолданылды: айналдыру. Табақ токарлық станок сияқты құрылғыда айналдырылды, ал таяқшаның ұшындағы ролик табақтың ішке қарай шұңқылуына қолданылды. Бұл алдын ала шұңқылған табақтар жасады, бірақ стальде сызаттар мен ойыстар пайда болып жататын мәселе болды. Швейцариялық сталь табақ өндірушісі (PANArt) ұсақ түйірлі болатпен жұмыс істеді және нитридтеу арқылы қосымша қатайтылған терең соғылған шикі форманы жасады. Олар "панг" деп атаған бұл процесс және жаңа аспаптар 2000 жылы Порт-оф-Испанияда өткен Сталь табақ және ғылым халықаралық конференциясында ұсынылды. Электронды сталь табақтар да жасалды. Мұндай нұсқалардың бірі - Salmon Cupid ойлап тапқан және оған пайдалы патенттері бар E Pan. Тағы бір нұсқасы - Перкуссивті гармоникалық құрал (ПГҚ).
Anthony Williams designed the "fourths and fifths" arrangement of notes, known as the circle of fifths. This has become the standard form of note placement for lead pans. Other important developments include the tuning of harmonic overtones in individual notes, developed simultaneously and independently by Bertie Marshall and Alan Gervais. In the United States, steelpan instruments were marketed as early as 1961. The Caribbean Research Institute CARIRI investigated possibilities to mass produce raw forms with the use of pressing machines in the 1970s. Much of this project took place in Sweden in collaboration with the Saab Company. Although first results were promising, the project has been abandoned due to lack of finances and support by local pan tuners in Trinidad. Another method of shaping the pan was attempted: by spinning. The pan was spun on a lathe like device, and a roller on the end of a bar was used to sink the pan. While this did create pre sunk pans, a problem was that there would often be scratches and grooves in the steel. A Swiss steelpan manufacturer (PANArt) researched the field of fine grain sheet steel and developed a deep drawn raw form which was additionally hardened by nitriding. This process, and the new instruments they called pang, were presented at the International Conference of Steel pan and Science in Port of Spain in 2000. Electronic steelpans have also been developed. One such version is the E Pan, invented by Salmon Cupid, who holds utility patents for it. Another is the Percussive Harmonic Instrument (PHI).
Құрылыс
Нотаның мөлшері биіктігіне сәйкес келеді – овал неғұрлым үлкен болса, дыбыс тағайын соғұрлым төмен болады. Аспаптың мөлшері әрбір табаға қарай өзгеріп тұрады. Оның "күлтегінің" (май шемішінің цилиндрлік бөлігі) көбісі кесіліп тасталып, 30-ға жуық сопранолық ноталар болуы мүмкін. Немесе, тек үш бас нотасы бар бүкіл шеміш қолданылуы мүмкін, онда бір адам алты мұндай табаны ойнауы мүмкін. Күлтегінің ұзындығы, әдетте, шеміштің тесситурасына (жоғары немесе төменгі диапазонына) сәйкес келеді. Табалар әдетте боялған немесе хромдалған болады. Сонымен қатар, никельдеу, ұнтақпен қаптау немесе қатайту сияқты басқа да процестер де соңғы өңдеу ретінде қолданылуы мүмкін. Перкуссиялық аспаптар отбасының салыстырмалы түрде жаңа мүшесі болғанына қарамастан, стальпанды реттеу техникасы жылдам дамыды. Строб-тюнерлер осы жұмыс үшін ең қолайлы. Алғашқы бірнеше гармониканы көру қажеттілігі стальпанды реттеу үшін строб-тюнерді қажет етеді. Стальпан жасаушылар строб-тюнерлерді овертонды (бірінші (негізгі), екінші және үшінші гармониканы) реттегенде, табаның дыбысы бұрынғыдан гөйімдейтінін байқағаннан бері пайдаланады. Стальпанның күйден шығуының бірнеше себебі бар (көбінесе бұл стальпанды тым күшпен ойнаудан және дұрыс қолданудан туындайды) және сталь-бэндтер өз аспаптарын жылына бір-екі рет реттеуге тапсырыс береді. Тюнер өз жұмысында өте шебер болуы керек, сонда ғана ноталар жақсы және дұрыс дыбыстайды. Реттеу жұмысының көп бөлігі балғалармен жасалады.
The note's size corresponds to the pitch—the larger the oval, the lower the tone. The size of the instrument varies from one pan to another. It may have almost all of the "skirt" (the cylindrical part of the oil drum) cut off and around 30 soprano range notes. It may use the entire drum with only three bass notes per pan, in which case one person may play six such pans. The length of the skirt generally corresponds to the tessitura (high or low range) of the drum. The pans are usually either painted or chrome plated. Other processes such as nickel plating, powdercoating, or hardening can also be applied as a finish. Despite being a relatively new member of the percussion family, steelpan tuning techniques have advanced rapidly. Strobe tuners are ideally suited for the task. The need to see the first few overtones further makes a strobe tuner a necessity for steelpan tuning. Steelpan makers have used strobe tuners since it was discovered that, by adjusting the overtones (first (fundamental), second, and third partial), the pan's sound seemed to sparkle in a way that it did not previously. There are several ways in which a steelpan may become out of tune (most commonly this is caused by playing the steelpan with excessive force and incorrect handling) and it is quite common that steelbands arrange to have their instruments tuned once or twice a year. A tuner must have great skill in their work to manage to make the notes sound both good and at the correct pitch. Much of the tuning work is performed using hammers.
Панистер
Панист (кейде панист немесе паман) – стальпанды ойнайтын адам. Кәсіби панист жеке орындауға, сталь-оркестрмен ойнауға немесе әншілерге немесе жеке аспаптарда ойнайтындарға сүйемелдеуге қабілетті. Панистер үлкен жарыстарда өздерінің топтарымен өнер көрсетеді және әдетте өнер көрсететін барлық нәрсені жаттайды. "Панорама" сталь-оркестріндегі панистің ең жоғары лауазымы – капитан. Бұл үлкен ансамбльдерде көбінесе бөлім жетекшілері болады: топтағы түрлі дауыстарды қадағалайтын тәжірибелі панистер. Әйгілі панистер қатарында "Қазіргі заманғы сталь барабанының әкесі" атанған және тәжірибелі панист Элли Маннетт, сондай-ақ "Пинг-Понг" стальпанының авторы және шебер орындаушысы Уинстон "Спри" Саймон бар.
A pannist (sometimes panist or panman), is a person who plays the steelpan. A professional pannist may perform solo, play with a steel band, or accompany singers or solo instrumentalists. Pannists may play with their respective bands in large competitions, and generally memorize everything that they perform. The pannist's top position in a Panorama steelband is that of the captain. These large ensembles often include section leaders: accomplished pannists that monitor the various voices in the band. Influential pannists include Ellie Mannette, the "Father of the Modern Steel Drum" and an accomplished panman, and Winston "Spree" Simon, the inventor and a skilled player of the "Ping Pong" pan.