Кіріспе
Неміс сырасын дайындау ережелері
Reinheitsgebot («тазалық заңы») – Германияда және бұрынғы Киелі Рим империясы мемлекеттерінде сыра құрамындағы ингредиенттерді шектейтін ережелер жиынтығы. Заңның ең белгілі нұсқасы 1516 жылы Баварияда (Вильгельм IV-тің қаулысымен) қабылданды, бірақ осыған ұқсас ережелер Бавария заңына дейін де болған, ал қазіргі заманғы ережелер 1516 жылғы Бавариялық нұсқадан да айтарлықтай өзгеше. Бүгінде Reinheitsgebot сыра тарихы туралы көптеген мәтіндерде еске алынса да, тарихи тұрғыдан алғанда ол тек герцогтықта, сайлау округінде, содан кейін Бавария Корольдігінде және 1906 жылдан бастап Германияның барлық аймағында қолданылған, ал басқа елдерде немесе аймақтарда оның ықпалы шамалы болған немесе мүлдем болмаған.
1516 Бавария құқығы
Қазіргі Рейнхетсгеботтың ең ықпалды алдыңғысы 1487 жылы Бавария герцогтігінің Мюнхен қаласында алғаш рет қабылданған заң болды. Бавария қайта біріккеннен кейін, Мюнхен заңы 1516 жылғы 23 сәуірде Баварияның барлық территориясында қабылданды. Германия біріккен кезде Бавария осы заңды ұлттық деңгейде қабылдауға ұсыныс жасады (толығырақ қараңыз).
Рұқсат етілген ингредиенттер
Баварияның 1516 жылғы заңына сәйкес, сыра жасау үшін тек су, арпа және хмель қолданылуы мүмкін еді. Мәтінде ашытқы ингредиент ретінде көрсетілмеген, бірақ сол кезде ашытқыны сыра пісіру процесінде қолданғанын білген. Ол кездегі сыра жасаушылар ашытқыны сыра пісіру процесінің бір бөлігі деп санағанға ұқсайды. Бір партияда алынған ашытқы көбінесе келесі партияға ауыстырылып, осылайша ашытқы сыра пісіру процесінде тұрақты рөл атқарған. Ашытқының химиялық негізі және ашыту процесінің толық түсінігі көп уақыттан кейін ғана келді.
Басқа ережелер
1516 жылғы Бавария заңы сыраның бағасын (жыл мезгіліне және сыра түріне қарай) белгіледі, қонақ үй иелерінің табысын шектеді және сапасыз сыра жасағаны үшін мүлкін тәркілеу жазасы қарастырылды.
Мақсаты
Баварияның 1516 жылғы ережесі, ішінара, бидай мен қарабидай үшін нан пісірушілермен баға бәсекелесуді болдырмау мақсатында енгізілді. Астықтан арпаны ғана пайдалану, қолжетімді бағада нан болуын қамтамасыз ету үшін жасалды, себебі бидай мен қарабидай нан пісірушілердің пайдалануына ғана арналған. Бұл ереже сондай-ақ протекционистік рөл атқарған болуы мүмкін, өйткені Солтүстік Германиядан келген сыраларда Баварияда өсірілмейтін қоспалар жиі кездесетін. Баварияда осы ережені қабылдауда діни консерватизм де ықпал еткен болуы мүмкін, бұл – түрлі-түрлі сыйыну рәсімдерінде қолданылған деп есептелетін шөп, белладонна, жусан сияқты өсімдіктердің қолданылуын шектеуге бағытталған.
Маңыздылығы мен сабақтастығы
Кейбір дереккөздер 1516 жылғы Бавария заңын азық-түлік қауіпсіздігін реттейтін алғашқы заң деп санайды. Сол сияқты, кейбір дереккөздер бұл заң қабылданғаннан бері негізінен өзгермегенін мәлімдейді, бірақ 1500 жылдардың ортасынан бастап Бавария кориандр, лавр жапырағы және бидай сияқты ингредиенттерді қолдануға рұқсат берді. Ашытқының ферментациядағы рөлі ашылғаннан кейін, ол заңның заманауи нұсқаларына қосылды. Reinheitsgebot сыра қайнатуды реттейтін ең әйгілі заң болып табылады және Германияда ғана емес, бүкіл әлемде сыра қайнатуға әсерін тигізе береді.
Германиядағы сыраның әртүрлілігіне әсер етуі
Заңның қазіргі нұсқаларында әртүрлі сыра түрлері (мысалы, жоғары ашытылған сыралар), экспорттық сыралар және әртүрлі аймақтар үшін маңызды ерекшеліктер қарастырылған. Қазіргі заңда тек қана сортаңдалған дәндер, қонақ, су және ашытқы қолданылуы мүмкін деп белгіленген. Reinheitsgebot күріш сияқты және американдық сыра қайнатушылардың жеңіл дәмі мен төмен құны үшін пайдаланатын басқа да дәнділерді қатаң түрде тыйым салады. Әлемде қолөнер сыра қайнату өндірісінің өсуіне жауап ретінде, кейбір сарапшылар, неміс сыра қайнатушылары және тіпті неміс саясаткерлері ХХ ғасырдың ортасында бавариялық сыра қайнатушылар Еуропалық нарық интеграциясы кезіндегі бәсекеден қорғану үшін Reinheitsgebot-ті қолдады.
Алдыңғылар
Неміс дворянының сыра туралы ең ерте жазбадағы айғағы – император Оттон II-нің 974 жылы Лиеж қаласындағы (қазіргі Бельгия) шіркеуге сыра қайнатуға лицензия бергені. Орта ғасырдың соңында Германияда түрлі сыра ережелері де болды, оның ішінде 1293 жылы Нюрнбергте, 1351 жылы Эрфуртта және 1434 жылы Вайсенсееде қабылданғандар.
Кеңейтiлген қолдану
1516 жылы Баварияда қабылданған ереже Германия бойынша баяу таралып, негіз құрды. Бавария 1871 жылы Германияның бірігуі үшін оны бүкіл Германияда қолдануды шарт етті. Бұл бастама Бавариядан тыс сыра қайнатушылардың күшті қарсылығына ұшырады, ал 1873 жылғы императорлық заң Солтүстік Германия сыра қайнатушылары басқа ингредиенттер қолданған жағдайда оларға салық қойды (тыйым салмай). 1906 жылға дейін ғана заң Германияның барлық аймақтарында біркелкі қолданыла бастады.
1952 жылы Reinheitsgebot ережелерінің негізгі бөліктері Батыс Германияның Biersteuergesetz (Сыраға салық салу туралы заң) заңына енгізілді. Бавария заңдары елдің қалған бөлігіне қарағанда қатаң болды, бұл 1950-ші және 1960-шы жылдардың басында заңдық дау-жанжалдарға себеп болды. Қытайдың Циндао қаласындағы неміс колониясында орналасқан Цинтао сыра зауытының неміс сыра қайнатушылары да осы заңды өз еркімен сақтады.
Қазіргі заманғы өзгерістер
1987 жылдың наурыз айында француз сыра қайнатушылары сотқа шағымданды, ал Комиссия Германияға қарсы (C 178/84) ісінде Еуропалық сот Reinheitsgebot-ты протекционистік деп таныды, демек ол Рим шартының 30-бабын бұзады. Бұл шешім тек импортталған сыраға қатысты болғандықтан, Германия Германияда қайнатылған сыраға заңды қолдануды жалғастыруды жөн көрді. 2005 жылғы сот шешімі заңның қолданылуын одан әрі шектеді, ол әртүрлі ингредиенттермен жасалған сыраны "сыра" деп белгіленбеген жағдайда сатуға рұқсат берді. Осылайша заң таңбалау стандартына айналды. Қазіргі ережелерден ерекшеліктер сұрауға болады, және глютенсіз сыраға әртүрлі ингредиенттер қолданылғанына қарамастан, оны "сыра" деп таңбалауға рұқсат берілді.