Адур өзені: Суссекстің табиғаты мен тарихы

Кіріспе

Суссекс, Англиядағы Адур өзені (/eɪ/'/d/ʊər/ немесе /eɪ/'/d/ɜː/) – Англияның Суссекс аймағындағы өзен. Өзеннің төменгі ағысы лайланып, порты Шорхэм-бай-Сидегі өзеннің терең суларына көшірілді.

Өзен ағысы

Адур өзені екі жеке тармақтан басталады: батыс Адур және шығыс Адур, олар Хенфилдтен батысқа қарай қосылады. Батыс Адур Слинфолдтан басталып, Куулхэмді айналып, содан кейін Шипли арқылы ағады, онда оң жағалауда Хаммер Понд және Лансинг Брук қосылады. Сол жағалауда Кнепхилл тоғанының ағысы қосылады, ол Джон Нэш 1806–13 жылдары жоспарлаған Кнепп қамалының саябағының бөлігін құрайды. Ол Сэр Чарльз Меррик Беррелл үшін қазіргі қамалдық үйді, Кнепп қамалын жобалады, бірақ аумақта 11 ғасырға жататын, сол атпен белгілі қамалдың қалдықтары да бар, ол 1726 жылы бұзылған. Тоған 16 ғасырда Норфолк герцогы үшін темір өнеркәсібіне арналған балғалы тоған ретінде салынған. Бей көпірінде A24 тас жолымен кесіліп, сол жағалауда тағы бір саласы қосылады, содан кейін Батыс Гринстедке ағып, құлыптың қалдықтарынан өтеді. Хэттерелл көпірінен жоғары Блейкс Гилл қосылады, үлкен бөгет құрылысынан өтеді. Лок Бриджде, Партридж Гринде тағы бір құлыптың қалдықтары бар, ал Хонибридж ағыны оң жағалауда қосылады. Бинс Гринге жақын Бинс көпірі өзен үстінен B2135 тас жолын алып өтеді, ал өзен осы нүктеден төмен қарай толқындалады. Көп ұзамай ол Хенфилдке жақын шығыс Адурға қосылады. Шығыс Адур Шығыс Сассекстегі Дитчлинг Комоннан басталып, Батыс Сассекке өтеді және солтүстіктегі Хейвордс Хит пен оңтүстіктегі Берджесс Хилл арасынан өтеді. Ол Уивелсфилд теміржол станциясының солтүстігінде Брайтон магистралімен, Райс-бриджде A273 және A23 тас жолдарымен кесіледі. Твинэмнің батысында Херрингс ағысы сол жағалауға қосылады. Шерманбериде шығыс Адурды Кауфолд ағысы толықтырады. Шерманбери шіркеуінің жанындағы жаяу көпірінде судың қалыпты деңгейі осыдан төмен. Толқындар бөлігі A281 тас жолымен Мок көпірінен және екі теміржолдың жолын ұстанатын, алыс қашықтыққа арналған Downs Link көпірінен өтеді. Бетли көпірінің астында өзеннің сол жағалауымен қоғамдық жол жүреді. Батыс Адурдың құйылысынан жоғары бөгет бар, сондықтан Шерманбериге тек ең биік толқындар жетеді. Ал батыстағылар 1160 жылы Уильям де Брауз, Брамбер қамалының иесі Дурфорд аббаттығына берген. Бидинг көпірі өзеннен Үрге Бидингтен Брамберге дейінгі кіші жолды алып өтеді, ал оңтүстікке қарай A283 Steyning айналым жолы өтеді. Даунс Линктің жаяу көпірі өзеннен өтеді, өйткені Кумбс маңындағы бұрынғы теміржол көпірі бұзылған. Өзен Лансинг колледжіне жақын Оңтүстік Даунс аралығындағы саңылау арқылы жалғасады, онда Адурды Ледивелл ағысы толықтырады, содан кейін A27 Шорхэм айналым жолымен кесіледі. Тасымалдау жолдары Ескі Шорхэм көпірінде аяқталады, ал өзен Шорхэм портының бөлігіне айналады. Батыс жағалау жолының теміржол көпірі мен A259 Норфолк көпірі өзенді шығысқа бұрылмас бұрын кесіп өтеді, ол Шорхэмдегі теңізге параллель ағып өтеді. Халықтың көпшілік дауысымен көпiр Адур паром көпірі деп аталды. Өзен Шорхемде ағылшын арнасына құяды. Адурдың аузы қазір Шорхэм қаласының орталығынан екі шақырым (3 км) қашықтықта, себебі жағалаудағы ағыс. Бұрын өзеннің аузы шығысқа қарай, Портслейдте орналасқан, бірақ теңізге ашылу мүмкіндігі жасалды, бұл Саутвик кеме каналын құруға мүмкіндік берді. Бейбридж каналы Адурдың су ағысының бір бөлігін пайдаланады.

The Adur begins as two separate branches, the western Adur and the eastern Adur, which meet west of Henfield. The western Adur rises at Slinfold, from where it flows around Coolham and then through Shipley, where Hammer Pond and Lancing Brook join it on the right bank. On the left bank, it is joined by the outflow of Knepphill Pond, which forms part of the Knepp Castle pleasure grounds laid out by John Nash in 1806–13. He designed the present castellated mansion known as Knepp Castle for Sir Charles Merrick Burrell, but the grounds include the remains of an 11th century castle, known by the same name, which was demolished in 1726. The pond was constructed as a hammer pond for the iron industry in the 16th century by the Duke of Norfolk. At Bay Bridge it is crossed by the A24 road, is joined by another tributary on the left bank, and flows on to West Grinstead, passing through the remains of a lock. It is joined by Blakes Gill just above Hatterell Bridge, where it passes through a large weir structure. There are the remains of another lock at Lock Bridge, Partridge Green, nad Honeybridge Stream joins it on the right bank. Near Bines Green, Bines Bridge carries the B2135 road over the river, and the river is tidal below this point. Soon afterwards, it joins the eastern Adur near Henfield. The eastern Adur rises at Ditchling Common, in East Sussex, from where it crosses into West Sussex and passes between Haywards Heath to the north and Burgess Hill to the south. It is crossed by the Brighton Main Line to the north of Wivelsfield railway station, the A273 road and the A23 road at Rice Bridge. To the west of Twineham the Herrings Stream joins on the left bank. At Shermanbury, the eastern Adur is fed by the Cowfold Stream. The normal tidal limit is just below this at the footbridge near Shermanbury Church. The tidal section is crossed by the A281 road at Mock Bridge, and by the Downs Link, a long distance footpath which follows the track of two railways, at Betley Bridge. Below Betley Bridge, a public towpath runs along the left bank of the river. There is a weir just above the confluence with the Western Adur, which means that only the highest tides reach Shermanbury. while those to the west were given to Durford Abbey around 1160, by William de Braose, who owned Bramber Castle. Beeding Bridge carries a minor road from Upper Beeding to Bramber over the river, while a little further south, the A283 Steyning By pass crosses. A footbridge carries the Downs Link over the river, as the former railway bridge near Coombes has been demolished. The river continues through a gap in the South Downs near Lancing College where the Adur is fed by the Ladywell Stream, and is then crossed by the A27 Shoreham By pass. The towpaths end at Old Shoreham Bridge, and the river becomes part of Shoreham Harbour. The West Coastway Line railway bridge and the A259 Norfolk Bridge cross the river before it turns to the east, to flow parallel to the English Channel at Shoreham by Sea. It was named the Adur Ferry Bridge after a public vote was held. The river enters the English Channel at Shoreham. The mouth of the Adur is now two miles (3 km) from the town centre of Shoreham due to longshore drift. Previously, the river mouth was further east, in Portslade, but an opening to the sea was made which allowed the creation of Southwick Ship Canal. The Baybridge Canal uses part of the Adur's watercourse.

Этимология

Адур атауы салыстырмалы түрде жақында (шамамен 1612 жылдары) пайда болған, бұл Shoreham жерінде орналасқан деп қате түсінікке келген Portus Adurni атты римдік бекінісінің атына негізделген. Бұрын бұл өзен Брамбер деп аталған, сондай-ақ 16 ғасырда Соре деп те жазылған, соңғысы, шамасы, Уильям Харрисонның «Англия сипаттамасы» (1577) еңбегінде Shoreham (көне деректерде көбінесе Сорхам) сөзінен кері жасалған. Тағы бір мүмкін түсіндірме – англосаксон тіліндегі ǽdr сөзі, ол тамыр немесе артерия мағынасын береді. Басқа жергілікті өзендер де, мысалы, Rother (англосаксон тіліндегі róðer сөзінен – «есуші») және Arun (hærn сөзінен – «толқынды») өзеннің және оның төңірегінің сипаттамасы болып көрінеді.

Тарих

Норман дәуірінен бастап Сассекс графтығы «зорлау» деп аталатын бөліктерге бөлінді. Әр зорлау әдетте өзен мен өзен портына орталастырылып, қамалмен қоршалған. Брамбер зорлауы Брамбер порты мен Адур өзенінің төңірегінде орналасқан, ал Брамбер қамалы өзенге жақын салынған. Орта ғасырларда Брамбер, Стейннинг және Жаңа Шорхэм өзендегі маңызды порттар болды. Батыс Адур да Шипли қаласының жанындағы Кнепп қамалына жақын ағып өтеді. Өзеннің кеме қатынасы үшін пайдаланылғанының ұзақ тарихы бар, ал Шорхэм Рим дәуірінен бері порт ретінде белгілі. Орта ғасырларда, әсіресе, ол Корольдік арсеналдың орналасқан жері болғандықтан және кейін кеме жасау орталығына айналғандықтан, өте белсенді болды. 11-12 ғасырларда өзен Брамбер көпіріне дейін толқыды, ал Брамбер көлемді порт болды. 1720 жылдары Дефоу Шорхэмге келгенде, ол Шорхэмнің теңізші қала екенін, тұрғындарының көпшілігі кеме жасаушылар, кеме жабдықтарын сатушылар немесе кеме жасаумен байланысты кәсіптермен айналысатынын атап өтті. Сол кездегі ішкі аймақ арзан ағашпен үлкен көлемде қамтамасыз ете алды, ал үлкен кемелер өзенге көтеріле алмаса да, Брамбер, Стейннинг және одан әрі кемежайларға ағаштарды жеткізу үшін пайдаланылды. Ормандар кесілген сайын бұл сауда біртіндеп төмендеді. Кеме жасаушылардың алдындағы бір мәселе – өзеннің аузын толқындармен бітеу, олар толқындармен жағалау бойымен жылжыды. 1760 жылы мәселені шешу үшін Порт комиссарлары тағайындалды және жаңа ауыз жасауға екі рет әрекет жасалды, бірақ екеуі де сәтті болмады. Алайда, 1816 жылы жаңа арна жасалып, өзеннің бастапқы бағыты Саутвик кеме каналына айналды, ал келесі қырық жылда даму жұмыстары жүргізілді. Каналдың кіреберісіндегі шлюздер су деңгейін сақтайды. Оңтүстік жағалаудағы бірнеше өзендерді жақсартудың табысынан кейін, 13 тамызда 1807 жылы парламент актісі өзенді Батыс Адурдағы Бинс көпіріне және Шығыс Адурдағы Мок көпіріне дейін жақсартуға рұқсат берді. Акт сондай-ақ Бридинг көпірінен жоғары орналасқан жазық жерлерді кептіруді жақсартуға рұқсат берді. Акт бойынша жұмысты жүргізу үшін 79 сенімді адам тағайындалды, оларға Брамбер зорлауының канализация комиссарлары көмектесті. Жобаға қаржы жаңа кептіру жүйесінен пайда көретін жер иелерінен алынатын салықтардан түседі. Өзен арнасы қазылды, жағалауы көтерілді және жол салынды. Өзен 3 фут (1 метр) су тартып алатын баржаларға жарамды болу керек еді, ал Актта көрсетілгендей, өзенді пайдалану үшін алымдар өте төмен болды, бірақ жұмыс аяқталды және 4 фут (1 метр) тереңдікке қол жеткізілді. 1825 жылы кеме жүретін өзенге қосымша кеңейту жасалды, онда жеті демеуші 5 250 фунт стерлинг жинады және Бейбридж каналын салу үшін Парламент актісін алды, бірақ іс жүзінде олар өзен арнасын кеңейтіп, бірнеше бұрылыстарды түзетті. Канал Бинс көпірінен Батыс Гринстедтегі Бейбриджге дейін созылып, әрқайсысының биіктігі 7 фут (2 метр) болатын екі фунт шлюзін қамтиды. 1807 жылғы акт ешқандай шлюздер салуға рұқсат бермегенмен, белгілі бір уақытта үш флеш-шлюз салынды, біреуі шығыс Адурдағы Бетли шлюзінде, батыс Адурмен қиылыстан жоғары және екеуі батыс тармағында. Өзен коммерциялық табысқа қол жеткізбеді. 1812 жылы жол ақысы 523 фунт стерлинг болды, бірақ содан кейін тез төмендеді және 1839 жылы тек 258 фунт стерлинг болды. Брайтон темір жолы 1861 жылы аймаққа келді, ол кезде Шорхэмнан Хоршамға дейінгі тармақ салынды, ол өзенмен тікелей бәсекелестікте болды. Адурдың сенімділері 1865 жылдан бастап өздерінің қарыздарын қайтаруға мүмкіндік бере алмады, ал Бейбридж каналы 1861 жылдан бастап іс жүзінде пайдаланылмай қалды және ресми түрде 1875 жылдың 1 қыркүйегінде жабылды. Кейбір көліктер Адурды пайдалануды жалғастырды, ал 1905 жылы шұңқырлы сүйрегіш машиналар Шорхэмнен Бедингтегі цемент зауытына 12 989 тонна материал жеткізді. Бұл сауда 1929 жылға дейін жалғасты. Өзеннің төменгі ағысын, аузынан Олд-Шорхэм көпіріне дейін, Шорхэм портының кеңсесі басқарады. Көпірден жоғары өзенге Экологиялық агенттік жауапты. Шерманбериге дейін жалпы құқық бойынша кеме қатынасы құқығы бар; кішігірім қайықтар шығыс тармақта оған жетуі мүмкін, сондай-ақ батыс тармақта Партридж Гриндегі Бейбридж каналының төменгі шлюзіне жетуі мүмкін. Сақтықпен уақытты анықтау қажет, өйткені өзен су басында тар арнаға құйылады, ал Бидинг көпірінің көктемгі су басында өте шектеулі биіктігі бар.

From Norman times the county of Sussex was divided into sections known as rapes. Each rape was typically centred on a river and river port and was guarded by a castle. Bramber rape was centred on the port of Bramber and the river Adur, with Bramber Castle located close to the river. At various times in the medieval period, Bramber, Steyning and New Shoreham were all major ports on the river. The western Adur also flows close to Knepp Castle, near Shipley. The river has a long history of use for navigation, and Shoreham is known to have been used as a port since Roman times. During the Middle Ages, it was especially active, as it was the location of a Royal Arsenal, and later became a centre for ship building. During the 11th and 12th centuries, the river was tidal as far upstream as Bramber Bridge, and Bramber was a busy port. When Defoe visited in the 1720s, he noted that Shoreham was a seafaring town, with many of the inhabitants being ship's carpenters, chandlers or otherwise involved in trades connected with shipbuilding. At the time, the hinterland was able to supply large quantities of cheap timber, and although larger ships could not navigate up the river, it was used to float large rafts of timber from Bramber, Steyning and beyond down to the ship yards. This trade gradually declined as the forests were felled. One problem that the shipbuilders faced was the blocking of the mouth of the river with shingle, which was moved along the coast by the tides. Harbour Commissioners were appointed in 1760 to resolve the issue, and two attempts to create a new mouth were made, but neither was particularly successful. However, in 1816 a new channel was cut through the shingle, and the original course of the river became the Southwick Ship Canal as development work took place over the next forty years. Water levels in the canal are maintained by locks at its entrance. Following the success of improvements to a number of rivers along the south coast, an Act of Parliament was obtained on 13 August 1807 to allow the river to be improved up to Bines Bridge on the western Adur and to Mock Bridge on the eastern Adur. The Act also authorised the drainage of the lowland levels above Breeding Bridge to be improved. Seventy nine trustees were appointed by the Act to carry out the work, assisted by the Commissioners of Sewers for the Rape of Bramber. Finance for the scheme would come from rates levied on owners of land which would benefit from the new drainage scheme. The river channel was dredged, the banks were raised, and a towpath was constructed. The river was to be made suitable for barges drawing 3 feet (1 m) of water, and tolls for the use of the river as specified by the Act were very low, but the work was completed, and a navigable depth of 4 feet (1 m) was achieved. A further extension to the navigable river was made in 1825, when seven promoters raised £5,250 and obtained an Act of Parliament to construct the Baybridge Canal, although in practice they widened the river channel and straightened out a few of the bends, rather than constructing a separate channel. The canal ran from Bines Bridge to Baybridge at West Grinstead, and included two pound locks, each with a rise of 7 feet (2 m). Although the 1807 Act had not authorised the construction of any locks, at some point three flash locks were constructed, one on the eastern Adur at Betley Lock, just above the junction with the western Adur, and two on the western branch. The river was never a commercial success. Tolls in 1812 amounted to £523, but then declined fairly quickly, and were only £258 in 1839. The Brighton Railway arrived in the area in 1861, when a branch from Shoreham to Horsham was constructed, which was in direct competition to the river. The Adur trustees could no longer afford to repay their loans from 1865, while the Baybridge Canal was virtually unused from 1861, and officially closed on 1 September 1875. Some traffic continued to use the Adur, and in 1905 a tug with barges conveyed 12,989 tons of material from Shoreham to a cement works at Beeding. This trade continued until 1929. The lower reaches of the river, from its mouth to Old Shoreham Bridge, are managed by the Port of Shoreham Harbour Office. Above the bridge, the river is the responsibility of the Environment Agency. There is a Common Law right of navigation up to Shermanbury; small boats can reach there on the eastern branch, and can also reach the lower lock of the Baybridge Canal at Partridge Green on the western branch. Careful timing is required, as the river drains down to a narrow channel at low tide, and Beeding Bridge has extemely limited headroom on spring tides.

Темір жол қозғалтқышы

Оңтүстік-шығыс және Чатем темір жолы K класындағы 2-6-4T танк локомотивтерінің біріне, No. A791 (кейін No. 1791 және 31791 болған), осы өзеннің атымен Адур өзені деген ат берді.