Франция Католик Лигасы: Діни соғыстар мен тақ үшін күрес

Кіріспе

Француз діни соғыстарының фракциясы (1576–1595)

Франция католик лигасы, кейде заманауи (және қазіргі) католиктер Киелі лига (La Sainte Ligue) деп атап, француз діни соғыстарының маңызды қатысушысы болды. Гиз герцогы Генрих I құрған және басқарған Лига, католиктік Франциядағы протестантизмді жоюды, сондай-ақ 1576 жылғы Болье бұйрығында протестанттық құлшылыққа келісім берген француз королі Генрих III-ті тақтан ығыстыруды мақсат тұтты. Лига 1584 жылы француз тағына мұрагерлік құқығын алған протестант әмір Генрих Наваррға қарсы да күресті. Рим папасы Сикст V, Испанияның Филипп II және иезуиттер осы католик партиясын қолдады.

Шығу тегі

Жергілікті қауымдарды 1576 жылы француз католиктері Больеу жарлығына қарсы тұру үшін құрды. Генрих III патша өзін осы қауымдастықтардың басына Пэроннның ультра-католик лигасына қарсы тепе-теңдік ретінде қойды. Бұл жарлықты Генерал-штаттар қабылдамағаннан кейін көптеген жергілікті лигалар таратылды. 1584 жылдың маусым айында Генрих III-тің мұрагері Анжу герцогы Франсуаның ауруы мен өлімі, Саликалық заң бойынша жаңа мұрагер ретінде протестант Генрих Наваррлықты тағайындады. Протестант патшаның билікке келу мүмкіндігіне қарсы тұрған католик аристократтары 1584 жылдың желтоқсан айында Нансиде жиналды және Лига Филипп II-нің елшілерімен Joinville-де келісімге келді. Осы келісімнен кейін католик қауымдастықтары мен лигалары Генрих I Гиз герцогының басшылығымен Католик лигасы ретінде бірікті. Католик лигасы француз аристократиясының шамамен жартысын құрайтын гугеноттардың билікті басып алуына жол бермеуді және француз католиктерінің дін тану құқығын қорғауды мақсат етті. Лиганың қозғаушы күші Extra Ecclesiam nulla salus доктринасы болды. Олар Валуа әулетінің гугеноттарды ынаятқа алу арқылы католик позициясын әлсіретеді деп қорқыды. Лигаға сонымен қатар ағылшын католиктерінен қашқан Ричард Верстеганның еңбектері әсер етті, ол Англияның протестант монархиясы тұсында ағылшын, уэльс және ирланд католик шейіттерінің азаптары туралы жазбаларын жариялады. Верстеганның "Theatrum crudelitatum Hæreticorum nostri temporis" (1587) сияқты кітаптары Англия патша сарайының наразылығына қарамастан, бүкіл католик Еуропасын Елизавета I билігі кезіндегі діни қуғын-сүргін туралы хабардар етті. 1588 жылы Верстеган ағылшын елшісі сэр Фрэнсис Уолсингхэмнің талабы бойынша Генрих III-тің бұйрығымен қысқа мерзімге қамауға алынды, бірақ Католик лигасы мен Папалық нунцийдің талабы бойынша тез босатылды. Осы кезде "Париждегі Лига бастапқы идеалдарынан арылып, қарапайым партиялық ұйымға айналды", ал Гиз герцогы оны католик ісін қорғау ғана емес, француз тағын басып алу үшін саяси құрал ретінде пайдаланды. Католик лигасы кальвинизмге (Франциядағы протестантизмнің басты саласы) қарсы күресті ереске қарсы крест жорығы және француз католиктерін Елизавета стиліндегі қуғын-сүргіннен қорғау деп қарастырды. Лиганың памфлеттері кез келген табиғи апатты Францияның еретиктерді төзімділікпен қабылдағаны үшін Құдайдың жазасы деп баяндады. Лига да, қатал кальвинистер де Генрих III-тің католиктер мен протестанттар арасында бейбіт өмір сүруге тырысуын жек көріп, сыртқарттықпен қабылдады. Лига сонымен қатар Францияның саяси деп аталатын прагматик заңгерлері мен зиялыларына қарсы болды, олар кісі өлтіруші сектанттық жеккөрушіліктен бас тартып, діни айырмашылықтардан жоғары тұрған күшті монархияны іздеді.

Local confraternities were initially established by French Catholics to counter the Edict of Beaulieu in 1576. King Henry III placed himself at the head of these associations as a counter balance to the ultra Catholic League of Peronne. Following the repudiation of that edict by the Estates General, most of the local leagues were disbanded. In June 1584, the illness and death of Henry III's heir François, Duke of Anjou made the Protestant Henry of Navarre the new heir presumptive under Salic law. Faced with the prospect of a Protestant king, Catholic nobles gathered at Nancy in December 1584, and the League drew up a treaty with Philip II's ambassadors at Joinville. Following this agreement, the Catholic confraternities and leagues were united as the Catholic League under the leadership of Henry I, Duke of Guise. The Catholic League aimed to preempt any seizure of power by the Huguenots, who made up nearly half of the French nobility, and to protect French Catholics' right to worship. The Catholic League's cause was fueled by the doctrine Extra Ecclesiam nulla salus. It feared that the House of Valois would weaken the Catholic position by attempting to appease the Huguenots. The League was also inspired by the writings of the English Catholic refugee Richard Verstegan, who published accounts of the suffering of English, Welsh, and Irish Catholic Martyrs under the Protestant monarchy of England. To the fury of the English Court, Verstegan's books, including Theatrum crudelitatum Hæreticorum nostri temporis (1587), made the whole of Catholic Europe aware of the religious persecution under the rule of Queen Elizabeth I. In 1588, Verstegan was briefly imprisoned by Henri III at the insistence of the English Ambassador Sir Francis Walsingham, but soon released at the insistence of the Catholic League and the Papal Nuncio. By this time "the League in Paris had fallen from its first ideals into mere partisanship", and the Duke of Guise increasingly used it not only to defend the Catholic cause, but as a political tool in an attempt to usurp the French throne. Catholic Leaguers saw their fight against Calvinism (the primary branch of Protestantism in France) as a Crusade against heresy and to defend French Catholics from Elizabethan style persecution. The League's pamphleteers blamed any natural disaster as God's way of punishing France for tolerating heretics. Both the League and the hardline Calvinists scorned Henry III's attempts to mediate peaceful coexistence between Catholics and Protestants. The League also opposed the pragmatic French jurists and intellectuals known as Politiques, who recoiled from the murderous sectarian loathing and sought a strong monarchy to rise above religious differences.

Тарих

Лига дереу Генрих III патшаға және оның мұрагері Генрих Наварраға қысым көрсетуді бастады. Осы күшейген қарсылыққа тап болған король Ла-Рошель бейбітшілігін жойды, протестантизмді қайтадан қылмыстық жазаланатын құқық бұзушылық деп жариялады және француз дін соғыстарының жаңа кезеңін ашты. Алайда Генрих III Католик лигасының басшысы Гиз герцогінің күшейіп келе жатқан билігінен де қорқып жүрді. Баррикадалар күні Генрих III Парижден қашуға мәжбүр болды, Гиз Францияның іс жүзіндегі билеушісіне айналды. Патшаның орнын қалпына келтіру үшін 1588 жылдың 23 желтоқсанында корольдік гвардияшылар герцог пен оның інісі Людовик II-ні өлтірді, ал герцогтің ұлы Лотарингиялық Карл Бастилияда тұтқындалды. Бұл әрекет патшаның билігін нығайтуға көмектеспеді және тірі қалған Гиздер мен олардың жақтастарын ашуландырды. Патша Парижден қайтадан Генрих Наварраға қосылу үшін қашып кетіп, астананы қоршауға алу үшін әскер құра бастады. 1589 жылдың 1 тамызында екі Генрих соңғы шабуылға дайындалып жатқан қала алдында отырғанда, Лигамен байланысы бар және герцогты өлтіргеніне ашуланған Доминикан орденінің дінге берілмеген ағайыны Жак Клемент дін қызметкері кейпінде корольдің жанына кіріп, оны өлтірді. Өлім аузында жатқанда король Генрихтен католицизмге көшуін өтінді, бұл одан әрі қантөгіске жол бермеудің жалғыз жолы екенін айтты. Патшаның өлімі әскерді дүрліктірді және Генрих Наварра қоршауды көтеруге мәжбүр болды. Генрих Наварра Францияның заңды патшасы болғанымен, Лига әскерлері оны оңтүстікке шегінуге мәжбүр етті. Англия патшасы Елизавета I берген қару-жарақ пен әскери кеңесшілердің көмегімен ол бірнеше әскери жеңіске жетті. Алайда ол француздардың көпшілігінің адалдығын және Испанияның Филипп II-нің қолдауын алған Лиганың басым күштерін жеңе алмады. 1589 жылдың 21 қарашасында Лига Генрихтің ағасы Бурбон кардиналын Франция королі Карл X деп жариялауға тырысты. Алайда кардинал Генрихтің адамдарымен күзетілді және ол өзінің немере інісінен тақты тартып алудан бас тартты; ол 1590 жылдың мамыр айында қайтыс болды. Католик заңгері және ақыны Жан де Ла Сеппед, Генрих Наварраның саяси жақтасы, 1589 жылы Экс-ан-Прованс Лига әскерлерінің қолына түскенде тұтқындалды. Аяқ киім жасаушы болып киінген қашып кету әрекеті сәтсіз аяқталып, ол Лиганың жоғары лауазымды мүшесі болған құрметті адамның бұйрығымен босатылды. 1593 жылғы Генералдық штатта Лига тіпті француз тағына бір үміткердің артында біріге алмады, бірнеше үміткерлер арасында, соның ішінде испан ханшайымы Изабелла болды. Лиганың жағдайы одан әрі нашарлады, бірақ олар әлі де Парижді берік ұстады. 1593 жылдың 25 шілдесінде Генрих Наварра католик шіркеуіне қабылданды және 1594 жылдың 27 ақпанында Парижге король Генрих IV ретінде қарсы алынды. Кальвинист патшаның қатерінен құтылып, Католик лигасы ыдырап кетті. Лиганың соңғы қалған жетекшісі Меркуар герцогы Филипп Эммануэль болды, ол испандықтардың қолдауымен Бреттань герцогтігінің саяси тәуелсіздігін қалпына келтіру үшін күресті. Англиядан жіберілген күшейтулермен король Генрих ақыры Меркуар герцогына қарсы өзі жетекшілік етіп шеру жасады, бірақ оның орнына 1598 жылдың 20 наурызында Анжеде Католик лигасының соңғы әскери басшысы ретінде оның бағынуын алды. Содан кейін король Генрих IV өзінің заңсыз ұлы Цезарь де Вендом герцогын Меркуардың қызы Франсуазаға үйлендіру арқылы өзінің әулетінің болашақтағы Бреттань мұрасын қамтамасыз етті. 1598 жылдың сәуір айында король Нант жарлығын шығарды, бұл гугеноттарға діни төзімділік пен шектеулі автономия берді, сонымен бірге Францияда католик шіркеуін патшалықтың ресми шіркеуі ретінде сақтап қалды және азаматтық соғысты аяқтады.

The League immediately began to exert pressure on King Henry III and his heir Henry of Navarre. Faced with this mounting opposition, the King canceled the Peace of La Rochelle, re criminalizing Protestantism and beginning a new chapter in the French Wars of Religion. However, Henry III also feared the growing power of the Duke of Guise, the head of the Catholic League. On the Day of the Barricades, Henry III was forced to flee Paris, leaving Guise as de facto ruler of France. To recover the King's position, on 23 December 1588 royal guardsmen assassinated the Duke and his brother Louis II, while the Duke's son Charles of Lorraine was imprisoned in the Bastille. This move did little to consolidate the King's power and enraged both the surviving Guises and their followers. The King again fled Paris to join Henry of Navarre, and began building an army to besiege the capital. On 1 August 1589, as the two Henrys sat before the city preparing for their final assault, Jacques Clément, a Dominican lay brother with ties to the League and enraged by the killing of the Duke, infiltrated the King's entourage dressed as a priest, and assassinated him. As he lay dying, the King begged Henry of Navarre to convert to Catholicism, calling it the only way to prevent further bloodshed. The King's death threw the army into disarray and Henry of Navarre was forced to lift the siege. Although Henry of Navarre was now the legitimate King of France, the League's armies forced him to retreat south. Using arms and military advisors provided by Queen Elizabeth I of England, he achieved several military victories. However, he was unable to overcome the superior forces of the League, which commanded the loyalty of most Frenchmen and had the support of Philip II of Spain. On 21 November 1589 the League attempted to declare the Cardinal of Bourbon, Henry's uncle, as king Charles X of France. However, the Cardinal was under guard by Henry's men, and he refused to usurp the throne from his nephew; he died in May 1590. The Catholic jurist and poet Jean de La Ceppède, a Politique supporter of Henry of Navarre, was arrested in 1589 when Aix en Provence fell to the League's armies. After a failed attempt to escape disguised as a shoemaker, he was released on the orders of an admirer who was a senior member of the League. In the estates general of 1593, the League was unable even to unite behind a single candidate for the French throne, splitting between several candidates including the Spanish princess Isabella. The League's position was further weakened, but they still securely held Paris. The stalemate was finally ended when Henry of Navarre was received into the Catholic Church on 25 July 1593, and was welcomed into Paris as King Henry IV on 27 February 1594. The Catholic League, now lacking the threat of a Calvinist king, continued to disintegrate. The last remaining senior leader of the League was Philippe Emmanuel, Duke of Mercœur, who, with Spanish backing, was also fighting to restore the political independence of the Duchy of Brittany under his own rule. With reinforcements sent from England, King Henry at last marched against the Duke of Mercœur in person, but instead received his submission, as the last remaining military leader of the Catholic League, at Angers on 20 March 1598. King Henry IV then assured his dynasty's future inheritance of Brittany by arranging the marriage of his illegitimate son, César Duc de Vendôme, to Mercœur's daughter Francoise. In April 1598, the King issued the Edict of Nantes, granting religious toleration and limited autonomy to the Huguenots, while retaining the Catholic Church in France as the Established Church of the realm, and finally ended the civil war.