Кіріспе

Жазу құралы, әсіресе тік жазу (клинопись) үшін Ежелгі Таяу Шығыста, саз тақташалар (аккад [[:wikt:𒁾]) жазу үшін қолданылған, әсіресе тік жазуды жазу үшін, қола дәуірі бойы және темір дәуіріне дейін. Тік жазу белгілері көбінесе қамыстан жасалған қаламұшпен ылғалды саз тақташаға басылған. Жазылғаннан кейін көптеген тақташалар күнде немесе ауада кептіріліп, нәзік болып қалған. Кейіннен бұл күйдірілмеген саз тақташаларды суға малып, жаңа таза тақташаларға айналдыруға болады. Ал басқа тақташалар қасақана түрде ыстық пеште күйдірілген, немесе ғимараттар кездейсоқ немесе қақтығыс кезінде өртенгенде күйдірілген, оларды қатты әрі берік еткен. Осы саз құжаттарының жиынтығы алғашқы мұрағаттарды құрады. Олар алғашқы кітапханалардың бастауы болды. Таяу Шығыста ондаған мың жазу тақташалары, оның ішінде көптеген сынықтар табылған. Миной/Микен өркениеттерінен сақталған тақташалық құжаттардың көп бөлігі есеп жүргізу үшін қолданылған. Тақташаның арт жағында тоқу қызыл сызықтарының іздері және жылдық есептердің жазылуы күрделі есеп жүйесін көрсетеді. Бұл мәдени аймақта сазды жыл сайын қайта өңдеу үшін тақташаларды қасақана күйдірмеген. Дегенмен, кейбір тақташалар сақталған ғимараттардағы бақытсыз жағдайлар салдарынан "күйдірілген". Қалғандары күйдірілмеген саз тақташалары болып табылады, сондықтан олар өте нәзік. Осы себепті, кейбір мекемелер оларды сақтау үшін қазір күйдіру мүмкіндігін қарастырып жатыр.

Жазушылар (дуб-сар)

Жазу қазіргідей емес еді. Месопотамияда жазу қарапайым сандар түрінде, кейде кездейсоқ емес белгімен, қарапайым сурет түрінде, саз балшыққа басылған немесе сирек жағдайда ағашқа, тасқа немесе ыдысқа ойылған түрде басталатын. Осылайша, бір мәмілеге қатысты тауарлардың нақты саны тіркелген. Бұл дәстүр адамдар егіншілікпен айналысып, үлкен және ұйымдасқан сауда орындарына негізделген тұрақты елді мекендерге қоныстанған кезде пайда болды. Бұл сауда орындары қой, астық және нан сатуға арналған, ал мәмілелер саз балшықтан жасалған белгілермен тіркелді. Бұл бастапқыда өте кішкентай саз балшықтан жасалған белгілер, біздің заманымыздан бұрынғы 9000 жылдан бастап, жазуды тіркеу үшін кеңінен қолданылған тарихи кезеңнің басына дейін, біздің заманымыздан бұрынғы 3000 жылға дейін үздіксіз қолданылып келді. Саз тақташалардың өңі әртүрлі болды, мысалы, сүйектей ақ, шоколад түсті және көмір сияқты. Б.з.б. 4000 жылдары саз тақташаларда пиктограммалар пайда бола бастады, ал шумерлік клинопись жазуының дамуынан кейін, б.з.б. 2500 жылға қарай халықтың күнделікті тіліндегі сөздерді жазуға қабілетті, жартылай буындық жазу жүйесі пайда болды. Саз тақташалардағы мәтіндер мифтер, аңыздар, эсселер, гимндер, мақал-мәтелдер, эпостық поэзия, шаруашылық жазбалар, заңдар, өсімдіктер және жануарлар туралы болды.

Бабыл

Біздің заманымыздан бұрынғы 1800–1600 жылдар аралығындағы «Гилгамеш» дастанының фрагменттері жазылған тақташалар табылды. Толық нұсқасы біздің заманымыздан бұрынғы 1 мың жылдыққа жатқан тақташаларда кездеседі. Вавилондық астрономиялық жазбалардағы (мысалы, «Энума Ану Энлил» және «MUL.APIN») тақташалар шамамен біздің заманымыздан бұрынғы 1800 жылға дейін жетеді. Астрономиялық жазбаларды талқылайтын тақташалар шамамен 75 жылына дейін жалғасады. Британ мұражайындағы кейінгі Вавилон тақташалары Халлей кометасының біздің заманымыздан бұрынғы 164 және 87 жылдары пайда болғанын көрсетеді.