Кіріспе

Хасид раввині (1772–1810) Бресловтық Нахман (Rabbī Naḥmān mīBreslev), сондай-ақ Бресловтық раввин Нахман, Рабби Нахман миБреслев, Братславтық Раб Нахман және Раб Нахман Бресловер (Rebe Nakhmen Breslover), және Умандық Нахман (4 сәуір 1772 – 16 қазан 1810) – Бреслов хасидтік қозғалысының негізін қалаушы. Ол ерекше шығармашылық параболаларымен танымал болды, ол Шығыс Еуропа халық аңыздарына сүйене отырып, терең каббалалық, бірақ барлығына қолжетімді емдеулер, кеңестер мен параболалық әңгімелер жасады. Осы әңгімелер арқылы әркім өзін сол жағдайға қойып, рухани және практикалық нұсқаулар ала алады. Ол адамның ерекшелігін табу мен көрсетуге баса назар аударды, сонымен қатар әлемнің стандартизацияланып бара жатқандығына байланысты үмітсіздіктен аулақ болуға шақырды. Мартин Бубердің аудармасы арқылы оның ілімі Франц Кафканы қоса алғанда, 20 ғасырдың бірқатар жазушыларына әсер еткен деп саналады. Баал Шем Товтың шөбересі Нахман, Каббала мен терең Тора білімін үйлестіре отырып, хасидтік қозғалысты жаңғыртты. Өмірінде мыңдаған ізбасарларын жинады, ал оның ықпалы бүгін де көптеген хасидтік қозғалыстар, мысалы, Бреслов хасидизмі арқылы жалғасуда. Нахманның діни философиясы Құдайға жақын болу және Құдаймен «ең жақын досыңызбен сөйлескендей» әдеттегі тілмен сөйлесуге негізделген. Оның ойлауында хитбодедут тұжырымы орталық орын алады. Нахманның анасы Фейга, Хасидтік діннің негізін қалаушы Баал Шем Товтың қызы Адилдің (кейде Удель деп те айтылады) қызы болды. Оның әкесі Шимша, Баал Шем Товтың шәкірттерінің бірі, Нахманның құрметіне аталған Нахман Хороденкалық (Городенкалық) еді, ол Яһуда Лоу бен Безалелдің жетінші буын ұрпағы болған. Нахманның Ехиел Зви және Исраэль Мес есімді екі ағасы және Перел есімді әпкесі болды. 13 жасында Рабби Эфраимның қызы Сашияға үйленіп, Оссатинге (қазіргі Старая-Осота) қайын атасының үйіне көшіп барды. Ол үйлену тойы күні Шимон есімді, өзінен бірнеше жас үлкен алғашқы шәкіртін тапты. 1798–1799 жылдары Украинадан Израильге сапар шегіп, Хайфа, Тиберия және Сафедте тұратын хасидтерді аралады. Ол Галилеяға Наполеонның түріктермен соғысы кезінде келді. Бұл сапарды ол жеке өткел ретінде қарастырды және ол көбінесе оған шабыт берген көз болып саналды. Тиберияда оның ықпалы литвалық және волындық хасидтер арасында келісімге келтірді. Израильден оралғаннан кейін ол Хасидизмнің басшылығын өз мойнына алуға дайын болды және оны өте таңдаулы түрде істеді. Басшылығының алғашқы жылдарында ол әрбір шәкіртінен өзіне барлық күнәларын мойындауын талап етті, сондай-ақ Құдаймен күнделікті бір сағат бойы сөйлесуге қатысуын міндеттеді. Рош Хашана 1800 жылға дейін Нахман Златополь қаласына көшіп барды.

Братслав пен Уманға көшіп барады

1802 жылы Нахман Братслав қаласына көшіп барды, ол "Бреслов" және "Браслав" деп те аталады. Бреслов қаласына көшіп келгеннен кейін ол жақын жердегі Немиров қаласынан 22 жасар Тора ғалымы Натан Стернхартцпен танысты. Стернхартц Нахманның барлық ресми сабақтарын жазды, сондай-ақ оның "Ликутей Мохаран" еңбегін көшірді. Нахманның қайтыс болғаннан кейін Стернхартц өзі және басқа шәкірттері Нахманмен болған бейресми әңгімелерді жазды, оның еңбектерін өз түсініктемелерімен бірге жариялады. Нахман мен оның әйелі Сасияның алты қызы мен екі ұлы болды. Екі қыз бала сәби кезінде, ал екі ұл бала дүниеге келгеннен бір жарым жыл ішінде қайтыс болды. Олардың аман қалған балалары – Адил, Сара, Мириам және Хая. 1807 жылдың маусым айында Сасия туберкулезден қайтыс болды, ал келесі айда Нахман Трахтенберг есімді әйелге үйленді. Үйленгеннен кейін Нахман туберкулезге шалдықты. 1810 жылы өрт Нахманның үйін қиратқаннан кейін, Уман қаласында тұратын маскилимдер (яһуди ағартушылық қозғалысына жататын яһудилер) оны өз қалаларына шақырды және ауруы нашарлаған кезде оған баспана берді. Нахман 1810 жылдың күзен айының төртінші күні 38 жасында туберкулезден қайтыс болды және жергілікті еврей зиратына жерленді. Нахманның көңіл-күйінің жиі өзгеріп тұруына байланысты ғалымдар оның ауыр депрессиядан және екіполярлық бұзылыстан зардап шеккенін болжайды.

Қажылық дәстүрі

Нахман қайтыс болғаннан кейін Стернхартс Рош Хашанадағы қабіріне жыл сайынғы қажылық сапарды орнатып, оны Рош Хашана кибуцы деп атады. 1917 жылға дейін мыңдаған хасидтер осы қажылыққа келді, бірақ Қазан төңкерісінен кейін оны құпия түрде жалғастыруға мәжбүр болды. Коммунистік кезеңде жыл сайынғы қажылыққа баруға батыл болған он шақты ғана хасид болды. 1989 жылы КСРО-дағы Перестройка кезінде қақпалар қайта ашылды. 2008 жылы әлемнің түкпір-түкпірінен шамамен 25 000 адам осы жыл сайынғы қажылыққа қатысты.

Ұстазы

Нахман мұрагерлік хасидтік династиялар идеясын қабылдамады және әр хасидтің өзі үшін және өзінің ішінде «цаддикті» («әулие / әділ адамды») іздеуі керек екенін үйретті. Ол әрбір яһудидің садик болуға мүмкіндігі бар деп сенді. Цаддик өзінің мицволары арқылы қауымның игілігін арттыруға тиіс екенін атап өтті. Алайда, цаддик хасидтің күнәларын «кешіре алмайды», және хасид тек Құдайға ғана дұға етуі керек, реббеге емес. Басқа адамға сенудің мақсаты – жанның ауыртпалығын азайту, тәубе мен емделу процесінің бір бөлігі ретінде. Ол өмірінің басында ораза ұстау және өзін-өзі жазалауды тәубе етудің ең тиімді жолы деп есептеді. Бірақ кейіннен ол осы қатал аскетизмдерден бас тартты, себебі олар депрессия мен қайғыға әкелуі мүмкін деп ойлады. Ол ізбасарларына «фанатик болмауға» айтты. Керісінше, олар бір жеке мицваны таңдап, оны қатаң сақтау керек, ал қалғандарын әдеттегідей мұқият орындау керек. Ол шәкірттерін күнделікті іс-әрекеттерінде қасиеттілікті арттыруға барлық мүмкіндікті пайдалануға шақырды. Мысалы, Тора заңына сәйкес үйлену және жұбайымен бірге өмір сүру арқылы, жыныстық қатынасты Құдай берген ұрпақ тудыру қабілетіне құрмет көрсетушілік әрекет ретінде көтеруге болады. Ол әркімді өмірде бақытты болу үшін, өздерінің және басқалардың жақсы жақтарын іздеуге шақырды. Ол сеніммен, қарапайымдықпен және қуанышпен өмір сүруге баса назар аударды. Ол шәкірттерін Құдаймен жақын қарым-қатынас орнату үшін дұға кезінде немесе одан кейін қол шапалақтауға, ән шырқауға және би билеуге шақырды. Ол ізбасарларына күн сайын бір сағат жалғыз уақыт өткізіп, Құдайға «жақсы доспен сөйлескендей» өз сөздерімен сөйлеу керектігін айтты. Бұл сидурдағы дұғаларға қосымша. Бреслвер хасидтері әлі күнге дейін осы практиканы сақтап келеді, ол хитбодедут деп аталады (сөзбе-сөз «өзін жалғыздыққа жетелеу»). Нахман хитбодедутты жасауға ең жақсы орын – дала немесе орман, Алланың жаратылысындағы табиғи дүниелердің арасында екенін үйретті. Ол рухани даму мен діни амалдар үшін музыканың маңыздылығын атап өтті.

Дау

1816 жылы Джозеф Перл хасидтік мистика мен сенімдерін сынап, алты жыл бұрын қайтыс болған Нахманның көптеген еңбектерін қатаң сынады. Австриялық императорлық цензура Перлдің трактатын жариялауға тыйым салды, себебі бұл империяның еврей халқы арасында наразылық тудыруы мүмкін деп қорқады. Өмірінде Нахман хасидтік қозғалыстың ішінде де оның жаңа тәсіліне күмән келтірген адамдардан қарсылық көріп, қарсыласады. Соңында Златипольдегі еврей халқының көбі Нахманға қарсы шығып, оны 1802 жылы Бресловқа көшуге мәжбүр етті. Нахман бір кезде өзінің Мәсіх екеніне сеніп, оны солай тану керектігін ойлады.

Жойылған жазбалар

Нахман сонымен қатар «Жасырын кітап» (Sefer HaGanuz) және «Күйдірілген кітап» (Sefer HaNisraf) жазды, бірақ кейін оларды жойды. Ол шәкірттеріне осы кітаптарда терең мистикалық түйсіктер бар екенін және оларды көбісі түсіне алмайтынын айтты. Ол Стернхартцқа «Сефер ХаНисрафты» диктант етіп берді, ол оны мүлдем түсінбегенін айтты және: «Мен есімде қалғаны – қонақжайлылықтың және қонаққа төсек дайындаудың ұлылығы туралы айтылған сөздер» деді. Нахман «Сефер ХаГанузды» ешкімге көрсетпеді, ал 1808 жылы «Сефер ХаГануздың» және «Сефер ХаНисрафтың» барлық көшірмелерін өртеп жіберді. Нахман алғаш рет өлімінен екі жыл бұрын туберкулез ауруының бір кезеңінде өмірі үшін саудаласу кезінде «Сефер ХаНисраф» кітабының екі қолжазбасын жоюға бұйырды. Ол бұл ауруды «кітап жазғаны үшін жоғары әлемнен келген жаза» деп есептеді. Екі жылдан кейін, өлім төсегінде, ол өзінің жазбаларымен толы сандықты өртеп жіберуді бұйырды. Өмірінің соңғы күні Раввин Нахман шәкірттеріне сандықтың кілтін берді. «Мен өлген соң, денеме әлі еденде жатқанда, сандықтағы барлық жазбаларды алып, өртесіздер. Менің өтінішімді орындауға асығыңыздар» деді. «Егер сіз бұзуға сенер болсаңыз, түзетуге де сеніңіз». «Гевальт!!! Ешқашан үмітіңізді жоғалтпаңыз! Ешқандай бейшаралық жоқ». «Егер адам өзінің өте төмен деңгейде екенін және Құдайдан алыс екенін түсінсе, бұл өзінің жігерленуіне себеп болады. Бұрын ол Құдайдан соншалықты алыс болған, тіпті оны білмеген де. Енді ол кемінде оны біледі, және бұл оның жақындап келе жатқанының белгісі». «Дүниелік құштарлықтар қараңғы бөлмедегі күн сәулесі сияқты. Оларды қолға алуға тырысқанша берік көрінеді». «Шын, жақсы досқа айтқандай, жүрегіңізді Құдайға ашу өте жақсы». «Сізге еңсерілмейтін кедергі берілмейді». «Даналықтың мәні – даналықтан қаншалықты алыс екеніңізді түсіну». «Израильдің барлық даналары мен үшін сарымсақ қабығындай». «Мен қайда барсам да, Израильге барамын». «Біліңіздер, егер адам өте тар көпірден өтуі керек болса, жалпы принцип және басты нәрсе – өзіңізді мүлдем қорқытпау».