Кіріспе

Архитектуралық стиль

Византиялық сәулет – Византия империясының, немесе Шығыс Рим империясының сәулет өнері. Ол әдетте 330 жылы Константин Ұлы Византияда Римнің жаңа астанасын – Константинополь қаласын құрғаннан бастап, 1453 жылы Византия империясы құлағанға дейін дамыды. Бастапқыда Византия мен Рим империясы арасында нақты шекара болған жоқ, сондықтан ерте Византиялық сәулет стильдік және құрылымдық тұрғыдан кеш Рим сәулетінен ерекшеленбеді. Стиль қақпақтар, күмбездер және аркалар негізінде қалыптасты, көбінесе ірі масштабта. Алтын түсті фонға салынған қабырға мозаикалары ең сәнді ғимараттар үшін стандартқа айналды, ал фрескалар – одан арзан балама болды. Ең әсем интерьерлер жұқа мәрмәр плиталарымен немесе түрлі-түсті, өрнекті тастармен әрленді. Кейбір бағаналар да мәрмәрден жасалған. Кірпіш пен тас та кеңінен қолданылды. Тас немесе шыныдан жасалған мозаикалар да интерьер сәулетінің маңызды элементтері болды. Византиялық интерьерлерде кереует, орындық, кіші орындық, үстел, кітап сөрелері, сондай-ақ әдемі ою-өрнектермен безенілген күміс немесе алтын тостағандар сияқты құнды ағаш жиһаздар болды. Ерте Византиялық сәулеттің негізін Рим және Грек сәулетінің элементтері құрады. Стильдік өзгерістер, технологиялық жетістіктер және саяси, аумақтық өзгерістер нәтижесінде шіркеу сәулетінде грек крестінің жоспары қалыптасты. Азаматтық сәулет грек-римдік дәстүрлерін жалғастырды. Византиялықтар әсерлі бекіністер мен көпірлер салды, бірақ римдіктер сияқты үлкен масштабта су құбырларын жасаған жоқ. Бұл терминді қазіргі заманғы тарихшылар ортағасырлық Рим империясын белгілеу үшін енгізді, себебі ол Рим қаласы мен оның айналасы емес, Константинопольдің (қазіргі Стамбул) жаңа астанасы төңірегінде дамыған ерекше өнер және мәдениет ошағы болды. Оның сәулеті Еуропа мен Таяу Шығыстағы кейінгі ортағасырлық сәулетке зор әсер етті.

Сипаттамалары

Рим империясы христиан дініне айналғанда (шығысқа қарай кеңейгеннен кейін) және жаңа астанасы Константинополь болғанда, оның сәулеті одан да әсерлі және мақсатты болды. Экзотикалық күмбездері мен бай мозаикалары бар бұл жаңа стиль, батысқа қарай Равенна мен Венецияға, ал солтүстікке қарай Мәскеуге жеткенше "Византиялық" деп аталды. Көптеген шіркеулер мен базиликаларда жоғары орналасқан күмбездер бар, бұл шіркеулердің ортасында кең ашық кеңістіктер жасап, жарықты күшейтеді. Дөңгелек арка – Византия стилінің негізгі элементі. Көркем әрі қарапайым алтын мозаикалар шіркеулердің ішін жарық пен жылумен толтырды. Византиялық капительдер ежелгі Грекия мен Римнің классикалық үлгілерінен өзгешеленіп, иілген сызықтармен және табиғи формалармен ерекшеленеді, бұл готикалық стильдің пайда болуына себепкер болды. Парфенон классикалық діннің ең танымал ескерткіші болғандай, Ая София христиан дінінің символы болып қала берді. Бұл екі діннің ғибадатханалары интерьер және экстерьер тұрғысынан бір-бірінен күрт өзгешеленеді. Классикалық ғибадатханалар үшін тек сыртқы көрініс маңызды болды, себебі тек дін қызметкерлері ғана ішке кіретін, онда ғибадатхана арналған құдайдың мүсіні сақталған. Салтанаттар ғибадатхананың алдында, сыртта өткізілді. Ал христиан дінінің қызметтері шіркеулердің ішінде өткізілді.

Бағандар

Византиялық бағаналар өте әртүрлі, көбінесе классикалық Коринф стилінен дамыған, әшекейлері бұрғымен ойылып жасалған, ал қанатты тік өскілерге ұқсас пішіндерге көбінесе тоқтамаған. Тас блогы карьерден әкелгендей өңделмеген күйінде қалдырылған, ал мүсінші өзінің қиялына сай жаңа үлгілер жасаған, сондықтан бір үлгінің көптеп қайталануы сирек кездеседі. Ең керемет үлгілердің бірі желмен соққандай бейнеленген жапырақтарды көрсетеді; ең жақсы мысалы 7 ғасырлық Агия Софияда (Салоникиде) сақталған. Венециядағы (1071) Әулие Марк соборындағы олар Джон Раскиннің назарын ерекше аударды. Басқалары Равеннадағы Сант-Аполлинаре-ин-Класседе (549) кездеседі. Равеннадағы (547) Сан-Витале соборындағы бағана арканы ұстап тұруға қажетті доссереттің үстінде орналасқан, оның қисаюы бағананың абакусынан әлдеқайда кең. Шығыс бағаналарында кейде бүркіт, арыстан және қой бейнеленген, бірақ олар дәстүрлі стильде орындалған. Агия Софияда екі түрлі бағана қолданылған: композиттік және иондық. Кейінгі Византия империясы кезінде, негізінен Римде пайда болған композиттік бағана, Коринфтік және Иондық стилдерін біріктіреді. Композиттік бағаналар негізгі ғимараттың кеңістігін құрайды. Иондық бағаналар олардың артында, бүйірлік кеңістіктерде, Коринфтік немесе Композиттік стилдеріне қатысты айналық бейнеде қолданылады (олардың тағдыры 19 ғасырға дейін созылды, сол кезде ғимараттар алғаш рет монументалды Иондық стилде жобаланды). Бірақ Агия Софияда бұл әдеттегі императорлық мәлімдемелер емес. Бағаналар әртүрлі жапырақтармен толы. Кейбіреулерінде кішкентай, жасыл жапырақтар орамалардың айналуына ілігіп алғандай көрінеді – бұл классикалық емес, жаңа сезімталдық дизайнды басып алғанын көрсетеді. Сан-Виталь базиликасындағы бағаналарда белдіктер мен қылыштарда кездесетін әшекейлерге ұқсас толқынды және нәзік гүлдік өрнектер бар. Олардың кері пішінді пирамидалық пішіні себетке ұқсайды.

Қазіргі ескерткіштердің шолуы

Ғимараттар геометриялық тұрғыдан күрделенді, маңызды мемлекеттік ғимараттарды безендіруде тасқа қоса кірпіш пен гипс пайдаланылды, классикалық ордерлер еркін қолданылды, мозаикалар мүсіндік әшекейлердің орнын басты, күрделі күмбездер массивті тіреулерге орналасты, ал терезелер жұқа алабастр қабаттары арқылы жарықты сүзіп, интерьерді жұмсақ жарықпен толтырды. Сақталған құрылыстардың көп бөлігі қасиетті, ал дүниелік ғимараттар жойылған.

Ертедегі сәулет

Ерте византиялық сәулет өнерінің алғашқы үлгілері император Юстиниан I билік құрған кезеңнен бастап Равенна мен Стамбулда, сондай-ақ Софияда (Киелі София шіркеуі) сақталған. Батыс сәулеттану тарихындағы маңызды жетістіктердің бірі Юстинианның сәулетшілері күрделі жүйені ойлап тапқанда болды, ол шіркеудің шаршы жоспарын ілгектер арқылы дөңгелек күмбезге (немесе күмбездерге) тегіс өтуді қамтамасыз етті. Равеннада Сант-Аполлинаре-Нуовоның бойлық базиликасы және император Юстиниан тапсырыс берген, бірақ өзі көре алмаған Сан-Витале шіркеуінің сегізбұрышты, орталықтандырылған құрылысы салынды. Стамбулдағы Юстинианның ескерткіштеріне Агия София мен Агия Ирене шіркеулерінің күмбезді құрылыстары кіреді, бірақ олардан бұрын Киелі Сергий мен Бахтың кіші шіркеуі (жергілікті жерде "Кіші Агия София" деп аталады) салынды, ол бойлық базилика элементтерін орталықтандырылған ғимарат элементтерімен біріктіргендіктен, екеуіне де үлгі болып қызмет етуі мүмкін. Басқа құрылымдарға Константинополдің Ұлы сарайының қираған қалдықтары, Константинополдің инновациялық қабырғалары (192 мұнарасы бар) және Базилика цистернасы (жүздеген қайта пайдаланған классикалық бағаналары бар) кіреді. Равеннадағы Сан-Аполлинаре-ин-Нуово шіркеуіндегі мозаика ерте византиялық сарайды бейнелейді. Салоникадағы Агиос Деметрий, Синай тауындағы Киелі Екатерина монастыры, қазіргі Грузиядағы Джвари монастыры және Ечмиадзиннің үш армян шіркеуі негізінен 7 ғасырға жатады және Юстиниан дәуірінен кейін Византия провинцияларындағы сәулеттік даму туралы мәлімет береді. Тамаша инженерлік жетістіктерге 430 метрлік Сангарий көпірі, Карамагура көпірінің сүйір аркасы, сондай-ақ Агия София шіркеуінің күмбезі жатады.

Орта Византия сәулет өнері

Македониялық династияда Василий I-нің Фарос Богородицасына арналған және Неа Экклезия (екіуі де қазір сақталмаған) шіркеулері сол дәуірдегі көптеген крест тәрізді ғибадатханалардың үлгісі болды, оның ішінде Оңтүстік Италиядағы Католика ди Стило (9 ғасыр), Грекиядағы Хосиос Лукас монастырының шіркеуі (шамамен 1000 жыл), Хиос аралындағы Неа Мони (Константин IX-ның жеке жобасы) және Афина маңындағы Дафни монастыры (шамамен 1050 жыл). Кейінгі үш шіркеу де иконоборлық аяқталғаннан кейін сәулет өнері мен әшекейлеуінің стандарттануымен бірге болған сәулеттік дизайнға қатысты маңызды өзгерістерді көрсетеді. Болгарияның Борис I тұсында Бірінші Болгария империясы кезінде салынған Охридтегі (қазіргі Солтүстік Македония) Агия София шіркеуі және Киевтегі (қазіргі Украина) атаулы собор барабандарға орнатылған көптеген қосалқы күмбездерге деген сұраныстың куәсі болып табылады, олардың биіктігі мен тарлығы уақыт өте келе артқан.

Комнений және палеолог кезеңдері

Стамбул мен Кіші Азияда Комнен дәуірінің сәулеті көбінесе кездеспейді, бірақ Элмали Килисе және Каппадокияның басқа да тасқа қашалған ғибадатханалары, сондай-ақ Стамбулдағы Пантократор және Кириотсис Богородица шіркеулері осының ерекше мысалдары болып табылады. Бұл сәулет стилінің көптеген үлгілері және көптеген басқа ескі Византия стильдері Византия империясының шетінде сақталған, себебі Кіші Азияда маңызды және көне шіркеулер мен ғимараттар көптеп орналасқан. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Түркия шекарасына өткен дерлік барлық шіркеулер қиратылды немесе мешітке айналдырылды. Ал кейбіреулері 1915-1923 жылдар аралығындағы грек және христиан геноциді салдарынан тасталып кетті. Осыған ұқсас стильдер Болгария, Хорватия, Солтүстік Македония, Ресей, Сербия және басқа да славян елдерінде, сондай-ақ Сицилияда (Cappella Palatina) және Венетода (Сан-Марко базиликасы, Торчелло соборы) таба аласыз. Орта Византия сәулетінде "cloisonné masonry" деп тас пен кірпіштің реттелген араластыру арқылы салынған қабырғаларды айтады, көбінесе кірпіш көп қолданылады. Стамбулдағы 11 немесе 12 ғасырлық Паммакаристос шіркеуінің сыртқы пішіні осыған мысал, бірақ ол кейінірек салынған Византиялық қосымшаларымен одан да әйгілі.

Кейінгі Византия архитектурасы

Палеолог кезеңі Истанбұлдағы бұрынғы онға жуық шіркеулерде, әсіресе Хорадағы Қасиетті Құтқарушы және Қасиетті Мария Паммакаристоста жақсы сақталған. Славян сәулетшілерінен өзгеше, Палеолог сәулетшілері ешқашан құрылыстардың тік өрбуіне басымдық бермеген. Осының салдарынан Византияның соңғы ортағасырлық сәулеті (Требизондтағы Агия Софиядан басқа) биіктігімен ерекшеленбейді. Салоникадағы Апостолдар шіркеуі соңғы кезеңнің үлгісі ретінде келтіріледі, оның сыртқы қабырғалары күрделі кірпіш өрнектерімен немесе жылтыр керамикамен әшекейленген. Константинополь құлауға азырақ қалған жылдары салынған басқа шіркеулер Афон тауында және Мистрада сақталған (мысалы, Бронтохион монастыры). Бұл жерде деспоттар сарайы және бірнеше үйлер сияқты діни емес сәулет нысандары сақталған. Византияның соңғы кезеңінде, шамамен 1310 жылы Константинопольдегі Паммакаристос шіркеуіне 1235-1305/08 жылдары өмір сүрген византиялық аристократ және генерал Михаил Глабас Тарханиоттың қабірі үшін әсем безенділген парекклесия қосылды. Ол Византия дәуірінің соңында бағаланған жұп-жұқа пропорцияларды, сондай-ақ мозаикадағы бейнелерді бейнелеу стиліндегі өзгерістерді көрсетеді.

Құрылымдық эволюция

Константиннің Палестинадағы шіркеулерін салу кезінде екі негізгі жоспар қолданылған: базиликалық немесе осьтік тип, Киелі қабірдегі базиликамен бейнеленген, және Антиохиядағы үлкен сегізбұрышты шіркеумен бейнеленген дөңгелек немесе орталық тип. Соңғы типтегілер көбінесе қақпалы болған, себебі орталық күмбез олардың мақсатын толыққанды орындаған сияқты. Орталық кеңістік кейде өте қалың қабырғамен қоршалған, онда ішкі жағына терең ойықтар жасалған, мысалы, IV ғасырда римдіктер салған Софиядағы Киелі Георгий шіркеуі – төртбұрышты негіздегі цилиндрлі күмбезді құрылым, және Салоникидегі Киелі Георгий шіркеуі (V ғасыр), немесе Санта-Констанцадағыдай (Рим, IV ғасыр) көмбезді дәліз, немесе орталық кеңістіктен крест пішіндес қосымшалар шығарылып, орталық күмбезді тепе-теңдікке келтірген, мысалы, Галла Плацидияның кесенесі, Равенна (V ғасыр). Осы типтегі ең әйгілі шіркеу – Константинопольдегі Апостолдар шіркеуі. Күмбездер базиликалық типтегі жоспарға ертеде қолданылған, мысалы, Константинопольдегі Агия Иренеде (VI ғасыр) шіркеудің ұзын бөлігі екі күмбезбен жабылған. Константинопольдегі Сент-Сергиус және Равеннадағы Сан-Виталедегі орталық типтегі шіркеулерде күмбез астындағы кеңістік сегізбұрышты апсидалық қосымшалармен кеңейтілген. Соңында, Айя-Софияда (VI ғасыр) бұрын-соңды жасалмаған ең керемет жоспарлау жасалған. 100 фут (30 м) шаршы орталық кеңістік шығыс және батысқа екі жарты дөңгелек қосылып, 200 фут (60 м) ұзындыққа дейін ұлғайтылды; олар шығысқа қарай үш кіші апсидамен және батысқа қарай тік созылған екі апсидамен кеңейтілді. Бұл ұзындығы шамамен 260 фут (80 м), ені 100 футтан (30 м) асатын бөлігі толығымен күмбезді беттер жүйесімен жабылған. Кішкентай апсидалардың үстінде екі үлкен жартылай күмбез көтеріледі, олар жарты дөңгелектерді жауып, олардың арасынан орталық алаңнан үлкен күмбез шығады. Күмбездің солтүстік және оңтүстік жағында, оны екі қабатты күмбезді дәліздер қолдайды, бұл сыртқы пішінді жалпы шаршыға келтіреді. VI ғасырғы Апостолдар шіркеуінде айқыш пішіндес жоспарға бес күмбез қолданылды, орталық күмбез ең биік болды. VI ғасырдан кейін Юстинианның осы ұлы туындыларымен салыстыруға болатын шіркеулер салынбады, ал жоспарлар біртіндеп бір типке жақындады. Күмбезбен жабылған орталық аймақ едәуір үлкен шаршыға кірді, оның төрт бөлігі – шығыс, батыс, солтүстік және оңтүстік – төрт бұрыштардан гөрі күмбез және шатыр жүйесінде жоғары көтерілді, осылайша бір түрін қалыптастырды. Кейде орталық кеңістік төртбұрышты, кейде сегізбұрышты болды, немесе кем дегенде күмбезді қолдау үшін төрт емес, сегіз бағана болды, ал неф пен трансепттер пропорционалды түрде тар болды. Егер төртбұрышты сызып, әр жағын үш бөлікке бөлсек, ортаңғы бөліктері үлкен болса, содан кейін аумақты осы нүктелерден тоғыз бөлікке бөлсек, сол кездегі жоспардың типологиялық схемасына жақындасамыз. Содан кейін шығыс жағына үш апсида қосыңыз, ал батысқа қарама-қарсы, алдыңғы жағынан өтетін тар кіреберіс сарайын қойыңыз. Алдына төртбұрышты алаң қойыңыз. Бұл алаң – атриум, ортасында, әдетте, бағаналарға тірелген шатыр астында фонтан орналасқан. Кіреберіс верандасы – балабақша. Орталық күмбездің астында Амбо орналасқан, онда Киелі кітаптар оқылды, ал Амбоның астында, еден деңгейінде әншілер хоры орналасқан. Орталық алаңның шығыс жағында құрбандық үстелі орналасқан беманы шіркеуден бөліп тұратын экран болды; бейнелер салынған бұл экран – иконостас. Құрбандық үстелін бағаналарға тірелген шатыр немесе кибориум қорғады. Апсиданың қисығы бойынша көтерілген орындықтар қатары, ал орталық шығыс бөлігінде патриархтың тақ орналасқан, синтронон құрады. Беманың екі жағындағы екі кішкентай бөлме мен апсидалар сакристиялар, диаконик және протез болды. Амбо мен бема солеямен байланыстырылды, ол қоршаумен немесе төмен қабырғамен қоршалған көтерілген жол. XII ғасырда салынған шіркеулердің сыртқы кірпіш қабырғаларын безендіруде шығыстың үнемі әсері байқалады, онда кірпіштер дөңгелек пішінде ойылып, әшекейлі жолақтар жасалған, бұл Куфи жазуынан еліктелген. Бұл сән сыртқы кірпіш және тас жұмыстарын әртүрлі үлгілерге, зигзагтарға, кілт үлгілеріне және т.б. орналастырумен байланысты болды, ал парсы ғимараттарында да осындай безендіру кездесетіндіктен, бұл әдет де шығыстан келген болуы мүмкін. Күмбездер мен қақпалар сырттан қорғасынмен немесе аймақтық ерекшеліктері бар плиткалармен жабылған. Терезе және есік жақтаулары мрамордан жасалған. Ішкі беттердің барлығы мозаикалармен немесе фрескалармен, жоғары бөліктерінде, ал төменгі бөліктерінде – әртүрлі түстердегі мрамор плиталармен әшекейленген, олар бір бетте орналасқан, бірақ түстері үлкен панельдер құрады. Ең жақсы мрамор плиталар ашылып, бөлінуден пайда болған екі беті симметриялық үлгі құрады.

Батыс елдерінде

Соңында, Батыстағы Византия сәулеті Каролинг, Роман және Готика сәулеттеріне ұступи орын берді. Бірақ, қазіргі Италияның көп бөлігі бұрын Византия империясының құрамында болған. Византия сәулетінің тамаша мысалдары Равеннада әлі де көрініп тұр (мысалы, Сан-Виталь базиликасы, оның сәулеті Шарлеманьнің Палатин капелласына әсер еткен).

Шығыс

Шығыс үшін Византия сәулет дәстүрі ертедегі ислам сәулет өнеріне, әсіресе Омейяд сәулет өнеріне терең ықпал етті. Омейяд халифаты дәуірінде (661-750 жж.), ертедегі ислам сәулет өнеріне византиялықтардың тигізген әсері туралы айтатын болсақ, византия өнері жаңа мұсылмандық көркем мұрасының, әсіресе Сириядағы, маңызды көзі болды. Сириядағы ерекше ертедегі ислам ескерткіштерінде (709-715 жж.) айқын византиялық ықпал байқалады. Бұл ескерткіштер жоспары және белгілі бір деңгейде әшекейлеуімен византия өнеріне сілтеме жасайды, бірақ Омейяд мешітінің жоспары 6-шы және 7-ші ғасырлардағы христиан базиликаларымен ұқсас, алайда ол христиан базиликаларындағы бойлық ось емес, көлденең ось бойынша өзгертіліп, кеңейтілген. Мұсылман және мавр сәулетіне тән плиткалық жұмыс, геометриялық өрнектер, көптеген аркалар, күмбездер, түрлі түсті кірпіш және тас жұмыстары византия сәулетінің күшті ықпалында болды.

Шығыс православие елдерінің пост-византиялық сәулет өнері

Болгарияда, Солтүстік Македонияда, Сербияда, Румынияда, Беларусьте, Грузияда, Арменияда, Украинада, Ресейде және басқа да православие елдерінде византиялық сәулет өнері тіпті ұзағырақ сақталды, 16-шы ғасырдан 18-шы ғасырға дейін, жергілікті византиядан кейінгі сәулет мектептерінің пайда болуына себеп болды. Орта ғасырлық Болгарияда: Преслав және Тарново сәулет мектептері. Орта ғасырлық Сербияда: Рашка сәулет мектебі, Вардар сәулет мектебі және Морава сәулет мектебі.

Нео-Византиялық сәулет

Нео-византиялық сәулет 19 ғасырдың готикалық қайта жандануынан кейін пайда болды, нәтижесінде Лондонның Вестминстер соборы сияқты құнды ескерлер салынды. Ал Бристольде 1850 жыл шамасынан 1880 жылға дейін византиялық стильдің элементтерін мавр сәулетімен үйлестірген өнеркәсіптік ғимараттар үшін «Бристоль византиясы» деп аталатын ұқсас стиль кең таралды. Бұл стиль Ресейде Александр II патшаның тұсында Григорий Гагарин және оның ізбасарлары тарапынан кең ауқымда дамытылды. Олар Киевтегі Әулие Владимир соборы, Кронштадттағы Әулие Николай теңізшілер соборы, Софиядағы Александр Невский соборы, Белградтағы Марк Әулиесі шіркеуі және Сухуми маңындағы Жаңа Афон монастыры сияқты ғимараттарды жобалады. 20 ғасырдың ең ірі нео-византиялық жобасы – Белградтағы Әулие Сава шіркеуі.

Айя Ирен

Аз танымал византиялық шіркеулердің бірі – Агия Ирень. Бұл шіркеу, көбірек танымал Агия София шіркеуі үшін үлгі болды. Шіркеудің құрылысы 4-ші ғасырда басталды. Бұл Константинопольде салынған алғашқы шіркеу болды, бірақ орналасқан жерінің салдарынан, жер сілкінісі мен Ника көтерілісінен ауыр зақымдар алды және бірнеше рет жөндеу қажет болды. Агия Ирень үлкен атриумымен ерекшеленеді, және шын мәнінде Византия империясынан сақталған, мұндай ерекшелігі бар жалғыз ғимарат болып табылады.

Құрылыс

Агия Ирень негізінен үш материалдан: тас, кірпіш және цементтен тұрады. 70 см x 35 см x 5 см өлшемдегі кірпіштер қолданылған, және бұл кірпіштер шамамен 5 см қалыңдықтағы цемент ерітіндісімен біріктірілген. Шіркеуді салу үшін таңдалған құрылыс материалдары жеңіл, берік және мықты болуы керек еді. Осы мақсатта вулкандық материалдар таңдалды, себебі вулкандық бетон өте жеңіл және беріктігімен көзге түседі. Агия Иреньдің ең ерекше белгісі – интерьер мен экстерьер дизайнының қатаң контрасты. Сыртқы жағы тас пен кірпіштен жасалған қарапайым болса, ішкі жағы әсем мозаикалармен, сәндік мәрмәрмен және кейбір жерлерінде гипстелген. Шіркеудің тағы бір маңызды ерекшелігі – бірінен кейін бірі орналасқан екі күмбез, біріншісі төменгі сопақ, ал екіншісі жоғары жартылай шеңбер пішіндес. Бұл ғимарат Византия және Шығыс православие өркениетінің архитектуралық және мәдени символы болып табылады.

Агия Софияның құрылысы

Құрылысы бойлық және орталық құрылымдардың үйлесімінен тұрады. Бұл шіркеу император Юстиниан салған ірі ғимараттар кешенінің бір бөлігі болды. Бұл стиль басқа бірнеше ғимараттардың, мысалы, Санкт-Петер базиликасының салынуына әсер етті. Ая София жер сілкінісіне төтеп беру үшін салынған болуы керек еді, бірақ Ая Софияның құрылысы асығыспен жасалғандықтан, бұл технология жобаға енгізілмеді, сол себепті ғимарат жер сілкінісінен келген зақымдардан көп рет жөндеуге мұқтаж болды. Күмбез – Ая Софияның ең маңызды ерекшелігі, себебі күмбезді базилика Византия архитектурасының символы болып табылады. Тарихта әртүрлі уақытта екі күмбез де жер сілкінісі салдарынан құлап, қайтадан тұрғызылуға тиіс болды.

Агия Софияның тарихы

Агия Софияның алғашқы құрылысын Константин тапсырған болуы мүмкін, бірақ ақырында оны 360 жылы оның ұлы Констанций II жүргізді. Константиннің шіркеулер салуы, әсіресе Агия София, оның батыстағы Римнен шығыстағы Константинопольге билікті орталықтандыруға бағытталған өте маңызды бір бөлігі саналды және діни және саяси тойлаудың ең биік нүктесі деп есептелді. Агия Софияның қазіргі күніне дейін сақталған соңғы нұсқасының құрылысын император Юстиниан қадағалап отырды. Осы екі императордың билігі арасында Агия София екі рет қиратылып, қайта салынды. Қайта жаңартылғаннан кейін Агия София 900 жыл бойы, Константинополь Осман империясының қолына дейін православие христиандығының орталығы болып саналды. +TimelineTimeEvent360Құрылыс басталды404Агия София халық наразылығы кезінде өртке түсті.415Агия Софияның келесі нұсқасының құрылысы басталды.532Ника көтерілісі кезінде шіркеу тағы бір рет қиратылды.537Агия Софияның соңғы нұсқасы тағы бес жылдық құрылыстан кейін христиан құдайына арналған ғибадатхана ретінде ашылды.558Жер сілкінісінен күмбез құлады859Өрт салдарынан зақымдалды869Жер сілкінісінен зақымдалды989Жер сілкінісінен зақымдалды1317Үлкен тіреулер қосылды1453Константинополь османдықтарға түсті, мешітке айналды1935Агия Софияны секуляристер мұражайға айналдырды2020Мешітке қайта айналдырылды.