Кіріспе

Пенни Маршаллдың 1994 жылғы фильмі — Пенни Маршаллдың режиссерлік жұмысы, Дэни ДеВито, Грегори Хайнс, Джеймс Ремар және Клифф Робертсон қатысқан 1994 жылғы американдық комедиялық фильм. Өміріне қанағаттанбаған жарнама жетекшісі қолға түскен жалғыз жұмысты қабылдайды – әскерге шақырылғандарға әдебиет сабағын оқыту. Австралияда бұл фильм «Армиялық барлау» деген атаумен танымал. Фильм көбінесе жағымсыз сынға ұшырады. Бюджеті 40 миллион доллар болса, прокаттан 24 миллион доллар табыс тапты.

Сюжет

Билл Раго – ажырасқан, бақытсыз жарнама шебері. Детройттегі жұмысынан айырылғаннан кейін, жұмыссыздық агенттігі оған уақытша жұмыс табады: жақын жердегі АҚШ армиясының оқу базасы, Форт Макклейнде, қарапайым сауаттылық сабақтарын оқыту. Бастапқыда ынтасы жоқ Раго, алты аптаның ішінде білімі жетілмеген сарбаздарға ағылшын тілін түсіну және қолдану негіздерін үйрету керектігін біледі. Көптеген сарбаздар жартылай ғана сауатты және олардың да ынтасы шамалы. Оқушыларымен байланыс орната алмай, олардың қызығуын оятуға тырысып, Раго өзінің сүйікті пьесасынан, Уильям Шекспирдің «Гамлетінен» үзінділер оқиды. Олар бұл пьесамен (немесе тіпті «пьеса» деген ұғыммен) таныс емес, бірақ бұл олардың қызығушылығын оятуға жеткілікті. Ол әрбір оқушыны сыныптағы оқудың кейіпкері етіп тағайындайды, содан кейін барлығын Көк Су Көпірі арқылы Стратфордқа, Онтарио, Канадаға Шекспир актерлерінің тікелей қойылымын көруге алып кетеді. Ол оларды Шекспирдің «Генрих V» пьесасымен де таныстырады. Осы уақытта ол қызымен қарым-қатынасын жақсарту үшін оған Мексикаға билет сатып алады, сондай-ақ оған Шмидт-Кассегрен телескопын сыйлайды, осылайша ол кәсіби астроном болу жолына түседі. Қатал сержант Касс пен курсант Хоббстың жоғалуына қарамастан (ол жалған есіммен жасырынып жүрген есірткі сатушы екені белгілі болады), Раго семестр соңында ауызша емтиханды тағайындайды. Жобаны басқаратын достық капитан Мурдок та сарбаздардың Рагоның сабағынан өте қоймайтынын айтады, егер олар сәтсіз болса, армиядан шығарылатынын ескертеді. Хоббс Раго мен Мурдокқа хат жазады, олардың түрме бастығына жазған хаттары оның мерзімінен бұрын босатылуына мүмкіндік беруі мүмкін. Хоббс түрме кітапханасында «Отеллоны» оқығанын айтады (кітапханашы оның 16 жыл ішінде Шекспирді сұраған алғашқы тұтқын екенін мәлімдейді) және босатылғаннан кейін колледжге түсуді жоспарлап отырғанын жеткізеді. Міндеті кезінде, Касс басқа сарбаздардың алдында Бенитеске міндеттейді, сол кезде Бенитес түнгі жаттығу кезінде, жаңбырлы дауылдың ортасында толық жауынгерлік киіммен король Генрих V-нің Сент-Криспин күніндегі сөзін жатқа айтады; бұл сөз тіпті қатал сержант Касты да әсерлендіреді. Студенттер Рагоның сабағын сәтті аяқтайды. Раго базаның түлектер жиыны алдында тергеу жұмысына көмектесетін, жазбалар бөліміндегі әскери қызметкер Маримен танысады. Нәтижесінде жеке Дэвис әкесіне, Вьетнамда қаза болғаннан кейін оған берілуі тиіс күміс жұлдыз орденімен марапатталады. Сол кезде Рагоның «бұрынғы түлектері» оған құрмет көрсетіп, алғыс айтады. Ол әскери дайындықтан сабақ беруді жалғастыруға келіседі.

Өндіріс

Сценарийді Джим Бернштейн жазды. Маршалл сценарийді күлкілірек ету үшін қайта жазуды сұрады, тек қана әзілдерді қосу емес, "персонаждарды тереңдетіп, олардағы күлкі мен жаны шуақты табуды" қалады. Бернштейн түсірілім кезінде сценарийге қатысты сұрақтарға жауап беру үшін, әсіресе Гамлетке қатысты сөздерге келгенде, әрдайым қолжетімді болды. Ол түсірілім алаңына барып, әрбір локацияда уақыт өткізді. Маршалл оған түсірілген материалды көруге рұқсат берді, бірақ бұл оның алғашқы фильмі болғандықтан, ол өз пікірін білдірмеді, сондай-ақ редакторлар "соңғы автор" болатынын және фильмге өзгерістер енгізетінін жақсы білді. Бернштейн отбасымен бірге бейсбол ойынында эпизодтық рөлде түсті. ДеВито 1993 жылдың сәуірінде бекітілді. Фильм түсірілімі 1993 жылдың 2 шілдесінде басталып, 1993 жылдың 26 қарашасында аяқталды. "Форт МакКлейн" деп көрсетілген жерлердің көріністері шын мәнінде Оңтүстік Каролина штатындағы Форт-Джексон базасында түсірілді. Өндіріс трейлерлері "Танк төбесіндегі" казармалардың қасында орналастырылды. Түсірілім кезінде әскерилердің дене шынықтыру (П.Т.) мен қарапайым мылтықпен ату (Б.Р.М.) жаттығулары түсірілді, ал фильмдегі бітіру салтанатының көрінісі нағыз әскери дайындықтан кейінгі бітіру рәсімі кезінде түсірілді. Осы көріністердің бірінде Джефф Рамсей секіріп тұрғанын көруге болады. Дэнни ДеВитоның телефондық сөйлесуі түсірілген көрініс, әскерилердің негізгі дайындық кезінде үйлеріне қоңырау шалу үшін пайдаланған телефондардың көп саны бар жерде түсірілді. ДеВитоның Детройттен Канадаға көпірмен өтетін көрінісі, шын мәнінде, ол Сарыниядағы, Онтарионың Эдвард нүктесіндегі және Мичиганның Порт-Хурон қаласындағы "Көк су" көпірінен өтіп бара жатқан көрініс еді. Фильмнің өндіріс бюджеті 40 миллион долларды құрады. Роджер Эберт фильмге төрт жұлдыздан бір жарым жұлдыз берді. Эберт: "Режиссер Пенни Маршаллдың бұрынғы фильмдерінде жақсы қолданылған тиімділік "Ренессанс адамында" мүлдем жоқ, ол "Dead Poets Society" және "Private Benjamin" фильмдерінің арасындағы гибрид сияқты, бірақ олардың жылуы мен рухы жоқ" деді. Сондай-ақ, ол ДеВитоның Шекспирдің пьесаларын оқытуының әскери жалдамалылардың дайындығымен қалай байланысты екенін түсінбеді. Эберт телешоуында фильмге жағымсыз баға берді, бірақ оның әріптесі Джин Сискел оны жағымды фильм ретінде бағалап, жақсы баға берді. "Empire" журналының Ким Ньюман оны "жаныңызды жылытатын, бірақ тым механикалық жиналған фильм, сондықтан сіз ештеңе сезінбейсіз" деп сипаттады. "The New York Times" газетінің журналисі Джанет Маслин актерлер құрамын мақтады, бірақ оны "көрерменге қанағаттандыруға тырысатын, бірақ ақырында жылы сезімталдыққа толы және ешқашан сәннен шықпайтын" деп атады. Rotten Tomatoes сайтында 25 рецензияға негізделген 12% рейтингке ие. Сайттың консенсусы: "Ренессанс адамы" әдеби комедия, шабыттандыратын драма және Дэнни ДеВитоның күшті жақтарын көрсететін жұлдызды рөлді фильм болуға тырысады, бірақ ешқайсысында да шеберлікке жете алмайды". Metacritic-те фильм 20 рецензияға негізделген 100 балдық шкала бойынша 44 бал алды, бұл "аралас немесе орташа рецензиялар" екенін көрсетеді. CinemaScore сайтындағы көрермендер фильмге А-ден F дейінгі шкала бойынша "A-" бағасын берді.

Фильм АҚШ пен Канададағы прокатта сәтсіздікке ұшырады, 12 апта ішінде бар болғаны 24 миллион АҚШ доллары табалдырысын өтті.

Қайта шығару

Фильм 1994 жылдың 16 қыркүйегінде Сиэтл аймағындағы 17 экранда "Кітап бойынша" деген атпен қайтадан көрсетілді, бірақ бұл да сәтті болмады.