Кіріспе

"Мәңгілік соғыс" (1974) – американдық автор Джо Холдеманның 1974 жылы жазылған әскери ғылыми-фантастикалық романы. Роман Таурандар деп аталатын шетелдік өркениетке қарсы жұлдыздар аралық соғысқа қатысқан адам әскерлерінің терең ойларға толы тарихын айтады. Ол 1975 жылы "Небула" сыйлығын, ал 1976 жылы "Хьюго" және "Локус" сыйлықтарын жеңіп алды. "Forever Free" (1999) және "Forever Peace" (1997) тікелей және тақырыптық жалғаулары болып табылады. "A Separate War" (1999) повесі де "Мәңгілік соғыс" романының соңғы бөлігімен бір уақытта өтетін бір түрінің жалғасы есептеледі. Ресми емес түрде, бұл романдар "Мәңгілік соғыс" сериясын құрайды; сонымен қатар, роман комикс пен үстел ойынының жасалуына да себепкер болды. "Мәңгілік соғыс" – "SF Masterworks" сериясының бірінші кітабы.

Сюжеттің қысқаша мазмұны

Уильям Манделла – физика студенті, Біріккен Ұлттар Ұйымының таңдаулы күштеріне қатысты элиталық жасаққа шақырылған. Олар Таурандарға қарсы соғысқа дайындалып жатқан, бұл жандар адам колонияларының кемелеріне шабуыл жасаған кезде табылған шетелдік түр. БҰҰ-ның жер күштері барлау және кек алу мақсатымен жіберіледі. Элиталық сарбаздардың IQ-сы 150 және одан жоғары, білімі жоғары, дені сау және жақсы физикалық формада. Оқу-жаттығулар алдымен Жерде, кейін Плутоннан тысқары орналасқан "Харон" планетасында (нағыз планетаның ашылуынан бұрын жазылған) өте қиын болады. Жауынгерлердің бір бөлігі қатал орта мен тікелей қару қолдану салдарынан оқу кезінде қаза табады. Жаңа сарбаздар жаттығуды аяқтап, бірден өзара байланысты "коллапсарлар" арқылы шайқасқа аттанады, бұл кемелерге секундтың бір бөлігінде мыңдаған жарық жылды жүріп өтуге мүмкіндік береді. Алайда, ең маңыздысы, коллапсарларға жарық жылдамдығына жуық жылдамдықпен баратын және қайтатын кезде уақыттың салыстырмалы әсері зор. Олардың Эпсилон Аурига планетасының айналасында орналасқан планетада Таурандармен алғашқы кездесуі гипноздық жаттығуларын іске қосады, нәтижесінде қарсылық көрсетпеген Таурандарды жаппай қырғынға ұшыратады. Бұл алғашқы экспедиция 1997 жылы басталды, сарбаздардың көзқарасы бойынша екі жылға созылды, бірақ уақыттың кеңеюі салдарынан олар 2024 жылы Жерге оралады. Екінші шайқаста сарбаздар болашаққа шок түседі, себебі Таурандардың қару-жарағы әлдеқайда жетілген. Манделла, серігі және сүйіктісі Мэригей Поттермен бірге бейбіт өмірге оралады, бірақ адамзаттың күрт өзгергенін көреді. Ол және басқа босатылған сарбаздар түсіне алмайтын қоғамға бейімделуде қиындық көреді. Ардагерлер әлемдегі теңсіз бөлу салдарынан туындаған тап соғыстарына себеп болған халық санының артуын тежеу үшін көптеген елдерде гомосексуализмді ресми түрде қолдау көрсетіледі. Әлем жаппай жұмыссыздық пен қару-жараққа оңай қол жеткізілудің нәтижесінде өте қауіпті орынға айналады. Көңілі толмаған Манделла және көптеген ардагерлер жоғары қаза тапқандар санына қарамастан және әскерилердің жансыз құрылым екенін түсінгенмен, қайтадан әскери қызметке түседі. Манделла мен Поттер Лунада оқытушылар болып тағайындалады, бірақ олар дереу жауынгерлік командаға ауыстырылады. Манделла төрт жыл әскери қызметтен кейін тірі қалады, ал жалпы адамзат үшін бірнеше ғасырлар өтеді. Ол соғыста тірі қалған ең ескі сарбазға айналады, амбиция емес, еңбек өтілімен жоғары дәрежеге жетеді. Ол және Поттер (оның жастық шағындағы Жермен соңғы байланысы) әртүрлі тапсырмаларға жіберіледі, яғни екеуі де соғыстан аман қалса да, уақыттың кеңеюі салдарынан ешқашан кездеспеуі мүмкін. Өзін-өзі өлтіруді ойлағаннан кейін, Манделла "шабуыл тобының" командирі болады. Ол өзіне жат тілде сөйлейтін, ұлты біркелкі ("шамалы полинезиялық" сияқты көрінетін) және тек гомосексуалдардан тұратын сарбаздарға басшылық етеді. Ол сарбаздарынан сыйлылық күтпейді және оның себебі 21-ғасырдың ағылшын тілін үйренуге және жоғары лауазымдағы қызметкерлермен байланысқа түсуге мәжбүр болғандықтары және ол гетеросексуал екендігі деп санайды. Жерден мыңдаған жарық жыл қашықтықтағы шайқаста Манделла мен оның сарбаздарына қорғаныс қаптамасымен жабылмаған барлық заттарды электр магниттік сәулеленуден бейтараптандыратын стазистік өріс ішінде күресу үшін ортағасырлық қару-жарақ қолдануға тура келеді. Оралғаннан кейін шабуыл тобы бұл соғыстың соңғы шайқасы екенін біледі. Адамзат өзін-өзі клондауды бастады, нәтижесінде жаңа, өзін Адам деп атайтын ұжымдық түр пайда болды. Адамдар Таурандармен, яғни клондармен байланыс жасай алады. Соғыс түсініспеушіліктен басталғаны анықталады; колониялық кемелер апатқа ұшырап, жоғалып кетті және жаңа соғысқа мүдделі адамдар осы жоғалуларды жанжалды бастау үшін сылтау ретінде пайдаланды. Мың жылдан астам уақытқа созылған, мәнсіз соғыс аяқталады. Адам эволюциялық өзгерістер қателік болып шықса, ескі үлгідегі гетеросексуалдық адамдармен бірнеше колония құрды. Манделла осы колониялардың біріне (романның түпкі нұсқасында "Орталық саусақ" деп аталады) саяхаттайды, онда ол Поттермен қайтадан кездеседі, ол бұрын босатылған және Манделланың оралуын күтіп, уақыттың кеңеюіне қол жеткізу үшін ғарышқа сапар шеккен. Эпилогта 3143 жылы Мэригей Поттер Манделлаға "жақсы ұл баланың" туғанын хабарлайтын жаңалық жарияланады.

Қабылдау және түсіндіру

Роман автордың Вьетнам соғысы кезіндегі әскери қызметін бейнелейтін туынды ретінде кеңінен танылады, және оны оның соғыс тәжірибесінің ғарыш операсы фильтрі арқылы жазылған баяны деп атады. Туындының автобиографиялық екенін көрсететін тағы бір белгі – басты кейіпкердің тегі, Мандела, ол автордың тегінің дерлік анаграммасы; Мандела Холдеман сияқты физика студенті, сондай-ақ бас әйел кейіпкердің аты, Мэригей Поттер, ол Холдеманның әйелінің бойжеткендегі атына ұқсас. Егер осы кітапты осы тұрғыдан қарасақ, уақыттың өзгеруінен Жерге оралған солдаттардың сезінген жаттығы, Вьетнамнан Америкаға келген АҚШ әскерлерін қабылдаудың, соның ішінде соғыстың ақырында нәтижесіз болуының және оның қортындысының мағынасыздығының айқын метафорасына айналады. Ол сондай-ақ ғарыш операсының дәстүрлі канондарынан (мысалы, жеке іс-әрекеттері арқылы шайқастар барысына әсер ететін батыр сарбаз) бас тартады және "нағыз жауынгерлік міндетті көрген адамға ескі канондардың көпшілігі қаншалықты абсурдты көрінетінін көрсетеді". "Мәңгілік соғыс" романы "Жұлдыздық десант" романымен бірнеше ортақ белгілерге ие, оның ішінде оқиғаның орын алған жері және Хайнлайн романы алғаш танымал болған күшті броня. Сарапшылар оны Хайнлайн романына жауап ретінде сипаттайды, бірақ Холдеман бұл пікірге келіспейді; екі романның әскерилерге деген көзқарасы өте ерекше. "Мәңгілік соғыс" соғысты құрметті мақсат ретінде көрсетпейді, онда тараптар жақсылық пен жамандық ретінде анық бөлінеді; керісінше, роман Вьетнам соғысының нақты жағдайына байланысты соғыстың адамды қадір-қасиетінен айыратын әсерін зерттейді. Хайнлайн Холдеманға "Тұмандық" сыйлығы үшін құттықтау хаты жолдады; Холдеман Хайнлайннің хаты "сыйлықтан да маңыздырақ болды" деді. Автор Спайдер Робинсонның айтуынша, Хайнлайн марапаттау кешінде Холдеманға келіп, кітапты "Бұл мен оқыған ең жақсы болашақ соғыс тарихы болуы мүмкін!" деді.

Басылымдар

"Мәңгілік соғыс" бастапқыда Айова жазушылар шеберханасы үшін Холдеманның МФА диссертациясы ретінде жазылған. Ол алғаш рет 1974 жылы кітап ретінде жарыққа шығар алдында Analog Magazine журналында бөлім-бөлім жарияланды. Содан бері "Мәңгілік соғыс" кітабының көптеген басылымдары жарық көрді. 1991 жылға дейін жарық көрген басылымдар кеңістік үнемдеу үшін түпкілікті редактормен қысқартылды (орталық бөлім, "Сен ешқашан қайтып бара алмайсың" атты повесть алынып тасталды). Автордың айтуынша, бұл ертегі басылымдардың мұқабасында "семсер ұстаған ғарышкердің суреті және айналасында символдық сағаттар" бейнеленген, ал алғашқы қатты мұқабалы басылымда планеталардың құлайтын үлкен құм сағаты бейнеленген. 1991 жылғы басылымда көптеген өңделіп алынған бөлімдер қалпына келтірілді, олар негізінен Уильям Манделланың өміріндегі адамзат цивилизациясының өзгеруіне қатысты. Бұл нұсқаның мұқабасында "күлкілі бас киім киген Робин Уильямсқа ұқсайтын футуристикалық сарбаз бейнеленген", - дейді Холдеман, "бірақ аяқсыз, барлық өзгерістер енгізілмеді және кітапта [алдыңғы нұсқадан] қалған нәрселердің салдарынан кейбір ішкі қайшылықтар бар". 1997 жылы Avon баспасы "толық" деп атаған нұсқасын шығарды, онда "барлығы қалпына келтірілді" және "мұқабадағы сурет азырақ күлкілі". Бұл нұсқа екі рет қайта басылды: біріншісі 2001 жылдың қазан айында планета үстінде шайқасқан ғарыш кемелерін бейнелейтін қатты мұқабамен, екіншісі 2003 жылдың қыркүйегінде сарбаздың көзіне кигізілген құрылғыны бейнелейтін мұқабамен. 1999 жылы Millennium баспасы, Orion Publishing Group баспасының бөлімшесі, оны SF Masterworks сериясының бір бөлігі ретінде қайта басып шығарды. Ол сериядағы алғашқы қайта басылған роман болды және мұқабасында солдаттар мен ғарыш кемелерінің фонында Мэригей Поттердің суреті бейнеленген. Бұл 1997 жылғы Avon басылымымен бірдей нұсқа және автордың алғы сөзі де сол. 1999 жылы Роберт Сильвербергтің өтініші бойынша Холдеман Мэригейдің Манделладан айырылған уақыты туралы бірінші тұлғадағы әңгімесін жазды. Бұл әскери егжей-тегжейлі мәліметтерді ғана емес, сонымен қатар бір жынысты қатынастардың қатал норма болып табылатын қоғамда жалғыз гетеросексуал әйел ретінде күресудің қиындықтарын да қамтыды. Бұл әңгіме Сильвербергтің "Алыс көкжиегі" (1999) антологиясына енгізілді, ал кейіннен Холдеманның "Аралас соғыс және басқа да әңгімелер" (2006) жинағындағы тақырыптық әңгіме болды. Сол жинақтағы "Әңгімелер туралы жазбаларында" Холдеман "оның әңгімесін жазу қызықты болды, себебі ол жалғастырушы (Forever Free) үшін де, жиырма жылдан кейін "Мәңгілік соғыс" туралы ишаралы түсініктеме ретінде де болды" деп түсіндірді. 2006 жылы "Голланч" баспасында "Мәңгілік соғыс", "Мәңгілік еркіндік" және "Мәңгілік бейбітшілік" (Бейбітшілік және соғыс деген атпен) кітаптарының жинағы жарық көрді. Мұқабасында жерге қадалған футуристикалық қарудың түтігі және оның үстіне қираған ғарышкерлік шлем қойылған. Кітаптың басындағы автордың алғы сөзінде бұл басылымның түпкілікті нұсқаларын қамтитыны айтылған. Ең соңғы басылым 2009 жылы Джон Скальцидің қосымша алғы сөзімен жарық көрді. Мұқабасында жабайы орманда ғарышкерлік киім киген сарбаз бейнеленген. Холдеман романның мәтіні алдындағы автордың алғы сөзінде оны "түпкілікті нұсқа" деп атайды. 2011 жылдың шілдесінде Ridan Publishing баспасы электронды кітапты шығарды, онда Скальцидің алғы сөзі және Холдеман мен Робин Салливанның (Ridan Publishing президенті) кіріспесі бар. Мұқабасында соғыста қаза тапқан жолдасының шлеміне қарап тұрған, соғысқа толы жердегі сарбаз бейнеленген.

Сахналық ойын

Стюарт Гордон 1983 жылы Чикагодағы Органикалық театр компаниясы үшін романды өңдеді, бұл Гордонның ғылыми фантастика жанрына "Жұлдызды соғыстар" әкелген "тыныштандырылған бейне ойын" стиліне қарсы реакциясының бір бөлігі болды. Брюс А. Янг Уильям Манделла рөлінде ойнады.

Ойын

Mayfair Games 1983 жылы роман негізінде үстел ойынын жариялады.

Графикалық роман

Бельгиялық комикс жазушысы Марвано Холдеманмен бірлесіп, "Мәңгілік соғыс" графикалық роман трилогиясын жасады. Сюжет пен оқиға орнына енгізілген шамалы өзгерістер мен кейбір толықсыздарды ескере отырып, ол визуалды стильде осы тақырыптарды адал түрде бейімдеді. Сериал түрлі тілдерге аударылды және "Мәңгілік бостандық" атты байланысты трилогиясы жарық көрді.

Фильм

1988 жылы Ричард Эдлунд ("Жұлдызды соғыстар", "Империя", "Рейдерлер", "Джедай" фильмдері үшін "Визуалды эффекттер" Оскарын жеңіп алған) "Мәңгілік соғыс" романының құқықтарына опция алуға кірісті. 1994 жылдың қазан айында ол осы құқықтарды сатып алды. 2008 жылы ол құқықтарды Ридли Скоттқа өткізді, ол 25 жылдық күтістен кейін, "Мәңгілік соғыс" романының бейімделуімен ғылыми-фантастика жанрына қайта оралатынын мәлімдеді. 2009 жылдың наурыз айында Скотт фильмнің 3D форматында түсірілетінін айтты, бұл үшін Джеймс Кэмеронның "Аватар" фильмі шабыт бергенін атап өтті. 2010 жылдың жазында Скотт "State of Play" сценарийшісі Мэтью Майкл Карнаханның Дэвид Пейплз жазған түпнұсқа сценарийдің төртінші нұсқасын жазуда екенін хабарлады. 2014 жылдың мамырында Холдеман жобаның сценарийі жетінші нұсқада екенін айтты. 2015 жылдың мамырында 20th Century Fox және Scott Free компанияларымен жасалған даму келісімінің мерзімі бітіп, Warner Bros. романның құқықтарын жеңіп алды және жобаны сценарийші Джон Спайхтс пен Ченнинг Татумның қатысуымен дамытуды жоспарлады.