Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1835 жылы маори вождьдарының конфедерациясы Жаңа Зеландияның тәуелсіздігін жариялады. 1835 жылғы Декларация.
1835 proclamation of New Zealand's sovereignty by a confederation of Māori chiefs
the Declaration of 1835
1835 жылы бірнеше маори вождьдары қол қойған Жаңа Зеландияның тәуелсіздігі туралы Декларация, 1840 жылы Уайтанги шартына қол қойылғанға дейін Жаңа Зеландияның егемендік тәуелсіздігін жариялады.
The Declaration of the Independence of New Zealand , signed by a number of Māori chiefs in 1835, proclaimed the sovereign independence of New Zealand prior to the signing of the Treaty of Waitangi in 1840.
Өмірбаян
1835 жылғы 28 қазанда Жаңа Зеландиядағы британдық резидент Джеймс Бусбимен бірге декларацияға 34 солтүстік маори басшысы, соның ішінде Тамати Вака Нене, Титоре, Те Ухарерахи және Мока Те Каинга Матаа қол қойды. 1839 жылға қарай тағы 52 басшы қол қойды. Қол қою барысында басшылар өздерін "Жаңа Зеландияның біріккен тайпалары" деген атаумен конфедерацияны білдіретін ретінде таныстырды. Миссионерлер Генри Уильямс және Джордж Кларк декларацияны аударған және куәгер ретінде қол қойды. Саудагерлер Джеймс Клендон мен Гилберт Мейр де куәгер ретінде қол қойды. Декларация Жаңа Зеландиядағы британдық азаматтардың тәртіпсіздігіне байланысты алаңдаушылық пен Франция аралдарға егемендік жариялайды деген қорқынышқа жауап ретінде туындады. Француз Чарльз де Тьерри өзін "Шарльз, барон де Тьерри, Жаңа Зеландияның егемен басшысы және Нуку Хиваның патшасы" (Маркиза аралдарында) деп атап, Хокиангада сатып алғанын мәлімдеген жер учаскесінде отар құруға тырысты. Ту, ресми түрде жарияланғанда сәл өңделді, Жаңа Зеландияның алғашқы ерекше туы болды. 1900 жылға дейін ол әлі де Жаңа Зеландияны бейнелеу үшін қолданылып келді және ол Екінші Буер соғысында Жаңа Зеландия сарбаздарына берілген Оңтүстік Африка соғысы медалінде пайда болды. Түпнұсқа ту, сегіз қырлы жұлдыздары мен қара жиегімен, кейбір маори топтары тарапынан әлі де қолданылады. Декларация Жаңа Зеландияның Ұлттық кітапханасында Вайтанги шарты мен 1893 жылғы әйелдердің сайлау құқығы петициясымен бірге He Tohu көрмесінің бөлігі ретінде көрсетіледі.
On 28 October 1835, with James Busby, the British Resident in New Zealand, the declaration was signed by 34 northern Māori chiefs, including Tāmati Wāka Nene, Tītore, Te Wharerahi and Moka Te Kainga mataa. Further signatures followed and by 1839, a total of 52 chiefs had signed. In the process of signing, the chiefs established themselves as representing a confederation under the title of the "United Tribes of New Zealand". Missionaries Henry Williams and George Clarke translated the declaration and signed as witnesses. Merchants James Clendon and Gilbert Mair also signed as witnesses. The declaration arose in response to concerns over the lawlessness of British subjects in New Zealand and in response to a fear that France would declare sovereignty over the islands. A Frenchman, Charles de Thierry, who titled himself 'Charles, Baron de Tierry, Sovereign Chief of New Zealand and King of Nuku Hiva' (in the Marquesas Islands), sought to establish a colony on a plot of land that he claimed to have purchased in the Hokianga. The flag, amended slightly when officially gazetted, became the first distinctive flag of New Zealand. As late as 1900, it was still being used to depict New Zealand, and it appeared on the South African War Medal that was issued to New Zealand soldiers of the Second Boer War. The original version of the flag, with eight pointed stars and black fimbriation, is still used by some Māori groups. The declaration is displayed at the National Library of New Zealand, as part of the He Tohu exhibition, along with the Treaty of Waitangi and the 1893 Women's Suffrage Petition.
Құқықтық әсерлері
Пакеха жазушылары Хе Уакапутанганың маңыздылығын Джеймс Бусбидің «үкіметтің орнықты түрін» құруға жасаған әрекеті ретінде жоққа шығарды, бірақ маори бірлігі қозғалыстары бұл құжатты маоридің өзін-өзі анықтау құқығына қатысты талаптарының негізі деп қарады, ол маори дәстүрін және билік пен шешім қабылдау туралы маори ұғымдарын қайта бекітті. 2010 жылы Солтүстік аймақтағы Нгапухи iwi (тайпасы) Вайтанги трибуналынан тайпа 1840 жылы шартқа қол қойған кезде шынымен де егемендігінен бас тартқан-ақ емес екендігі туралы шешім шығаруды сұрады.
Pākehā writers have dismissed the significance of He Whakaputanga as an attempt by James Busby to establish a 'settled form of government', but Māori unity movements looked to the document as the basis for Māori claims to self determination that reaffirmed tikanga Māori and Māori concepts of power and decision making. In 2010 the Ngāpuhi iwi (tribe) in Northland requested that the Waitangi Tribunal rule on whether the tribe had in fact relinquished sovereignty in 1840 when they signed the treaty.
Нгапухи Вайтанги трибуналының талаптары (Те Папарахи о те Раки тергеу)
2010 жылы Уайтанги трибуналы Нгапухи тайпасының Уайтанги шартына қол қою кезінде егемендік берілмегені туралы талабын қарастыруды бастады. Трибунал Те Папарахи о те Раки (Wai 1040) тергеуі аясында жарияланым мен шартты маори және Корольдіктің түсінуін зерделеуде. Тергеудің бұл бөлігі егемендіктің мәні және Уайтанги шартына қол қойған маорилар егемендікті беруді көздеген-көзdemегені туралы мәселелерді көтеріп отыр. Есептің бірінші кезеңі 2014 жылдың қараша айында жарияланды, онда маори вождьтары 1840 жылы Уайтанги шартына қол қойғанда егемендігінен бас тартуға ешқашан келіспегені анықталды. Трибунал басқарушысы Джули Тангаре есепті Нгапухи талапкерлеріне таратқанда былай деді: «Сіздердің тупуналарыңыз (ата-бабаларыңыз) Вайтангиде, Вайматте, Мангугуда өздерінің манасын бермеген. Олар егемендігінен бас тартқан жоқ. Міне, сіздер көптен күткен шындық». Соңғы ұсыныстар 2018 жылдың мамырында қабылданды, бірақ 2020 жылдың соңына дейін есептің екінші кезеңі әлі де дайындалып жатыр еді.
In 2010, the Waitangi Tribunal began hearing Ngāpuhi's claim that sovereignty was not ceded in their signing of the Treaty of Waitangi. The Tribunal, in their Te Paparahi o te Raki inquiry (Wai 1040) is in the process of considering the Māori and Crown understandings of the declaration and the treaty. That aspect of the inquiry raises issues as to the nature of sovereignty and whether the Māori signatories to the Treaty of Waitangi intended to transfer sovereignty. The first stage of the report was released in November 2014, and found that Māori chiefs never agreed to give up their sovereignty when they signed the Treaty of Waitangi in 1840. Tribunal manager Julie Tangaere said at the report's release to the Ngapuhi claimants:"Your tupuna [ancestors] did not give away their mana at Waitangi, at Waimate, at Mangungu. They did not cede their sovereignty. This is the truth you have been waiting a long time to hear." Final submissions were received in May 2018, but the second stage of the report was still in the process of being written up as of 2020.