Кіріспе
Жүгіру – жай темппен жасалатын жүгірудің бір түрі. Басты мақсаты – дене күшін арттыру, бірақ қарқынды жүгіруге қарағанда организмге аз жүктеме түсіру, жаяу жүруден көбірек, немесе ұзақ уақыт бойы бірқалыпты жылдамдықты сақтау. Ұзақ қашықтықтарда жасалса, ол – аэробтық төзімділікті дамытуға арналған жаттығудың бір түрі.
Jogging is a form of trotting or running at a slow or leisurely pace. The main intention is to increase physical fitness with less stress on the body than from faster running but more than walking, or to maintain a steady speed for longer periods of time. Performed over long distances, it is a form of aerobic endurance training.
Анықтама
Жүгіру – қарқыны баяу дамыған жүгіру түрі; оның анықтамасы, кәдімгі жүгірумен салыстырғанда, нақтыланбаған. Әдетте, жүгіру жылдамдығы шамамен 6-8 км/сағат аралығында болады. Кәдімгі жүгіруде жерден бір сәт көтерілу қажеттілігі айтылса, жүгіруде аяқтар жиі жермен жанасып тұрады.
Тарих
Жог деген сөз 16 ғасырдың ортасында Англияда пайда болды. Сөздің этимологиясы белгісіз, бірақ ол шог сөзімен байланысты болуы мүмкін немесе жаңадан туындаған болуы мүмкін. 1593 жылы Уильям Шекспир «Шипағат» пьесасында: «Аяқ киімдеріңіз әлі жасыл тұрғанда жүгіріп қалуыңыз мүмкін» деп жазды. Ол кезде бұл көбінесе кетіп қалуды білдірген. «Жог» термині ағылшын және Солтүстік Америка әдебиеттерінде қасақана немесе кездейсоқ қысқа, жылдам қозғалыстарды сипаттау үшін жиі қолданылды. Сондай-ақ, ол жылдам, күшті сілкініс немесе дірілді білдіру үшін де қолданылады. Ағылшын табиғат зерттеушісі Ричард Джеффрис «жоггерлерді» тез қозғалатын, өтіп бара жатқанда басқаларды итеріп кететін адамдар деп сипаттады. Бұл қолданыс бүкіл Британ империясында кең тарады, ал 1884 жылы австралиялық автор Рольф Болдревуд «Мен үйге қашамын» романында: «Мен таңертеңгі жоғымда сіздің жатын бөлмеңіздің перделері әлі де жабық тұрды» деп жазды. АҚШ-та жүгіруді «жол жұмысы» деп атады, мұнда боксшылар сияқты жаттығудан өтетін спортшылар әдетте әр күні бірнеше шақырымды жүгіріп, дене шынықтыру жасайтын. Жаңа Зеландияда 1960 немесе 1970 жылдары «жол жұмысы» термині көбінесе Артур Лидиард ұсынған «жогинг» сөзімен ауыстырылды, ол жүгіруді танымал етуге үлкен үлес қосты. Жогингті ұйымдастырылған шара ретіндегі идея 1962 жылдың ақпан айында «The New Zealand Herald» газетінің спорт бетінде жарияланды, онда «дене шынықтыру мен әлеуметтік қарым-қатынас» үшін аптасына бір рет жиналатын бұрынғы спортшылар мен фитнес әуесқойлары туралы айтылды. Олар жоғырғандықтан, газет клубты «Окленд жоггерлер клубы» деп атауды ұсынды, бұл «жоггер» сөзінің алғашқы қолданылуы деп саналады. Орегон университетінің жеңіл атлетика жаттықтырушысы Билл Бауэрман 1962 жылы Жаңа Зеландияда Лидиардпен жоғырғаннан кейін 1963 жылдың басында Юджинде жоггерлер клубын құрды. Ол 1966 жылы «Жогинг» кітабын жариялап, АҚШ-та жүгіруді кеңінен танымал етті.
Жаттығу
Жүгіруді жүгірушілер үшін жаттығу немесе жарыс алдында немесе кейін жылыну немесе салқындату үшін де пайдалануға болады. Оны кәсіби жүгірушілер интервалдық жаттығулар барысында белсенді қалпына келтіру тәсілі ретінде жиі қолданады. Мысалы, егер жүгіруші 400 метрлік қашықтықты 5 минуттан кем уақытта (3 минут/шақырым) жүгірсе, қалпына келтіру үшін 8 минуттық қарқынмен (5 минут/шақырым) жүгіруге көшуі мүмкін. Жүгіруді төзімділікті арттыруға немесе жүрек-қан тамыр жүйесіне жаттығу жасауға болады, бірақ бұл буындарға аз жүктеме түсіреді және қан айналымы жүйесінен үлкен талаптар қоймайды.
Артықшылықтары
Стэнфорд университетінің медицина мектебінің зерттеуіне сәйкес, жүгіру адамның өмір сүру ұзақтығын ұзартуға және қартаюдың әсерін азайтуға тиімді, сондай-ақ жүрек-қан тамыр жүйесіне пайдалы. Жүгіру семіздікпен күресуге және денсаулықты сақтауға көмектеседі. Ұлттық қатерлі ісіктер институты жүгіру және басқа да аэробтық жаттығулар өкпе, ішек, сүт безі және простата қатерлі ісіктерінің қаупін азайтатынын көрсететін зерттеулер жүргізді. Американдық қатерлі ісіктер қоғамы аптасына кем дегенде 30 минуттан 5 күн жүгіру қатерлі ісіктердің алдын алуға көмектеседі деп санайды. Тредмилде жүгіру қатерлі ісіктердің алдын алу сияқты денсаулыққа пайдалы және салмақ жоғалтуға көмектеседі, бірақ BMC Public Health журналында жарияланған зерттеуде ашық ауада жүгіру энергия мен шоғырлануды арттырудың қосымша артықшылықтарына ие екені көрсетілген. Ашық ауада жүгіру энергия деңгейін арттыру және көңіл-күйді жақсарту үшін тренажер залындағы тренажерде жүгіруден жақсы әдіс. Жүгіру жасқа байланысты жиі болатын бұлшық еттер мен сүйектердің зақымдануын болдырмайды, жүректің жұмысын жақсартады, қан айналымын күшейтеді және салмақтың салауатты деңгейде сақталуына көмектеседі. 2015 жылы жарияланған Даниялық зерттеуде "жеңіл" және "орташа" жүгіру, жүгірмеумен және "күшті" жүгірумен салыстырғанда өлім-жітімнің төмендеуімен байланысты екені анықталды. Оптималды мөлшері аптасына 1-2,4 сағат, оптималды жиілігі аптасына 3 рет немесе одан аз, ал оптималды жылдамдығы "баяу" немесе "орташа" болды. 230 000-нан астам қатысушыны қамтыған жүгіру/жүгіру және өлім-жітім туралы соңғы мета-талдау көрсеткендей, жүгірген адамдардың өлім қаупі жүгірмеген адамдарға қарағанда 27%-ға төмен болды, орташа бақылау мерзімі 5,5-35 жылды құрады.