Джон Саймон: Британ саяхатшысы және мемлекеттік қайраткері

Кіріспе

Британдық саясаткер және лорд-канцлер (1873–1954)

Джон Оллсбрук Саймон, 1-ші виконт Саймон, (28 ақпан 1873 – 11 қаңтар 1954) – Бірінші дүниежүзілік соғыстың басталысынан Екінші дүниежүзілік соғыстың аяғына дейін жоғары лауазымдарды атқарған британдық саясаткер. Ол ішкі істер министрі, сыртқы істер министрі және қазынашылық канцлері қызметтерін атқарған үш адамның бірі, ал қалғандары – Раб Батлер және Джеймс Каллаган. Сонымен қатар ол британдық құқықтық жүйедегі ең жоғары лауазым – лорд-канцлер болып та қызмет еткен. Мансабын либерал ретінде бастаған (бастапқыда партияның сол қанатына жақын болған, бірақ кейін оң қанатына қатыстырылған), ол 1931 жылы Ұлттық үкіметке қосылып, осы процесте Либералдық-ұлттық партиясын құрды. Мансабының соңында ол, негізінен, консерватор болды.

Либералды партияның жетекшісінің орынбасары

1920 жылдардың басында ол 1922 жылы жалпы сайлауда Спен округіне сайланғанға дейін адвокаттық тәжірибесінде сәтті жұмыс істеді, ал 1922 жылдан 1924 жылға дейін Либералдық партияның (Асквит басшылығымен) орынбасары қызметін атқарды. 1920 жылдардың басында ол Парламентте социализм, Ұлттар лигасы, жұмыссыздық және Ирландия мәселелері туралы сөз сөйледі. Ол, мүмкін, Асквиттің либералдық партия басшысы ретінде орнын басатын болар деген үмітте болған. Ол сол кезде адвокаттық қызметтен уақытша бас тартты. 1924 жылдың қазан айында Саймон бірінші Лейборист үкіметін құлатқан түзету ұсынысын енгізді. Сол жылғы жалпы сайлауда консерваторлар билікке оралды, ал либералдардың өкілдерінің саны 40-тан астам депутатқа дейін азайды. Асквит, өзінің мандатын жоғалтса да, партия басшысы болып қала берді, бірақ Ллойд Джордж либералдық депутаттардың төрағасы болып 29 дауысқа 9 дауыспен сайланды. Саймон дауыс беруден бас тартты. Осы кезде ол социализмге қарсы көзқараста болды және консерваторлардың жетекшісі Стэнли Болдуинмен жақын қарым-қатынаста болды, сондай-ақ Ллойд Джорджбен жиі келіспеді. Ол орынбасы қызметінен кетіп, адвокаттық тәжірибесіне қайта оралды. Кәсіподақ тарихшысы Генри Пеллинг Саймонның сөзінің мақсаты қорқыту екенін, бірақ оның тиімділігі шамалы болғанын айтады. Бірнеше күннен кейін оған Лейборист партиясының өкілі Сер Генри Слезер жауап берді, ол ереуіл мемлекетке қарсы бүлікшілдікке қарсы қастандық екені дәлелденген жағдайда ғана заңсыз деп есептелетінін мәлімдеді. Пеллинг Слезердің дұрыс айтқанына сенеді, себебі 1927 жылғы Кәсіптік даулар және кәсіподақтар туралы заңға дейін наразылық ереуілдері заңсыз деп танылмаған. Саймон сол кезде өзінің буынындағы ең жоғары жалақы алатын адвокаттардың бірі болды және жылына 36 000-70 000 фунт стерлинг көлемінде табыс тапқан деп есептелді (1926 жылғы 70 000 фунт стерлинг қазіргі уақытта шамамен <есептелген сомаға> тең). Біраз уақытқа ол саясаттан толығымен бас тартуы мүмкін болды. 1927 жылдан 1931 жылға дейін ол Үндістан Конституциялық даму комитетінің төрағасы болды, бұл комитет Үндістанның заңдық комиссиясы ретінде белгілі болды, және «Саймон комиссиясы» деп аталды. Оның тұлғасы да мәселе тудырды: Невилл Чемберлен 1928 жылдың 12 тамызында Үндістанның вице-королі Лорд Ирвинге оның туралы былай деп жазды: «Мен оны ұнатуға тырысамын және мені көндіруге әрекеттенгенде сәтті боламын деп ойлаймын». 1920 жылдардың соңында және әсіресе 1929-1931 жылдар аралығындағы Парламентте, Лейборист партиясы көпшілік дауысқа ие болмаса да, либералдардың қолдауымен үкіметте қала берді, Саймон Ллойд Джорджтың консерваторларға емес, Лейбористтерді қолдауға бейімділігін ұнатпайтын либералдық депутаттардың азшылық тобының жетекшісі ретінде көрінді. Саймон 1929-1931 жылдар аралығындағы Парламентте еркін сауданы қолдады. 1931 жылдың 5 қарашасында Саймон Ұлттық үкімет қайта құрылғанда Сыртқы істер министрі болып тағайындалды. Содан кейін Саймон «Манчуко адамы» деп аталды және Женевада танымал болған жас Энтони Иденмен теріс салыстырылды. 1933 жылдың қаңтарында Германияда Адольф Гитлер билікке келді. Гитлер Германияны бірден Ұлттар лигасынан шығарды және бастапқыда Германияның Франция және басқа державалармен теңдестірілген қарулы күштеріне ие болуын көздеген қайта қарулану бағдарламасын жариялады. Саймон Гитлердің амбицияларының ауқымын болжамады, бірақ Даттон атап көрсеткендей, сол кезде басқалар да осылай ойлады. Невилл Чемберленнің Сыртқы істер министрі болуы туралы әңгіме болды, бірақ бұл Макдональд үшін қабылдауға келмейтін нәрсе болды, ол сыртқы істерге қызығушылық танытып, сол рөлге консерватор емес жетекші тұлғаны тағайындағысы келді. 1933 және 1934 жылдың соңында Саймонды Остин және Невилл Чемберлен, сондай-ақ Эден, Ллойд Джордж, Нэнси Астор, Дэвид Маргессон, Винсент Масси, Рансиман, Ян Сматс және Черчилль сынға алды, бірақ ол Гитлердің аумақтық агрессиясына қарсы тиімді қорқыту құралы болуы мүмкін деп ойлады. Италияның Әбіссинияға (қазіргі Эфиопия) қарсы агрессиясының алғашқы белгілері де сол кезде көрінді. Саймон Сыртқы істер министрі қызметін атқару кезінде британдық қорғаныс күші соғыстар аралық кезеңдегі ең төменгі деңгейге жетті, бұл оның іс-қимыл еркіндігін қатты шектеді. Лео Амери Саймонның жұмысын қорғады: 1937 жылы ол Саймонның «әрине, жақсы сыртқы істер министрі болғанын» және Стресаның 1914 жылдан бері Еуропаның бейбітшілікке ең жақын болған кезеңі екенін атап өтті.

In the early 1920s, he practised successfully at the bar before being elected for Spen Valley at the general election in 1922, and from 1922 to 1924, he served as deputy leader of the Liberal Party (under Asquith). In the early 1920s, he spoke in the House of Commons about socialism, the League of Nations, unemployment and Ireland. He may well have hoped to succeed Asquith as Liberal leader. He retired temporarily from the Bar around then. In October 1924, Simon moved the amendment that brought down the first Labour government. At that year's general election, the Conservatives were returned to power, and the Liberals were reduced to a rump of just over 40 MPs. Although Asquith, who had lost his seat, remained leader of the party, Lloyd George was elected chairman of the Liberal MPs by 29 votes to 9. Simon abstained in the vote. By this time he was increasingly anti socialist and quite friendly to the Conservative leader Stanley Baldwin and clashed increasingly with Lloyd George. He stood down as deputy leader and returned to the Bar. Trade Union historian Henry Pelling comments that Simon's speech was clearly intended to intimidate, but had little effect. A few days later he was answered by Labour’s Sir Henry Slesser, who argued that a strike was only illegal if it could be proven to be a seditious conspiracy against the state. Pelling believes that Slesser was right as sympathetic strikes were not explicitly made illegal until the Trade Disputes and Trade Unions Act 1927. Simon was then one of the highest paid barristers of his generation and was believed to earn between £36,000 and £70,000 per annum (70000.0 in 1926 is equivalent to about <calculated amount> in recent years). It seemed for a while that he might abandon politics altogether. From 1927 to 1931, he chaired the Indian Constitutional Development Committee or the Indian Statutory Commission, known as the Simon Commission, on the constitution of India. His personality was already something of an issue: Neville Chamberlain wrote of him to the Viceroy of India Lord Irwin (12 August 1928): "I am always trying to like him, and believing I shall succeed when something crops up to put me off". During the late 1920s and especially during the 1929 31 Parliament, in which Labour had no majority but continued in office with the help of the Liberals, Simon was seen as the leader of the minority of Liberal MPs who disliked Lloyd George's inclination to support Labour, rather than the Conservatives. Simon still supported free trade during the 1929 31 Parliament. On 5 November 1931, Simon was appointed Foreign Secretary when the National Government was reconstituted. Thereafter, Simon was known as the "Man of Manchukuo" and was compared unfavourably to the young Anthony Eden, who was popular at Geneva. At the same time, Adolf Hitler was coming to power in Germany in January 1933. Hitler immediately withdrew Germany from the League of Nations and announced a programme of rearmament, initially to give Germany armed forces commensurate with France and other powers. Simon did not foresee the sheer scale of Hitler's ambitions, but Dutton pointed out, the same was then true for many others. There was talk of Neville Chamberlain, who dominated the government's domestic policy, becoming Foreign Secretary, but that would have been intolerable to MacDonald, who took a keen interest in foreign affairs and wanted a leading non Conservative in that role. In 1933 and late 1934, Simon was being criticised by both Austen and Neville Chamberlain as well as by Eden, Lloyd George, Nancy Astor, David Margesson, Vincent Massey, Runciman, Jan Smuts and Churchill. – but thought that it might be a useful deterrent against territorial aggression by Hitler. The first stirrings of Italian aggression towards Abyssinia (now Ethiopia) were also then seen. During Simon's tenure of the Foreign Office, British defence strength was at its lowest point of the interwar period, which severely limited his freedom of action. Leo Amery was a rare defender of Simon's record: in 1937, he recorded that Simon "really had been a sound foreign minister – and Stresa marked the nearest Europe has been to peace since 1914".

Ішкі істер министрі

Саймон 1935 жылдың 7 маусымынан 1937 жылдың 28 мамырына дейін Ішкі істер министрі (Стэнли Болдуиннің үшінші үкіметінде) қызмет етті. Даттонның пікірінше, бұл лауазым сыртқы істер министрлігіне қарағанда оның қабілеттеріне көбірек сай келді. Ол сондай-ақ, сайлаудан кейін Невилл Чемберленге бұл лауазым берілетіні түсінігімен, Парламент палатасының вице-спикері болды (бірақ бұл орындалмады). 1935 жылы Саймон патшайымның тууына (қазіргі Кент герцогі) қатысқан соңғы Ішкі істер министрі болды. Ол 1936 жылғы Англо-Египет келісіміне қол қойғандардың бірі еді. Сондай-ақ, 1937 жылғы "Зауыттар туралы" заңды енгізді. 1938 жылы мемлекеттік шығындар алғаш рет бұрынғысыздай 1,000 миллион фунт стерлинг деңгейінен асты. 1938 жылғы көктемгі бюджетте Саймон табыс салығын 5 шиллингтен 5 шиллинг 6 пенниге дейін көтерді және шай мен бензинге салықтарды арттырды. Ол 1939 жылдың ортасына дейін Чемберленнің қолдауын сақтап келді. Чемберлен әріптестеріне жеке түрде Саймонның "көп дәрежеде нашарлағанын" айтты. Саймонның беделі Черчилль соғыс басталғанда Министрлер кабинетіне оралғаннан кейін әлсіреп, Чемберленмен күтпегендей жақсы қарым-қатынас орнатты, ол Саймонды бұрынғы қазынашы Реджинальд Маккеннамен (76 жаста) немесе LMS темір жолының төрағасы Лорд Стамппен алмастыру туралы ойлармен ойнады. Тіпті Парламенттік фракцияның жетекшісі капитан Маргессон да бұл лауазымға үміттене бастады.

Жеке өмірі мен жеке басы

Саймон 1899 жылғы 24 мамырда Оксфордширдегі Хедингтон қаласында тарихшы Дж.Р. Гриннің немересі Этель Мэри Венаблзге үйленді. Олардың үш баласы болды: Маргарет (1900 жылы туған, кейін Джеффри Эдвардсқа үйленген), Джоан (1901 жылы туған, кейін Джон Бикфорд Смитке үйленген) және Джон Гилберт, 2-ші виконт Саймон (1902–1993). Этель ұлы Гилберт дүниеге келгеннен кейін, 1902 жылғы қыркүйекте қайтыс болды. 1917 жылы Парижде Саймон құлдықты жою қозғалысының белсендісі Кэтлин Мэннингке (1863/64–1955) үйленді. Ол бұрын оның балаларына тәрбиеші болған, бір ұлы бар жесір әйел еді. Саймон шахмат ойнауға өте құштар болды және Англиядағы ірі шахмат турнирлерін ашуға шақырылатын құрметті тұлға ретінде жиі ізделді. Оны жақсы көруші де, сенуші де болған жоқ, оны премьер-министрлік лауазымға ешқашан қарастырмады. Ол өкінішке орай, салқын мінезді болды және кем дегенде 1914 жылдан бастап, өзінің адал ниетпен әрекет ететінін көрсетуде қиындықтарға тап болды. Әріптестерімен достық қарым-қатынас орнату әрекеттері (Кабинет мүшелерінен оны "Джек" деп атауын сұрауы: тек Дж.Х. Томас олай істеді, ал Невилл Чемберлен "Джон" деп атауға келісті) көбінесе сәтсіз аяқталды. Дженкинс оны балалар өлеңіндегі доктор Феллге теңеді. 1930 жылдары оның беделі ерекше төмендеді. Саймонның дене бітімі мен келбеті қартайған шағында да көзге түсетін болса, карикатурашы Дэвид Лоу оны Лоудың сөзімен айтқанда, "қисық-бұрық, иілгіш денемен" бейнеледі, бұл оның "жарқын келісімге бейімділігін" көрсетеді. Харольд Николсон Саймон оның қолынан арт жағынан ұстап, сөйлескеннен кейін (19 қазан 1944 ж.) "Құдай-ау, Саймон қандай жаман, төмен адам!" деп қысқа да нұсқаулы жазды. 1940 жылдардың соңындағы тағы бір оқиғада, социалистік зиялы Г.Д.Х. Коул Оксфордтан Лондонға қайтып келе жатқан пойыздың үшінші сынып купесіне кірді, Саймонмен әңгімелесуді тоқтату үшін; оның қорқынышына орай, Саймон да солай істеді, бірақ инспектор билеттерді тексергенде екеуі де бірінші сынып билеттерін көрсетті.

Құпия кеңестің сот комитеті

Abitibi Power and Paper Company Limited v. Montreal Trust Company, [1943] AC 536, [1943] UKPC 37 (PC – Canada): Конституция Заңы, 1867, 92-бап, 13-тармақ – провинциялық өкілеттік, арнайы мораторий заңнамасын қабылдауға қатысты
Atlantic Smoke Shops Limited v Conlon, [1943] AC 550, [1943] UKPC 44 (PC – Canada): Конституция Заңы, 1867, 92-бап, 2-тармақ – провинциялық өкілеттік, сатуға салық салуға қатысты
Онтарионың Бас Прокуроры және басқалар v. Канаданың Сабырлық Қоры және басқалар, [1946] AC 193, [1946] UKPC 2 (PC – Canada): Конституция Заңы, 1867, 91-бап, "бейбітшілік, тәртіп және жақсы үкімет" – ұлттық мәселелерге қатысты заңдарды қабылдауға федералдық өкілеттік.