Кіріспе

Тайваньның ресми валютасы – Жаңа Тайвань доллары (коды: TWD; символы: NT$, сонымен қатар NT деп қысқартылады) – Қытай Республикасының ресми валютасы. Жаңа Тайвань доллары 1949 жылдан бері Тайвань аралының валютасы болып табылады, ол ескі Тайвань долларын бір жаңа долларға 40 000 ескі доллар есебімен алмастырды. Жаңа Тайвань долларының негізгі бірлігі юань (圓) деп аталады және он чиаоға (角) және 100 фенге (分) немесе центке бөлінеді, бірақ іс жүзінде чиао мен фен ешқашан қолданылмайды. Тайваньда бұл бірліктердің әр түрлі баламалы атаулары бар. Доллар бірлігі әдетте заңды мәмілелерде, мысалы банкте қолданылмайтын қарапайым таңбамен жазылады, бірақ оны 圓 деп жазу қажет. Сөйлеу тілінде валюта бірлігі мандарин тілінде юань (yuán, сөзбе-сөз «шеңбер») және куай (kuài, сөзбе-сөз «монета») деп, хоккиен тілінде kho͘ (сөзбе-сөз «шеңбер») деп, хакка тілінде ngiùn (сөзбе-сөз «күміс») деп аталады. Қытай Республикасының (Тайвань) Орталық банкі 2000 жылдан бері Жаңа Тайвань долларын шығарып келеді. 2000 жылға дейін Тайвань банкі 1949-1961 жылдар аралығында де-факто орталық банк ретінде банкноттарды шығарды, ал 1961 жылдан кейін орталық банк өкілі ретінде банкноттарды шығаруды жалғастырды. Орталық банк 2000 жылдың шілдесінде Жаңа Тайвань доллары банкноттарын шығара бастады, ал Тайвань банкі шығарған банкноттар айналымнан алынып тасталды.

Тарих

Қытайда шығарылған юань немесе доллар деп аталатын әртүрлі валюталар, сондай-ақ жапондық иена, барлығы Қытайдың 16-шы – 20-шы ғасырларда Манила-Акапулько сауда жолы арқылы испандық Филиппиннен испандық Америкадан үлкен көлемде импорттаған испандық америкалық күміс доллардан туындаған. Тайваньда испан доллары мен күміс қытай юаны қолданылғаннан кейін, 1895 жылы тайваньдық иена, ал 1946 жылы Ескі Тайвань доллары шығарылды. Тайвань банкі алғаш рет 1949 жылғы 15 маусымда Ескі Тайвань долларын 40 000:1 қатынасымен алмастыру үшін Жаңа Тайвань долларын шығарды. Жаңа Тайвань долларының басты мақсаты – Қытай азамат соғысының салдарынан Қытайды ұлтшылдықпен құлдыратып келген жоғары инфляцияны тоқтату болды. 1949 жылғы қаңтарда коммунистер Пекинге басып алғаннан кейін, ұлтшылдар Тайваньға шегінуді бастады. Үкімет кейін Коммунистік көтеріліс кезеңінде қолданылатын уақытша ережелерде Тайвань банкі шығарған долларлардың айналымдағы жаңа валюта болары жарияланды. Жаңа Тайвань доллары Тайваньның де-факто валютасы болғанымен, 1949 жылдан кейінгі заңдар күміс юаньды немесе күміс долларды құны 3 ТНД болатын заңды валюта деп анықтайды. Көптеген ескі заңдарда күміс юаньмен көрсетілген айыппұлдар мен төлемдер бар. Оның 3 ТНД құны ондаған жылдар бойындағы инфляцияға қарамастан жаңартылмады, сондықтан күміс юань бұрыннан-ақ нақты күміске айырбастауға болмайтын, тек номиналды валютаға айналды. Уақытша ережелер 1991 жылы күшін жойғаннан кейін, Қытайдың 2000 жылға дейін заңды ұлттық валютасы болмады, сол кезде Қытайдың Орталық банкі (CBC) Тайвань банкінен NT вексельдерін шығаруды қабылдады.

100 долларлық ескерткіш

2011 жылғы 6 қаңтарда Қытай Республикасының Орталық банкі Қытай Республикасының құрылғанына 100 жыл толуына арналған, айналымға шығарылған жаңа 100 долларлық заңды төлем құралын шығарды. Қызыл қағаздан жасалған банкнотаның өлшемдері 145 × 70 мм. Оның алдыңғы бетінде доктор Сунь Ятсеннің суреті, артқы бетінде Чунг Шан ғимараты бейнеленген. Дизайн қалыпты 100 долларлық банкнотадан ешқандай айырмашылығы жоқ, тек банкнотаның артқы жағында «Қытай Республикасының құрылғанына 100 жыл толуын мерекелеу (慶祝中華民國建國一百年)» деген қытай тіліндегі мәтін бар.