Каталондық Модернизм: Өнер және Мәдениет қайта жаңаруы
Modernisme
Каталондық модерн (Modernisme) – Испаниядағы Каталонияда пайда болған архитектуралық және өнер қозғалысы. Каталон мәдениетін жаңарту, өнер мен әдебиеттегі жаңа бағыттар.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Каталонияда пайда болған сәулет және көркемдік қозғалыс, Испания.
Architectural and artistic movement originating in Catalonia, Spain
Модернизм (каталан тілінде "модернизм"), сондай-ақ каталондық модернизм және каталондық арт-нуво деп те аталады, – Испаниядағы ең танымал мәдениеттердің бірі – каталон мәдениетінің жаңа құқығын іздеумен байланысты өнер мен әдебиет қозғалысына берілген тарихнамалық атау. Бүгінде ол каталондық жекелікті мәдени қайта жаңғыртуға негізделген қозғалыс саналады. Оның негізгі көрінісі – модернистік сәулет, бірақ ол көптеген басқа өнер түрлерін де қамтыды, мысалы, сурет және мүсін жасау, әсіресе дизайн мен сәндік өнер (жинақ жасау, ағаш өңдеу, темірді пісіру, керамикалық плиткалар, керамика, шыны өндіру, күміс және алтыннан жасалған бұйымдар және т.б.), әсіресе сәулетті қолдаудағы маңызды рөлі үшін. Модернизм – поэзия, көркем әдебиет, драма сияқты әдебиеттік қозғалыс та болды. Модернизм 20 ғасырдың басында Еуропада пайда болған жалпы үрдістің бір бөлігі болғанымен, Каталонияда бұл үрдіс өзінің ерекше сипатын алды. Модернизмнің ерекше атауы Каталония және Барселонамен, олардың каталон мәдениетінің қайта жаңғыруынан кейін және әлеуметтік-идеологиялық себептермен жергілікті ерекшеліктерін күшейтуге байланысты ерекше қарым-қатынасынан туындады, сонымен қатар қалалық және өнеркәсіптік дамудың қарқынды өркендеуіне байланысты. Ол Франция мен Бельгиядағы Арт Нуво, Германиядағы Югендстиль, Австро-Венгриядағы Вена сецессионы, Италиядағы Либерти стилі және Шотландиядағы Модерн немесе Глазго стилі сияқты басқа да көптеген фин-де-сиеклдік өнер қозғалыстарымен теңдес келеді. Модернизм шамамен 1888 жылдан (Барселонадағы Бірінші дүниежүзілік көрмесінен) бастап 1911 жылға дейін (модернизмнің ең маңызды ақыны Жоан Марагальдың қайтыс болуына) дейін белсенді болды. Модернизм қозғалысы Барселона қаласында орталықтандырылған, бірақ одан әрі таралып, сәулеттік көрінісімен, әсіресе Антони Гауди, Ллуис Доменек и Монтанер және Жозеп Пуиг и Кадафальхтың еңбектерінде танымал болды, сонымен қатар мүсін, поэзия, театр және сурет салу салаларында да маңызды рөл атқарды. Белгілі суретшілер: Сантьяго Русиньоль, Рамон Касас, Изидре Нонелл, Хермен Англада Камараса, Хоаким Мир, Элисеу Мейфрен, Ллуиса Видал және Микель Утрилло. Белгілі мүсіншілер: Жозеп Ллимона, Эусеби Арнау және Микель Блай.
Modernisme (, Catalan for "modernism"), also known as Catalan modernism and Catalan art nouveau, is the historiographic denomination given to an art and literature movement associated with the search of a new entitlement of Catalan culture, one of the most predominant cultures within Spain. Nowadays, it is considered a movement based on the cultural revindication of a Catalan identity. Its main form of expression was Modernista architecture, but it also encompassed many other arts, such as painting and sculpture, and especially the design and the decorative arts (cabinetmaking, carpentry, forged iron, ceramic tiles, ceramics, glass making, silver and goldsmith work, etc. ), which were particularly important, especially in their role as support to architecture. Modernisme was also a literary movement (poetry, fiction, drama). Although Modernisme was part of a general trend that emerged in Europe around the turn of the 20th century, in Catalonia the trend acquired its own unique personality. Modernisme's distinct name comes from its special relationship, primarily with Catalonia and Barcelona, which were intensifying their local characteristics for socio ideological reasons after the revival of Catalan culture and in the context of spectacular urban and industrial development. It is equivalent to a number of other fin de siècle art movements going by the names of Art Nouveau in France and Belgium, Jugendstil in Germany, Vienna Secession in Austria Hungary, Liberty style in Italy, and Modern or Glasgow Style in Scotland. Modernisme was active from roughly 1888 (the First Barcelona World Fair) to 1911 (the death of Joan Maragall, the most important Modernista poet). The Modernisme movement was centred in the city of Barcelona, though it reached far beyond, and is best known for its architectural expression, especially in the work of Antoni Gaudí, Lluís Domènech i Montaner and Josep Puig i Cadafalch, but was also significant in sculpture, poetry, theatre and painting. Notable painters include Santiago Rusiñol, Ramon Casas, Isidre Nonell, Hermen Anglada Camarasa, Joaquim Mir, Eliseu Meifrèn, Lluïsa Vidal, and Miquel Utrillo. Notable sculptors are Josep Llimona, Eusebi Arnau and Miquel Blay.
Негізгі түсініктер
Каталондық ұлтшылдық, Валенти Альмираль мен Энрик Прат де ла Рибаның идеяларына құлықты болған және Каталон мәдениетінің басқа еуропалық елдердің мәдениеттерімен теңесуін қалаған модернист суретшілерге зор ықпал етті. Мұндай ойлар Русинольдің испан әскеріне қарсы қойған пьесаларында (әсіресе "L'Hèroe"), анархизмге жақын авторлардың (мысалы, Жауме Бросса және Габриэль Аломар) туындыларында, сондай-ақ федералисттік, монархияға қарсы жазушы Микель делс Сантс Оливердің мақалаларында көрінеді. Олар сонымен қатар Ренаксиенса каталон романтиктерінің дәстүрлілігі мен дінилігіне қарсы шықты, оларды Сантьяго Русинольдің "Эльс Джокс Флоралс де Канпроса" ("Прозеландтың поэзия сайысы" шамасындағы) сияқты пьесаларында паш етті. Бұл пьеса жаңартылған "Джокс Флоралс" пен оны қолдаған саяси ортаның пародиязы болды. Модернистер көбінесе өнерге қарсы деп есептеген буржуазиялық құндылықтарды қабылдамады. Осының салдарынан олар екі бағытты ұстанды: богемиялық немесе мәдениетшіл көзқараспен қоғамнан оқшауланды (Декадент және Парнас ақындары, Символист драматургтер және т.б.), немесе қоғамды өзгерту үшін өнерді қолдануға тырысты (модернист сәулетшілер мен дизайнерлер, Хенрик Ибсеннен шабыттанған драматургтер, Марагалдың кейбір өлеңдері және т.б.).
Catalan nationalism was an important influence upon Modernista artists, who were receptive to the ideas of Valentí Almirall and Enric Prat de la Riba and wanted Catalan culture to be regarded as equal to that of other European countries. Such ideas can be seen in some of Rusiñol's plays against the Spanish army (most notably L'Hèroe), in some authors close to anarchism (Jaume Brossa and Gabriel Alomar, for example) or in the articles of federalist anti monarchic writers such as Miquel dels Sants Oliver. They also opposed the traditionalism and religiousness of the Renaixença Catalan Romantics, whom they ridiculed in plays such as Santiago Rusiñol's Els Jocs Florals de Canprosa (roughly, "The Poetry Contest of Proseland"), a satire of the revived Jocs Florals and the political milieu which promoted them. Modernistes largely rejected bourgeois values, which they thought to be the opposite of art. Consequently, they adopted two stances: they either set themselves apart from society in a bohemian or culturalist attitude (Decadent and Parnassian poets, Symbolist playwrights, etc.) or they attempted to use art to change society (Modernista architects and designers, playwrights inspired by Henrik Ibsen, some of Maragall's poetry, etc.)
Сәулет
Модернистік сәулет өнерінің ең алғашқы мысалы – 1888 жылы Барселонада өткен Дүниежүзілік көрмеге арналған Парк де ла Сиутаделладағы Ллюис Доменек и Монтанер жобалаған Үш айдаһар сарайы. Бұл, ортағасырлық және араб стильдерін пайдалана отырып, Каталония үшін ерекше стильді табуға жасалған тыраштандыру. Басқа елдерде Арт-нуво, Югендстиль, Либерти стилі, Модерн стилі және Вена сецессиясы деп аталатын бағыттар сияқты, Модернизм де ағылшын Өнер және қолөнер қозғалысымен және Готиканың қайта жандануымен тығыз байланысты болды. Тарихи элементтердің алуан түрлілігін біріктірумен қатар, бұл стиль қисық сызықтың тік сызықтан басымдығымен, бай әшекейлеумен және мәліметтермен, өсімдіктер мен басқа да органикалық мотивтерді жиі қолданумен, асимметрияға құштарлықпен, талғамды эстетизммен және динамикалық формалармен сипатталады. Барселона Модернистік құрылыстың орталығы болғанымен, Каталонияның өнеркәсіптік буржуазиясы көптеген Каталония қалаларында, әсіресе Террасса мен Реуста өнеркәсіптік ғимараттар мен жазғы үйлер (cases d'estiueig) салған. Қазіргі уақытта Каталонияның Ұлттық техникалық мұражайына (mNACTEC) айналған тоқыма фабрикасы – осының керемет мысалы. Антони Гауди осы қозғалыстың ең танымал сәулетшісі. Басқа да ықпалды сәулетшілер – Ллюис Доменек и Монтанер және Жозеп Пуиг и Кадафальх, сондай-ақ кейінірек Жозеп Мария Джухоль, Рафаэль Гуаставино және Энрике Нието.
The earliest example of Modernista architecture is the Castle of the Three Dragons designed by Lluís Domènech i Montaner in the Parc de la Ciutadella for the 1888 Barcelona Universal Exposition. It is a search for a particular style for Catalonia drawing on Medieval and Arab styles. Like the currents known in other countries as Art Nouveau, Jugendstil, Liberty style, Modern Style and Vienna Secession, Modernisme was closely related to the English Arts and Crafts movement and the Gothic Revival. As well as combining a rich variety of historically derived elements, it is characterized by the predominance of the curve over the straight line, by rich decoration and detail, by the frequent use of vegetal and other organic motifs, the taste for asymmetry, a refined aestheticism and dynamic shapes. While Barcelona was the centre of Modernista construction, the Catalan industrial bourgeoisie built industrial buildings and summer residences (cases d'estiueig) in many Catalan towns, notably Terrassa and Reus. The textile factory which is now home to the Catalan national technical museum mNACTEC is an outstanding example. Antoni Gaudí is the best known architect of this movement. Other influential architects were Lluís Domènech i Montaner and Josep Puig i Cadafalch, and later Josep Maria Jujol, Rafael Guastavino and Enrique Nieto.
Сәулетшілер
Модернистік стильдегі ғимараттарды салған 100-ден астам сәулетші болды, олардың арасында үшөуі ерекше ғимараттарымен көзге түсті: Антони Гауди, Ллуис Доменек и Монтанер және Жозеп Пуиг и Кадафальх. Антони Гауди, бағытталған модернизмнен асып, табиғатты зерделеу және дәстүрлі каталондық құрылыс шеберлігін пайдалану арқында жеке стиль жасады. Ол гиперболалық параболоид, гиперболоид, геликоид және коноид сияқты реттелген геометриялық пішіндерді қолданды. Ллуис Доменек и Монтанер ерекше сәулет өнерін жасады. Жозеп Виласека и Касановаспен бірге ол заманауи және халықаралық стильді дамытуға ұмтылды. Доменек Виолле ле Дюк еңбектерін жалғастырды, оның туындылары конструктивті рационализм мен испан-араб сәулетінен шабыттанған әшекейлердің үйлесімімен ерекшеленеді, бұл Каталон музыка сарайында, Сант-Пау ауруханасында немесе Реустағы Пере Мата институтында көрінеді. Барселонадағы Колом саябағындағы оның Халықаралық қонақ үйі (1888 жылғы Әлемдік көрмеден кейін бұзылған) – индустриалдық құрылыс техникасының ерте мысалы болды. Жозеп Пуиг и Кадафальх – каталон сәулетшісі, саясаткер және тарихшы, ол көптеген ескі ғимараттарды қайта жаңарту жобаларына қатысты. Оның ең танымал ғимараттарының бірі – Грасия саябағындағы Аматллер үйін қайта құру. Онда каталондық дәстүрдің элементтерімен қатар, Нидерланды немесе неміс готикасынан шыққан мотивтер де бар. Неоготика оның Кодорниу шарап зауытында (Codorniu Caves, 1904) да айқын байқалады. Ол Аматллер үйі мен Тринхет үйін салған.
There were more than 100 architects who made buildings of the Modernista style, three of whom are particularly well known for their outstanding buildings: Antoni Gaudí, Lluís Domènech i Montaner and Josep Puig i Cadafalch. Antoni Gaudí, who went beyond mainstream Modernisme, creating a personal style based on observation of the nature and exploitation of traditional Catalan construction traditions. He was using regulated geometric shapes as the hyperbolic paraboloid, the hyperboloid, the helicoid and the conoide. Lluís Domènech i Montaner created a genuine alternative architecture. Along with Josep Vilaseca i Casanovas he worked towards a modern and international style. Domènech continued on from Viollet le Duc, his work characterized by a mix of constructive rationalism and ornaments inspired in the Hispano Arab architecture as seen in the Palau de la Música Catalana, in the Hospital de Sant Pau or in the Institut Pere Mata of Reus. His Hotel Internacional at Passeig de Colom in Barcelona (demolished after the 1888 World Fair) was an early example of industrial building techniques. Josep Puig i Cadafalch was a Catalan architect, politician and historian who was involved in many projects to restore older buildings. One of his most well known buildings is his rebuilding of the Casa Amatller in Passeig de Gràcia. It has elements in both the Catalan tradition and others originating in the Netherlands or the German Gothic. Neo Gothic is also apparent in his Codorniu Winery (Caves Codorniu, 1904). He built Casa Amatller and Casa Trinxet.
Тіл білімі
Модернистік идеялар L'Avenç серіктесі Помпеу Фабраны каталан тілі үшін жаңа жазу жүйесін жасауға түрткі берді. Бірақ, оның жобалары тек кейінірек Ноуцентизмнің өркендеуімен іске асып, сол кездегі жазу жүйесіндегі хаосты тоқтатты.
Modernista ideas impelled L'Avenç collaborator Pompeu Fabra to devise a new orthography for Catalan. However, only with the later rise of Noucentisme did his projects come to fruition and end the orthographic chaos which reigned at the time.
Құлдырау
1910 жылға қарай модернизм буржуазия тарапынан қабылданып, енді дерлік сәнге айналды. Осы шамада нуцентист суретшілер модернизмнің радикалдық идеяларын сынай бастады және каталон ұлтшылдығының буржуазиялық өнерін, оңшыл бағытталған нұсқасын ілгерілетуге кірісті, ол 1912 жылы Lliga Regionalista жеңісімен билікке келді. Мигель Примо де Ривераның диктатурасы каталон тілінің кең қолданылуын тоқтатқанға дейін нуцентизм Каталонияда өте танымал болды. Дегенмен, модернизм Екінші испан Республикасы кезінде қайта жанданды, футурист Жоан Салват Папассей сияқты авангард жазушылары Жоан Марагалмен салыстырылды, ал Жозеп Висент Фой немесе Сальвадор Дали сияқты сюрреалистердің рухы модернистердің қарсылығына ұқсас болды, тіпті Дали каталондық романтик Ангел Гуимераны «бүлінген изгіліксіз» деп жариялады. Алайда, 1930 жылдардағы каталон өнері мен модернизм арасындағы байланыс айқын емес, себебі бұл суретшілер ешқандай дәстүрді жалғастыруға тырысқан жоқ. Модернистік архитектура одан ұзақ сақталды. Солтүстік Африкадағы испан қаласы Мелилья 20 ғасырдың басында экономикалық өркендеуге ие болды, ал оның жаңа буржуазиясы модернистік ғимараттарға көптеп тапсырыс беру арқылы байлығын көрсетті. Каталондық сәулетші Энрике Нието құрған шеберханалар Барселонада сәннен шыққан кезде де осы стильдегі әшекейлеулерді жасауын жалғастырды, нәтижесінде Мелильяда Барселонадан кейін модернистік туындылардың екінші ірі шоғырлану орыны болды.
By 1910, Modernisme had been accepted by the bourgeoisie and had pretty much turned into a fad. It was around this time that Noucentista artists started to ridicule the rebel ideas of Modernisme and propelled a more bourgeois art and a more right of centre version of Catalan Nationalism, which eventually rose to power with the victory of the Lliga Regionalista in 1912. Until Miguel Primo de Rivera's dictatorship suppressed all substantial public use of Catalan, Noucentisme was immensely popular in Catalonia. However, Modernisme did have a revival of sorts during the Second Spanish Republic, with avant garde writers such as Futurist Joan Salvat Papasseit earning comparisons to Joan Maragall, and the spirit of Surrealists such as Josep Vicent Foix or Salvador Dalí being clearly similar to the rebellion of the Modernistes, what with Dalí proclaiming that Catalan Romanticist Àngel Guimerà was a putrefact pervert. However, the ties between Catalan art from the 1930s and Modernisme are not that clear, as said artists were not consciously attempting to continue any tradition. Modernista architecture survived longer. The Spanish city of Melilla in Northern Africa experienced an economic boom at the turn of the 20th century, and its new bourgeoisie showed its riches by massively ordering Modernista buildings. The workshops established there by Catalan architect Enrique Nieto continued producing decorations in this style even when it was out of fashion in Barcelona, which results in Melilla having, oddly enough, the second largest concentration of Modernista works after Barcelona.