Кіріспе

Бет қаңқасының сүйегі.

Этмоид сүйегі ( /ɛθ/m/ɔɪ/d/; грекше: ἡθμός) – мұрын қуысын мидан бөліп тұратын бас сүйектің жұпсыз сүйегі. Ол екі көз ұңғысының арасында, мұрынның жоғарғы бөлігінде орналасқан. Бұл сүйек құрылысы кеуекті болғандықтан жеңіл салмақты. Этмоид сүйегі – көздің көз ұңғысын құрайтын сүйектердің бірі.

Құрылымы

Этмоидтық сүйек – көздердің арасында орналасқан алдыңғы бас сүйегі. Ол көз ұясының медиалды қабырғасын, мұрын қуысын және мұрын бөлігін құрастырады. Этмоидтық лабиринт перпендикуляр пластинканың екі жағында орналасқан ірі массадан тұрады, ал перпендикуляр пластинка мұрын бөлігінің жоғарғы үштен екі бөлігін құрайды.

Даму

Этмоидты сүйек мұрын капсуласының шеміршегінде үш орталық арқылы сүйектеседі: перпендикулярлық тақта үшін біреуі, әр лабиринт үшін біреуі. Лабиринттер бірінші болып дамиды, сүйектесу гранулалары ұрықтың жасушасындағы төртінші және бесінші айлар аралығында пайда болып, қабырғаларға дейін жетеді. Туған кезде сүйек екі лабиринттен тұрады, олар кішкентай және жетілмеген. Туғаннан кейінгі алғашқы жылда перпендикулярлық тақта мен галли қабықшасы бір орталықтан сүйектелуді бастайды және екінші жылдың басында лабиринттерге қосылады. Крибриформалық тақта ішінара перпендикулярлық тақтадан, ішінара лабиринттерден сүйектеседі. Этмоидты жасушалардың дамуы ұрықтық кезеңде басталады.

Магнит қабылдаудағы рөлі

Кейбір құстар мен басқа да көшпенді жануарлардың этмоидтық сүйектерінде биологиялық магнетит жинақталған, ол оларға Жердің магнит өрісінің бағытын сезуге көмектеседі. Адамдарда да ұқсас магнетит (темір тотығы) кездеседі, бірақ ол қалыптасқан, пайдалы емес деп есептеледі.

Клиникалық маңызы

Папирацеялық ламинаның, этмоидтік лабиринт сүйегінің бүйірлік пластинасының сынуы, мұрын қуысы мен сол жақ орбитаның орбиталық қабырғасы арқылы байланысқа мүмкіндік береді, нәтижесінде орбиталық эмфизема пайда болады. Мысалы, жұмсау кезінде байқалатын мұрын қуысының қысымының артуы уақытша экзофтальмостың пайда болуына әкеледі. Этмоид сүйектерінің кеуекті және нәзік құрылысы оны сынуға әсіресе осал етеді. Этмоид сүйегі көбінесе мұрынға бағытталған жоғары күш салдарынан жарылады. Бұл көлік апатында приборлық тақтаға соқтығу немесе құлаудан кейін жерге түсу кезінде болуы мүмкін. Этмоидтық сынықтан пайда болатын сүйек сынықтары крибриформды тақтаға еніп, ми-жұлын сұйықтығының мұрын қуысына ағуына себеп болуы мүмкін. Бұл ашылулар мұрын қуысындағы бактериялардың орталық нерв жүйесінің (ОНЖ) стерильді ортасына енуіне жағдай жасайды. Орталық нерв жүйесі әдетте қан-ми тосқауылымен қорғалады, бірақ крибриформды тақтадағы тесіктер бактериялардың тосқауылдан өтуіне мүмкіндік береді. Қан-ми тосқауылы мұндай инфекцияларды емдеуді өте қиын етеді, себебі тек белгілі бір дәрілер ғана ОНЖ-ге өте алады. Этмоидтық сынық иіс сезу нервін де зақымдауы мүмкін. Бұл жарақат аносмияға (иіс сезу қабілетінің жоғалтуына) әкеледі. Иіс сезуге байланыстылығы жоғары болғандықтан, дәм сезу қабілетінің төмендеуі де қосалқы әсер болып табылады. Бұл жарақат өлімге әкелмейді, бірақ қауіпті болуы мүмкін, мысалы, адам түтін, газ немесе бұзылған тағамның иісін сезінбеген жағдайда.