Япониядағы реформатор: Йокой Шонан өмірі мен еңбектері

Кіріспе

Йокой Шонан (横井小楠) (туған аты Йокой Токиари; 22 қыркүйек 1809 – 15 ақпан 1869) – Бакумацу және ерте Мэйдзи дәуірінің ғалымы және саяси реформаторы, Токугава сёгунаты құлауына қатысты маңызды тұлға.

Өмір және мансап

Йокой – Хиго провинциясының Кумамото қаласында (қазіргі Кумамото префектурасы) туған самурай, Ходзё Такатокидің алыстағы ұрпағы. Йокой Ядзима Цусекоға үйленді және оның Мияко мен Токио деген екі баласы болды. 1839 жылы ол Эдоға оқуға жіберілді және Мито доменінің реформашыл мүшелерімен байланыс орнатты. Кумамотоға оралғаннан кейін, неоконфуциандық бағыт бойынша домендік әкімшілікті реформалауды қолдау үшін топ құрды және Шонан-до деп аталған домендік мектеп ашты. 1857 жылы Эчизеннің даймёсы Мацудайра Йошинага оны өзінің саяси кеңесшісі болуға шақырды. Фукуиде болған кезде Йокой «Кокузе Санрон» (Мемлекеттік саясаттың үш негізгі талқылауы) атты еңбегін жазды. Йокойдың трактатында мемлекеттік дін мәселесі де қарастырылды, онда ол Жапонияда буддизм, синтоизм және конфуциандық болғанымен, Батыс елдеріндегідей нағыз ұлттық дін жоқ екенін, ал мұндай кемшілік жапондық кокутайдың әлсіздігі екенін, бұл Жапонияны Батыс державаларына қарсы қоюға мүмкіндік бермейтінін айтты. Бұл тұжырымдама кейінірек Мейдзи кезеңінде Жапония империясында мемлекеттік синтоизмнің қалыптасуына негіз болды. Сол еңбекте ол Жапонияны қорғау үшін күшті теңіз күшінің маңыздылығын атап өтті. Заманауи тарихшылар оны «Батысқа бейім» деп сипаттаған, бірақ ол жапон буддизмімен салыстырғанда христиан дінін жалған және еретикалық деп қатты сынады. 1862 жылы Мацудайра күтпеген жерден Токугава әкімшілігінің (сейжи сосай) премьер-министрінің міндетін атқарушысы болып тағайындалды. Бұл 1858 жылы Батыс державаларымен жасалған тең емес шарттарға (Цинь әулетінің Қытайымен жасалған шарттарға ұқсас) қол қоюға шогунның әрекеттеріне императордың келісімін алу мақсатымен жасалған қадам болды. Йокой Токугава үкіметін толық реформалауды, соның ішінде шогунат пен Император сарайы арасындағы келісімді талап етті. Ол сондай-ақ Жапонияның шетелдік саудаға толық ашылуын, экономикалық реформаларды және Батыс үлгісіндегі заманауи әскери құрылымды құруды қалады. Қытай ғалымы және реформаторы Вэй Юаньның «Теңіздік елдер туралы суреттелген еңбегін» оқығаннан кейін Йокой Жапонияның «Батыс әлеміне шекарасын сақтықпен, біртіндеп және нақты ашуға» кірісуі керектігіне сенді, соның арқасында Қытайдың Бірінші Опиум соғысына қатысуының қателігінен сақтануға болады. Ол сондай-ақ ірі домендердің ұлттық ассамблеясын шақыруды және шогунның премьер-министрге ұқсайтын рөлге айналуын ұсынды. Осы радикалды идеяларға ашуланған және таң қалған үкімет ішіндегі консерваторлар Йокойды қызметінен, тіпті самурай мәртебесінен айырып, Кумамотода үй қамауына алды. Бірақ, жер аударылған кезінде Йокой Кацу Кайшү және үкіметтегі реформаға бейім басқа да мүшелермен байланысын жалғастырды. Мейдзи қалпына келтіруінен кейін Йокой жаңа Мейдзи үкіметімен босатылды және саньё (кеңесші) атағымен марапатталды. Алайда, 1869 жылы Йокойды консервативті самурайлар өлтірді, олар оның христиан екеніне және құпия республикалық сезімдерді ұстауына күдікпен қарады.

Yokoi was a samurai born in Kumamoto, Higo Province (present day Kumamoto Prefecture), and a distant descendant of Hōjō Takatoki. Yokoi married Yajima Tsuseko and had two children with her, Miyako and Tokio. He was sent by the domain to Edo in 1839 for studies, and developed contacts with pro reform members of the Mito domain. After his return to Kumamoto, he started a group to promote the reform of domain administration along Neo Confucianism lines, opening a domain school called Shōnan do. In 1857, he was invited by the daimyō of Echizen, Matsudaira Yoshinaga to become his political advisor. While in Fukui, Yokoi wrote "Kokuze Sanron" (the Three Major Discussion of State Policy). One of the topics covered in Yokoi’s treatise was on state religion, in which Yokoi commented that although Japan had Buddhism, Shinto, and Confucianism, it lacked a true national religion in the manner of western nations, and that this lack was a weakness in the Japanese kokutai, which placed Japan at a disadvantage to the western powers. This concept provided one rationale underpinning the formation of State Shinto in the later Meiji period Empire of Japan. In the same treatise, he also stressed the importance of a strong navy for the defense of Japan. He has been labelled "pro Western" by contemporary historians, but was nevertheless harshly critical of Christianity as both false and heretical compared to Japanese Buddhism. In 1862, Matsudaira was unexpectedly made acting prime minister of the Tokugawa administration (seiji sōsai) in a move calculated to obtain imperial approval for the Shōgun's actions in signing unequal treaties (similar to those signed by Qing dynasty China) with the western powers in 1858, ending the national seclusion policy which was supported by the Imperial Court, and Yokoi accompanied him to Edo. Yokoi called for a complete reform of the Tokugawa government, including reconciliation between the Shogunate and the Imperial Court. He also called for the complete opening of Japan to foreign trade, economic reform, and establishment of a modern military along western lines. After reading Chinese scholar and reformer Wei Yuan's Illustrated Treatise on the Maritime Kingdoms, Yokoi became convinced that Japan should embark on a "cautious, gradual and realistic opening of its borders to the Western world" and thereby avoid the mistake China had made in engaging in the First Opium War. He also called for a national assembly of the major domains, with the Shōgun evolving into something that resembled a prime minister. Outraged and astounded by these radical ideas, conservatives within the government quickly stripped Yokoi of his posts, and even his samurai status, and placed him under house arrest in Kumamoto. However, while in exile, Yokoi continued to maintain contact with Katsu Kaishū and other reform minded members of government. After the Meiji Restoration, Yokoi was freed by the new Meiji government, and honored with the title of san'yo (councilor). However, Yokoi was assassinated in 1869 by conservative samurai who suspected him of being a Christian, and of harboring secret republican sentiments.