Вальтер Гиезекинг: Немец піанистісінің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Неміс пианині (1895–1956)

Вальтер Вильгельм Гизекинг (5 қараша 1895 – 26 қазан 1956) – Францияда туған неміс пианині және композиторы. Гизекинг өзінің нәзік сезімталдығымен, педальдеу техникасымен және динамикалық бақылауымен әйгілі болды, әсіресе Дебюсси мен Равельдің музыкасында; ол өмірінде жарық көрген барлық жарияланған шығармаларын толық жазбаға алды. Ол сонымен қатар Моцарттың фортепианоға арналған көптеген соло туындыларын жазды.

Мансап

Лионда, Францияда туған, неміс дәрігері мен лепидоптеристің ұлы, Гизекинг төрт жасында формальды оқытусыз фортепианода ойнауды бастады. Оның отбасы жиі саяхаттап, ол жеке білім алды. 1911 жылдан 1916 жылдың басына дейін Ганновер консерваториясында оқыды. Ондегі ұстазы – директор Карл Лаймер болды, кейін ол онымен бірге фортепиано оқыту әдістемесін жазды. 1915 жылы алғаш рет концерттік пианист ретінде өнер көрсетті, бірақ 1916 жылы әскерге шақырылып, Бірінші дүниежүзілік соғыстың қалған бөлігін полк музыкалық тобында өткізді. 1923 жылы Лондондағы алғашқы фортепиано концерті оның ерекше және берік беделін қалыптастырды. Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Гизекинг Германияда тұрып, Еуропа бойынша концерт беруін жалғастырды және нацистік партиямен ынтымақтастық жасады деген айып тақты. Владимир Горовиц, Дэвид Дубальдың «Горовицпен кештер» кітабында Гизекингті «нацистерді қолдайтын» деп сынады, ал Артур Рубинштейн өзінің «Менің көп жылдарым» кітабында Гизекингпен болған әңгімені баяндады, онда Гизекинг: «Мен нацистік идеологияны ұстанамын. Гитлер біздің елді құтқарып жатыр» деді. Гизекинг NS Kulturgemeinde сияқты нацистік мәдени ұйымдардың алдында өнер көрсетті және «Фюрер үшін ойнауға ниеттенгенін» білдірді. Басқа көптеген неміс суретшілерімен бірге Гизекинг соғыстан кейінгі алғашқы кезеңде қара тізімге енгізілді, бірақ 1947 жылдың қаңтарында АҚШ әскери үкіметі оны тазартты, осылайша ол халықаралық мансабын қайта бастауға мүмкіндік алды, бірақ 1949 жылдың қаңтарында Анти-дефамация лигасы мен Америка ветерандары комитеті сияқты ұйымдардың наразылығына байланысты АҚШ-тағы гастролі жойылды. Австралия мен Перуде де наразылықтар болды, бірақ 1949 жылы Гизекингтің Америкадағы гастролі – наразылықтарға байланысты тоқтатылған жалғыз концерттік топ болды. Ол көптеген басқа елдерде концерт беруін жалғастырды және 1953 жылы АҚШ-қа оралды. Карнеги залындағы концерті сатылып бітті және жақсы қабылдады. Табиғи техникасы, абсолютті тыңдауы және ерекше жақсы есте сақтау қабілетінің арқасында Гизекинг жаңа репертуарды салыстырмалы түрде аз жаттығумен меңгерді. Леймер әдісімен алғашқы сабақтарынан бастап, ол әдетте жаңа пьесаларды фортепианодан алыс зерттейтін. Мысалы, ол пойыз, кеме немесе ұшақпен саяхаттап жүргенде жаңа шығармаларды жаттап алатыны көпшілікке белгілі болды. Харольд Шонбергтің «Ұлы пианистер» (1963) кітабында айтылғандай, кейде ол тіпті бір күні ішінде толық концертті жаттап алатын. Гизекингтің Бахтың әртүрлі шығармаларынан және Бетховеннің негізгі туындыларынан бастап, Рахманиновтың концерттері мен Бусони, Хиндемит, Шенберг және итальяндық Петрасси сияқты композиторлардың қазіргі заманғы шығармаларына дейінгі өте кең репертуары болды. Ол 1923 жылы Ханс Пфицнердің фортепиано концертінің премьерасын өткізді. Бүгінде ол Вольфганг Амадей Моцарттың және француз импрессионистері Клод Дебюсси мен Морис Равельдің толық фортепианолық шығармаларын жазғандығы үшін ерекше еске алынады. Ол 1950-ші жылдардың басында EMI үшін барлық соло фортепианолық музыкасын LP-ге жаздырды (Моцарт пен Дебюсси жинақтары жақында CD-де қайта шығарылды), ал оның көп бөлігін 1930 және 1940 жылдары Columbia үшін жазғаннан кейін, олардың кейбіреулері де CD-де қайта шығарылды. 1944 жылы Гизекингтің Бетховеннің «Император» концертінің жазбасында, онда әуе шабуылының дыбысы естіледі, ең алғашқы стерео жазбалардың бірі сақталған, ал 1934 жылы Columbia үшін Бруно Вальтер Вена филармониясын жүргізген кезде сол туындының орындалуынан кейін жазылған. 1955 жылдың желтоқсан айында Гизекинг Штутгарт маңында автобус апатында бас жарақатын алды, нәтижесінде әйелі қаза тапты. Оның соңғы жазба жобасы Бетховеннің фортепианолық сонаталарының толық циклі болды. Гизекинг Лондонда HMV үшін Бетховеннің «Пасторальді» сонатасын жазған кезде кенеттен ауырып қалды. Ол алғашқы үш бөлімін аяқтады және келесі күні финалды жазуға тиіс болды, бірақ бірнеше күннен кейін панкреатиттен кейінгі асқынулардан қайтыс болды. HMV аяқталмаған жазбаны шығарды, содан бері Гизекингтің Бетховеннің барлық фортепианолық сонаталарын орындауының радио жазбалары (Op. 54 ерекшелік, ол оны ешқашан жазбаған) шығарылды. Кейбір орындауларында, әсіресе тікелей эфирде қате ноталар кездессе де, Гизекингтің ең жақсы орындаулары, студиялық жазба сессияларындағыдай, дерлік мінсіз болды. Орындаушы ретіндегі жұмысына қатар, Гизекинг композитор да болды. Өмірінде оның шығармалары көпшілікке танымал болмады және оларды жариялауға тырыспады. Гизекинг өзі лепидоптерист болды, көп уақытын бабочкалар мен көбелектерді жинауға арнады. Оның жеке жинағы Весбаден мұражайының Табиғат тарихы коллекциясында сақталған.

Born in Lyon, France, the son of a German doctor and lepidopterist, Gieseking first started playing the piano at age four, without formal instruction. His family traveled frequently and he was privately educated. From 1911 to early 1916, he studied at the Hanover Conservatory. There his mentor was the director Karl Leimer, with whom he later coauthored a piano method. He made his first appearance as a concert pianist in 1915, but was conscripted in 1916 and spent the remainder of World War I as a regimental bandsman. His first London piano recital took place in 1923, establishing an exceptional and lasting reputation. During World War II, Gieseking continued to reside in Germany, while continuing to concertize in Europe, and was accused of having collaborated with the Nazi Party. He was criticized for this by Vladimir Horowitz, who, in David Dubal's book Evenings with Horowitz, called Gieseking a "supporter of the Nazis", and by Arthur Rubinstein, who recounted in his book My Many Years a conversation with Gieseking in which Gieseking said, "I am a committed Nazi. Hitler is saving our country." Gieseking performed in front of Nazi cultural organizations such as the NS Kulturgemeinde and "expressed a desire to play for the Führer". Along with a number of other German artists, Gieseking was blacklisted during the initial postwar period, but by January 1947, he had been cleared by the U. S. military government, enabling him to resume his international career, although his U. S. tour scheduled for January 1949 was canceled owing to protests by organizations such as the Anti Defamation League and the American Veterans Committee. There had been other protests (in Australia and Peru, for example), but Giesking's 1949 American tour was the only group of concerts actually canceled due to the outcry. He continued to play in many other countries, and in 1953 he finally returned to the U. S. His concert in Carnegie Hall was sold out and well received. Because of his gifts of a natural technique, perfect pitch, and abnormally acute faculty for memorization, Gieseking mastered unfamiliar repertoire with relatively little practice. From his early instruction in the Leimer method, he usually studied new pieces away from the piano. It became well known to the public, for instance, that he often committed new works to memory while traveling by train, ship or plane. Sometimes, according to Harold C. Schonberg's book The Great Pianists (1963), he could even learn an entire concerto by heart in one day. Gieseking had a very wide repertoire, ranging from various pieces by Bach and the core works by Beethoven to the concertos of Rachmaninoff and more modern works by composers such as Busoni, Hindemith, Schoenberg and the lesser known Italian Petrassi. He gave the premiere of Hans Pfitzner's Piano Concerto in 1923. Today, he is particularly remembered for his recordings of the complete piano works of Wolfgang Amadeus Mozart and the two French impressionist masters Claude Debussy and Maurice Ravel, virtually all of whose solo piano music he recorded on LP for EMI in the early 1950s (the Mozart and Debussy sets have recently been rereleased on CD), after recording much of it for Columbia in the 1930s and 1940s, some of which have also been rereleased on CD. Gieseking's 1944 performance of Beethoven's "Emperor" Concerto, in which anti aircraft fire is audible in the background, is one of the earliest stereo recordings, following a rendition of the same work in 1934 for Columbia, with Bruno Walter conducting the Vienna Philharmonic. In December 1955, Gieseking suffered head injuries in a bus accident near Stuttgart, in which his wife was killed. His last recording project was the complete cycle of Beethoven's piano sonatas. Gieseking suddenly fell ill in London while recording Beethoven's ”Pastoral” Sonata for HMV. He had completed the first three movements and was to record the finale the next day, but died a few days later of postoperative complications for the relief of pancreatitis. HMV released the unfinished recording, and since then broadcast recordings of Gieseking playing all of Beethoven's piano sonatas (except Op. 54, which he never recorded) have been issued. Although some of his performances, particularly live, were marred by wrong notes, Gieseking's best performances, as in studio recording sessions, were virtually flawless. Parallel to Gieseking's work as a performing artist, he was also a composer. During his lifetime his compositions were hardly known, and he made no attempt to publicize them. Gieseking himself was a lepidopterist, devoting much time to the collecting of butterflies and moths. His private collection can be seen in the Natural History Collection of the Museum Wiesbaden.