Кіріспе
186 жылы жазылған көне латын жазуы Senatus consultum de Bacchanalibus ("Баханалияға қатысты сенаторлық қаулы") – бұл б.з.д. 186 жылы жасалған ежелгі латын жазуы. Ол 1640 жылы Италияның оңтүстігіндегі Калабрия аймағындағы Тириоло қаласында табылған. Бұл жазу Рим Сенатының Баханалияны бүкіл Италияда тыйым салған қаулысының мазмұнын жеткізеді, бірақ Сенаттың арнайы бекітуімен кейбір ерекше жағдайларға рұқсат етілген. Элита өкілдері қатыса бастағанда, Ливийдің "Қаланың құрылу тарихы" еңбегінде айтылғандай, Публий Эбутий және оның сүйіктісі, сонымен қатар танымал жезөкше болған көршісі Хиспала Фейцения Сенатқа ақпарат ұсынды. Бұл культ мемлекет қауіпсіздігіне қатер деп есептелді, тергеушілер тағайындалды, ақпарат берушілерге сыйлықтар ұсынылды, заңдық процедуралар енгізілді және Сенат бүкіл Италияда культті ресми түрде жоя бастады. Август тарихшысы Ливийдің мәлімдемесіне сәйкес, көптеген адамдар айыпталудан қашу үшін өз-өзіне қол жұмсаған. Культтің басшылары үшін қарастырылған жаза – өлім. Ливийдің айтуынша, түрмеге қамаудан гөрі жазалаулар көп болды. Құпиялылықты жойғаннан кейін Баханалия Оңтүстік Италияда сақталды. Senatus consultum de Bacchanalibus нақты саясаттың (реальполитика) мысалы ретінде қарастырылуы мүмкін, бұл Рим Сенатының Екінші Пуникалық соғыстан кейін итальяндық одақтастарына көрсеткен билігі және кез келген римдік саясаткерге, популистке және әскери қолбасшыға Сенаттың ұжымдық билігі жеке амбициялардан жоғары тұратынын еске салу. Дегенмен, Баханалияға берілген ресми жауаптың масштабы мен қатыгездігі бұрын-соңды болмаған, және римдік биліктің моральдық үрейленуінің белгісін көрсетеді; Буркерт христиандарды қудалаудан бұрын діни тарихында осыған тең келер ештеңе таппады.
The senatus consultum de Bacchanalibus ("senatorial decree concerning the Bacchanalia") is a notable Old Latin inscription dating to 186 BC. It was discovered in 1640 at Tiriolo, in Calabria, southern Italy. Published by the presiding praetor, it conveys the substance of a decree of the Roman Senate prohibiting the Bacchanalia throughout all Italy, except in certain special cases which must be approved specifically by the Senate. When members of the elite began to participate, information was put before the Senate by Publius Aebutius and his lover and neighbour Hispala Faecenia, who was also a well known prostitute, as told in the Ab Urbe Condita Libri of Livy. The cult was held to be a threat to the security of the state, investigators were appointed, rewards were offered to informants, legal processes were put in place and the Senate began the official suppression of the cult throughout Italy. According to the Augustan historian Livy, the chief historical source, many committed suicide to avoid indictment. The stated penalty for leadership was death. Livy stated that there were more executions than imprisonments. After the conspiracy had been quelled the Bacchanalia survived in southern Italy. The Senatus consultum de Bacchanalibus can be seen as an example of realpolitik, a display of the Roman senate's authority to its Italian allies after the Second Punic War, and a reminder to any Roman politician, populist and would be generalissimo that the Senate's collective authority trumped all personal ambition. Nevertheless, the extent and ferocity of the official response to the Bacchanalia was probably unprecedented, and betrays some form of moral panic on the part of Roman authorities; Burkert finds "nothing comparable in religious history before the persecutions of Christians".
Орфографиялық
Сенат консультумы мәтінінің жазылуы классикалық латын тілінің жазылуынан көптеген болжамды тұрғыда ерекшеленеді. Осы ерекшеліктердің кейбіреуі тек жазу ережесіндегі айырмашылықтар, ал қалғандары сөздердің формаларындағы көнеше айтылуы немесе басқа да көне нәрселерді көрсетеді.
Ағылшын тіліне аударма
Н. Уэстон жазуды былай аударды: «Консулдар Квинт Марций, Луцийдің ұлы, және Спурий Постумий, Луцийдің ұлы, қазан айының 7-сінде (ноны), Беллона ғибадатханасында сенатпен кеңес өткізді. Бұл есепті Марк, Маркұлы Клавдий, Публий, Валериус ұлы Луций және Гай, Минуций ұлы Квинт дайындады. Бакханалияға қатысты, бізбен одақтасқандарға мынадай бұйрықтар берілуге шешім қабылданды: олардың ешқайсысы Бахус мерекелері өткізілетін орынға ие болмасын; егер кімде-кім мұндай орын қажет деп мәлімдесе, ол Римге претор урбанусқа келуі керек, ал сенат олардың талаптары тыңдалғаннан кейін, егер талқылау кезінде кемінде 100 сенатор қатысса, бұл мәселені шешуі керек. Ешкім бакхант болмасын, римдік азамат, латынды атаулы адам немесе біздің одақтастарымыздың ешқайсысы болмасын, егер олар претор урбанусқа келмесе, ал ол сенат пікіріне сәйкес, талқылауға кемінде 100 сенатор қатысқанда рұқсат берсе. Қабылданды. Ешкім дін қызметкері болмасын; ер немесе әйел ешкім ұйымның уақытша істерін басқару үшін шенеунік болмасын; олардың ешқайсысы да ортақ қазынаға жауапты болмасын; ешкім ер немесе әйелді қожайын немесе басшы ретінде тағайындамасын; енді олар бір-бірімен құпия сөздер айтпасын, тәртіпсіздік тудырмасын, өзара уәделер немесе келісімдер жасаспасын немесе анттар алмаспасын; ешкім қасиетті рәсімдерді ашық немесе жасырын немесе қаладан тыс жерде орындамасын, егер ол претор урбанусқа келмесе, ал ол сенат пікіріне сәйкес, талқылауға кемінде 100 сенатор қатысқанда рұқсат берсе. Қабылданды. Еркек және әйелдерден құралған бес адамнан асатын топта ешкім қасиетті рәсімдерді орындамасын, және сол топта екі ер адамнан немесе үш әйелден артық болмасын, егер претор урбанус пен сенаттың жоғарыда жазылған пікіріне сәйкес келмесе. Сен жиналыста (контиода) кемінде үш нарық күні бойы бұл туралы жариялауға көңіл бөл; сенаттың пікірін білу үшін олардың шешімі осы болды: егер кімде-кім жоғарыда жазылғандарға қарсы әрекет етсе, оларға қарсы қылмыстық іс қозғалуы керек деп шешті; сенат осыны қола тақтаға жазуды және оны оқуға ең қолайлы жерге орналастыруды әділ деп шешті. Бұл хат сізге жеткеннен кейін он күн ішінде Бахустың тойларын, егер бар болса, тоқтатуды қамтамасыз етіңіз, бірақ егер бұл мәселеде жоғарыда жазылғандай қасиетті нәрсе болса, басқаша. Теураниялық далада».