Кіріспе

Фикциялық туындылардағы сабақтастықты қалпына келтіретін сюжеттік тәсіл. "Ресет батырмасы" техникасы (status quo ante идеясына негізделген) – көркем туындылардағы сабақтастықты үзуге арналған сюжеттік тәсіл. Қарапайым тілмен айтқанда, "ресет батырмасы" барлық кейіпкерлер мен жағдайларды қандай да бір маңызды өзгеріске дейін бұрынғы күйіне қайтаруға мүмкіндік береді. Оны бағдарламаның ортасында осыған дейін болған оқиғалардың бір бөлігін күштен шығару үшін қолдануға болады. Көбінесе ғылыми-фантастикалық телесериалдарда, анимациялық сериалдарда, операларда және комикстерде қолданылатын "ресет батырмасы" техникасы кейіпкерлер мен ойдан шығарылған әлемге күрт өзгерістер енгізеді, әйтпесе шоудың сабақтастығының негізгі қағидасы бұзылып, болашақ эпизодтарға немесе басқа сюжеттік бөлшектерге қатысты мәселе тудыруы мүмкін. Мысалы, жазушылар осы тәсілді көрерменнің басты кейіпкердің өліміне қатысты сезімін күшейту үшін пайдалана алады, себебі көбінесе туындыны аяқтау немесе оның бағытын күрт өзгертусіз мұндай оқиғаны көрсету мүмкін емес.

Бір рет қолданылатын

Бұл құрылғыны әдетте пайда болмайтын қойылымдарда тиімді қолдану, «қайта орнату түймесі» техникасы қолданылған дәл сәтте көрерменнің сенімсіздігін тоқтатуға тікелей байланысты. Бұл техниканы сәтті орындау үшін, шоу барысын күрт өзгертетін, бірақ сюжеттік байланыстың бұзылатынын көрсетпейтін сюжеттік дамуларды енгізу қажет. Көбінесе сюжеттік бұрылыс ретінде қолданылатын «қайта орнату түймесі» әдісі, эпизодтың барлық алдыңғы оқиғаларын күшін жояды. Бұл құрылғы ғылыми фантастика мен метафизикалық концепциялардан шабыт алады және көбінесе осы жанрларда қолданылады. «Қайта орнату түймесі» техникасының мысалдары: түс көрулер, балама тарихқа жасалған саяхаттар, параллель әлемдер, «балама шындықтар», «балама уақыт желілері», арман күйлер, уақыт саяхаты және галлюцинациялар. Бұл техниканы қолданатын бір троп (әдетте ғылыми фантастикада немесе фэнтезиде) кейіпкер өзін таныс жағдайға тап болады, бірақ эпизод барысында кейбір нәрселер дұрыс емес сияқты көрінеді. Содан кейін бір немесе бірнеше маңызды оқиғалар орын алады, мысалы, басты кейіпкердің қазасы. Эпизодтың немесе оқиғаның соңында кейіпкер өзінің әдеттегі ортасының көшірмесіне қойылғанын, әдетте олардан ақпарат алу үшін, және жоспардың артында тұрған адам көшірме ортаны жасауда бірнеше қателіктер жібергенін түсінеді. «Қайта орнату түймесі» техникасының танымал мысалы – 1986 жылғы «Даллас» сериалының премьералық эпизоды, онда Бобби Юингтің бұрынғы маусымдағы қазасы кейіпкерлердің бірінің арманы екені көрсетілді. Бұл «Отбасылық әзіл» сериалының «Да Бум» эпизодында пародияланды. Комикстерде «Өрмекші адам: Тағы бір күн» оқиғасы Питер Паркер мен Мэри Джейн Уотсонның некесін жойды, бұл сюжеттік байланыс мәселелеріне байланысты сынға ұшырады, кейбір сыншылар оны тіпті «Далласқа» теңеді. Дегенмен, дұрыс қолданғанда, оның әсері өте күшті болуы мүмкін. «Невхарт» сериалының финалында қонақ үй иесі Дик Лудон (Боб Невхарт сомдаған) басына соққы алып, есінен танып қалады. Сцена кенеттен доктор Боб Хартлиге ауысады, Невхарт бұрынғы сериалында, «Боб Невхарт Шоуында» сомдаған кейіпкер, әйелі Эмилидің (Сюзан Плешеттің рөлі) жанында төсекте оянады. Хартли Вермонттағы қонақ үйді басқарғаны туралы көрген таңғажайып арманын сипаттайды, ал Эмили оны ұйықтамас бұрын жеген жапон тағамына байланысты деп айыптайды. Осылайша, «Невхарттың» барлығы Хартлидің арманының бір бөлігі болып табылады.

Жиі қолданылатын сюжет құралы ретінде пайдалану

Көптеген сериалдарда "қайта орнату" тәсілі стандартты және көбінесе нақты сюжеттік құрал ретінде қолданылады. Бұл тәсілді жасырын түрде пайдалану эпизодтық туындыларда байқалады, мысалы, эпизодтардың нәтижесі кейіпкерлердің жағдайы мен олардың әлемінде айтарлықтай өзгерістер тудырады; алайда, көрермендер келесі эпизодтар бұл оқиғаларды ескермейтінін түсінеді. Мысалы, "Оңтүстік Парк" сериалында Кенни кейіпкері алғашқы маусымдардағы әрбір эпизодта дерлік қайтыс болады, бірақ кейінгі эпизодтарда ешқандай түсіндірмесіз қайта пайда болады. "Симпсондар" сериалы көбінесе осы тәсілді қолданады, бірақ кейде тұрақты байланыстылық өзгерістерін енгізеді. Сериал авторы Мэтт Гронинг бұл икемділікті "серпімді шындық" деп атады. "Қайта орнату" тәсілін қолданатын сериалдар кейде өздерінің осы құралды қолдануын, өзіне сілтеме жасайтын әзіл ретінде көрсетеді. Осы тәсілге сілтеме жасай отырып, CBBC телеарнасының "Аңшылық" сериалы әрбір эпизодтың соңында күндізгі оқиғаларды бастапқы нүктеге қайтаратын нақты "қайта орнату" батырмасын көрсетеді.

Ұқсас құрылғылар

Көптеген эпизодтық шоуларда кейіпкердің өткеніне немесе қасиеттеріне кенеттен енгізілген өзгерістер «қалпына келтіру түймесі» техникасының мысалы емес, жай ғана үздіксіздіктің сақталмауы. Мысалы, Fox телеарнасының танымал «Хаус» сериалының алғашқы эпизодтарында доктор Уилсон еврей екені нақты айтылған. Бірақ кейінгі эпизодтарда оның мұндай еместігі туралы қыңыр ойлар туды, мысалы, «Әлеуметтік келісімшарт» эпизодында Хаус доктор Таубқа доктор Уилсонға қарсы ракетболда бәсекелесе алмайтынын айтады, себебі «Уилсон колледж командасында теннис ойнаған. Ал сен еврейсің, сенде спортшылық қабілет жоқ». Көптеген оқиғаға негізделген сериалдарда кейіпкерлер олардың іс-әрекеттерімен және оқиғалар барысында кездесетін жағдайлармен анықталады. Экшн мен оқиғаға басымдық беру үшін кейіпкерді дамыту ең төмен деңгейде ұсталады. Кейбір ұзаққа созылған сериалдарда кейіпкерлер қартаймайды, керісінше, уақытқа сәйкес өзгереді. Мұндай мысалдарға Scooby Doo сияқты мультфильм кейіпкерлері, Джеймс Бонд сияқты фильмдердегі кейіпкерлер, сондай-ақ Мак Болан мен Нэнси Дрю сияқты сериалды романдардағы кейіпкерлер жатады. Ұзақ оқиғаның үздіксіздігін сақтаудағы сәтсіздік «қалпына келтіру түймесі» техникасын қолдану емес, бірақ кейбір жағдайларда мұндай сәтсіздікті қайта жүктеу деп санауға болады. Мысалы, 1970 жылдары «Супермен» фильмдері шыққанда, сценарийшілер ондаған жылдар бойы комикстердегі сюжетке көңіл бөлмеді және бұрынғы канонмен жиі қайшылыққа түсті. Мысалы, комикстерде Суперменнің туған планетасы Криптонның климаты Жер климатына ұқсас болған, ал фильмдер сериясында мұзды климат болған.