Кіріспе

Эдо дәуірінің жапон полиматы және ронині. Ол фармаколог, Рангакудың шәкірті, дәрігер, жазушы, суретші және өнертапқыш болды, сонымен қатар өзінің Эрикитере (электростатикалық генератор), Канданкеи (термометр) және Каканпу (асбест матасы) үшін кеңінен танымал. Геннай бірнеше әдеби туындылардың авторы, оның ішінде Fūryū Shidōken den (1763), Nenashigusa (1763) және Nenashigusa kohen (1768) сияқты ойдан шығарылған сатиралар, сондай-ақ "Ішек қышымасы туралы" және "Махаббаттың сәтсіз саяхаты" атты сатирикалық эсселер жазды. Ол сонымен қатар Жапониядағы еркектердің жыныстық қызметкерлері туралы екі нұсқаулық – Kiku no en (1764) және San no asa (1768) жазды. Оның туған аты Шираиси Кунитомо болды, бірақ кейін ол көптеген псевдонимдерді пайдаланды, соның ішінде Кюкей (鳩渓), Фурай Санжин (風来山人) (оның басты әдеби псевдонімі), Тенджику ронин (天竺浪人) және Фукучи Кигай (福内鬼外). Ол Хирага Геннай атымен ең көп танылды.

Отбасылық тарихы

Хирага Геннай 1729 жылы Сануки провинциясының Шидура ауылында (қазіргі Кагава префектурасының Сануки қаласының бір бөлігі) дүниеге келген. Ол Такамацу доменінің қызметіндегі төмен дәрежелі провинциялық самурай Широиши Мозаэмонның үшінші ұлы болды. Широиши әулеті өз тамырларын Шинано провинциясының Саку ауданына дейін жегізеді, онда олар "Хирага" тегімен жергілікті соғыс басшылары болған. Бірақ Такеда әулетінен жеңілгеннен кейін, олар Муцу провинциясына қашып, Дате әулетінің қызметіне өткен, Муцудағы бір жердің атымен "Широиши" деген жаңа тегін алған. Олар Дате әулетінің тармақтарының бірімен бірге Сикокудағы Уадзима доменіне барды, бірақ соңында Такамацуға көшіп, төмен дәрежелі самурайлардың шағын табысын шаруашылықпен толықтырды. Геннай конфуциандық философияны және хайку поэзиясын оқыды, бала кезінде Такамацуда какеджику жасады.

Ерте өмір

1741 жылы Геннай шөптерді зерттей бастады және 12 жасында дәрігердің оқушысы болды. Кейін, 18 жасында Геннайға жергілікті Даймоның (大名) шөп бағында жұмысқа ресми ұсыныс жасалды. 1748 жылы әкесі қайтыс болды, содан кейін ол отбасының басшысы атанды.

Нагасакидегі өмір

1752 жылы Геннай батыс медицинасын зерттеу үшін Нагасакиге жіберілді, оның ішінде еуропалық фармацевтикалық және хирургиялық техникалар, сондай-ақ басқа да рангаку тақырыптарын оқыды. Екі жыл өткен соң ол үйін інісінің күйеуіне берді. Нагасаки сол кезде шетелдік кемелерге кіруге рұқсат етілген санаулы порттардың бірі болды, сондықтан Голландиялық Шығыс Үндістан компаниясы (VOC) және көптеген қытай саудагерлері осы порт қаласында тұрып, қатаң бақылауда бизнеспен айналысты. Геннайдың қытай саудагерлерімен және VOC мүшелерімен болған байланысы оны керамикамен таныстырды. Келесі жылы Геннай Осака мен Киотоға көшіп, Тода Кёкузаннан шөптер медицинасын оқыды, ал 1757 жылы Эдоға қоныс аударды.

Эдодағы өмір

Эдода ол Тамура Рансуимен бірге оқыды, оның басшылығымен және қолдауымен Геннай женьшеньнің табиғи үлгілерін өсіре бастады. Бұл дәрілік шөптің импорттан жергілікті өндіріске көшуіне жағдай жасады. Эдода болғанда Геннай көптеген кітаптар жазды, олардың кейбіреуі ғылыми немесе табиғат туралы, ал кейбіреуі коккейбон және дангйбон жанрларындағы сатирикалық романдар болды. Геннай онна гирай болғандықтан, осы тақырыпта бірнеше еңбек жазды, соның ішінде Эдодағы еркектердің жыныстық қызметкерлері туралы нұсқаулықтар және гетеросексуалдыққа қарағанда еркектер арасындағы қатынасты жоғары бағалайтын көркем шығармалар бар. Ғылыми тәжірибелерінде Геннай түрлі минералдарды іздестіріп, асбест тоқыды, температураны есептеп, статикалық электрмен жұмыс істеді. Ол кен өндіру және кендерді тазарту технологияларын зерттеу үшін Нагасакиге қайтып келді.

Тау-кен өндірісі

1761 жылы Идзу провинциясында темір кен орындарын ашып, кен өндіру кәсіпорнын құруға делдалдық жасады. Ол сондай-ақ Эдода өзінің түрлі өнертабыстарын көрмеге қойып, Токугава сёгунатының жоғары лауазымды шенеунігі Танума Окицугумен, сондай-ақ дәрігерлер Сугита Генпаку мен Накагава Джунанмен танысты. 1766 жылы ол Кавагоэ иелігіне қазіргі Сайтама префектурасының Чичибу аймағында асбест кенін игеруге көмектесті. Бұлармен қатар, ол көмір пештерінің тиімділігін арттыру және өзен кемелерін салу техникаларын зерттеді.

Оқыту

1773 жылы Сатаке Йошиацу оны Кубота әкімшілігіне кен өндіру саласын оқытуға шақырды, сонымен қатар Дева провинциясында батыс майлы сурет салу бойынша сабақтар берді.

Өмірінің соңы

1779 жылдың жазында Геннай Едоға қайтып келді, онда ол даймё сарайын жөндеу жұмыстарын жүргізді. Оның соңғы күндері құпиямен оранылған. Көп тараған мәлімет бойынша, ол 1779 жылдың соңында сарай жоспарларын ұрлады деген айыптаудан кейін, мас күйінде ашуланып, жобадағы екі ағаш шеберін өлтіргені үшін тұтқындалды. Одан кейін ол келесі жылдың 24 қаңтарында түрмеде тетанус ауруынан қайтыс болды. Сугита Генпаку оның жаназасын өткізуді қалаған, бірақ шогунат белгісіз себептермен рұқсат бермеді, сондықтан Сугита денесіз және қабір тасысыз еске алу рәсімін өткізді. Осыдан кейін көптеген жылдар бойы Генаи шын мәнінде түрмеде өлмеген, бірақ Танума Окицугуның араласуымен жасырын жерде өмірін аяқтаған деген әртүрлі теориялар пайда болды.

Хирага Геннайдың қабірі

Оның жерлеуіне бастапқы тыйым салынғанмен, Хирага Геннаидің Асакусабашидегі (қазіргі Хасиба, Тайтоку, Токио) Сосен джи ғибадатханасында қабірі болған. 1928 жылы 1923 жылғы Ұлы Канто жер сілкінісінен кейін ғибадатхана Итабашиге көшірілді, бірақ зираты өз орнында қалды. Оның қабірінің артында ұзақ жылдар бойы қызмет еткен Фукусуке қабірі орналасқан, ал қабір тасының жанында өмір бойы досы Сугита Генпакудың эпитафиі бар тас ескерткіш тұрғызылған. Қабір 1931 жылы граф Йоринага Мацудайрамен қайта жаңартылды. 1943 жылы ол Ұлттық тарихи ескерткіш ретінде мемлекеттік қорғауға алынды. Бұл орын Хибия желісіндегі Минами Сенджу станциясынан 12 минуттық жерде орналасқан. Алайда, қабірге қоғамның кіруіне рұқсат жоқ. Сонымен қатар, Хираганың Кагава префектурасының Сануки қаласындағы Хирага отбасының бодайжиде екінші қабірі де бар.

Шаш шығару туралы

Генай өзінің әдеби мансабында көптеген шығармалар жариялады. Бәлкім, ең танымалдарының бірі – «Он Фартинг» («Ішек қозғалысы») – Эдодағы танымал ойын-сауық ауданы Рёгокудағы жоғары және төмен мәдениет арасындағы қарым-қатынастарды зерттеген сатирикалық шығарма. Осы шығармада Генайдың өзі самураймен «күшті» пікір таласып, жапырақ шашу өнерімен аты шығып, халыққа кең танылған шаруа туралы әңгімелейді. Генай мен оның достары осы өнерді іске асыруға мүмкіндік беретін есірткі қолданылып жатыр ма деп талқылайды. Генай бұл жетістікті таңғажайып әрі құрметке лайық ерекшелік деп санайды. Басқа бір кейіпкер, Конфуцийшіл самурай Исибе Кинкикиро, осы әрекеттің ұятсыздығы мен көрермендердің ойсыздығына байланысты, халық алдында ішек қозғалысын көрсету Конфуций әдептерінің ережелеріне қайшы келеді деп мәлімдейді. Осы ұзақ диалог арқылы Генай осы екі қарама-қайшы құндылық жүйесі арасындағы айырмашылықты көрсетеді. Конфуцийшіл самурай үшін бұл өнер – әдептілік пен қоғамдық тәртіпке қарсы жасалған ауыр қылмыс, ал Генай оны даналық пен шығармашылықтың көрінісі деп санайды. Екеуі де ішек қозғалысының пайдасыз бөлшеуден басқа ештеңе емес екендігіне келіседі және оны дәстүрлі түрде «өнімді» деп аталатын, ресми түрде бекітілген жұмыспен, мысалы, Токугава қоғамын басқарумен байланысты зихи жұмыспен салыстыруға болмайды; алайда, олар осы бөлшеудің мәні мен салдары туралы келіспейді. Кинкикиро бұл «нағыз даналардың» қоғамға үйреткен адамгершілік пен әдеп туралы барлық нәрсеге қарсы келеді деп санайды, бірақ Генай ішек қозғалысын өнерге айналдыра білген өнер иесінің шығармашылығы мен даналығын көреді. Осылайша, Генай материалдық және медиалық құндылықтарды жоғары немесе төмен деп жіктеу мәселесін ашады. Оқиға барысында Генай жоғары мәдениет тұжырымдамасын және оның сақтаушыларының көзқарасын сынауды жалғастырады.

Тамыры жоқ шөп

Геннайдың тағы бір көрнекті сатирикалық шығармасы – «Тамырсыз шөп», онда тозақтың патшасы Энма оннагатаға ғашық болады. Геннайдың тозақ туралы сипаттамасында ол көңілді орын, бірақ қазіргі уақытта үлкен құрылыс жобасының ортасында. Бұл жоба тозақта халық санының күрт өсуіне байланысты, кеңірек орын қажеттігінен туындады. Патша Энма Аждаһа патшасына Энманың құштарлығына ие болған оннагата Кинкуноджо II-ні қайтаруды тапсырады. Аждаһа патшасы кімнің өлім әлеміне барып, оннагатаны әкелетінін анықтау үшін кеңес өткізеді. Кеңес бұл міндетті қай қызметкердің орындауы керектігін талқылайды. Ақырында, Аждаһа патшасы қақпашы – каппаны жібереді. Каппа актерді сүйікті етуді және оны тозаққа апаруды жоспарлайды. Алайда, каппа жас актерге ғашық болады. Жақынына тозақта мәңгілік азап шеккізігісі келмей, каппа Энманы алдау үшін кем тартымдырақ оннагатаны әкеледі. Содан кейін Энма Кинкунодзоның өзін табу үшін өлім әлеміне аттанады, бірақ ол ұрыста ұлы батыр актер Ичикава Райдзо I-ге жеңіледі. Одан кейін бұл оқиғаның Райдзоның өлімін алдын ала сезген түсі болғаны белгілі болады.

Сүйіспеншіліктің нашар сапары

Сатирикалық басылымдар тақырыбын жалғастыра отырып, Геннайдың "Жаман ғашықтық саяхаты" шығармасы оның досы және шәкірті Ота Нанпоның Геннай қайтыс болғаннан кейін жинақтап, жариялаған "Төгілген гүлдер мен құлаған жапырақтар" шығармалар жинағына енген туынды. Осы шығармада оқырман баланың денесімен екі бітеудің саяхатын бақылайды. Геннай жиі сөз ойындары мен қаламбурларды қолданады, бұл бітеудің көзқарасынан әңгіме айтудың абсурдтылығы мен қызықтылығын арттырады.