Кіріспе

Римдік генерал және мемлекет қайраткері

Люций Корнелий Сципион Барбатус (шамамен б.з.д. 337 – б.з.д. 270 ж.) б.з.д. 298 жылы сайланған екі римдік консулдың бірі болды. Ол рим әскерін Вольтерра қаласының жанындағы этрусктарға қарсы жеңіске жеткізді. Римдік асыл Сципион әулетінің мүшесі, Люций Корнелий Сципион мен Гней Корнелий Сципион Асинаның әкесі және Сципион Африканның бес атасы болды.

Үшінші Самниттік соғыс генералы

Барбатус Рим Республикасының патриций офицері ретінде үшінші Самнит соғысының шешуші кезеңінде көзге түсті, сол кезде Рим көршілерінің – этрусктің, умбриялықтардың, самниттердің және олардың одақтастары галлдардың коалициясын жеңді. Бұл жеңіс Римнің Италияның көп бөлігіндегі жетекшілік және билігін кеңейтті.

298 ж. б. з. б. Вольтерра шайқасы

298 жылға дейін Рим мен Этрурия арасында соғыс басталған еді, сол кезде этрусктер өздері сатып алған кейбір галл одақтастарымен бірігіп Римге шабуыл жасауға шешім қабылдады. Бұл жоспарланған шабуыл Римпен бұрынғы келісімді бұзу болды. Галдар бас тартты, ал этрусктер консул Титус Манлий басқарған рим әскерімен бетпе-бет келді, ол атқа мініп көрсетіс жасағанда атынан құлап қайтыс болды. Оның орнына өткізілген сайлауда Марк Валерий Корв консул болды. Ол Этруриядағы әскерге қосылып, этрусктерді шайқасқа итермелеу үшін елді тонауға кірісті, бірақ олар қарсы тұрды. 298 жылы Апий Клавдий, одан кейін Публий Сулпиций белгісіз себептермен интеррекс болды. Сулпиций сайлау өткізді, нәтижесінде Барбат пен Гней Фулвий Максимус Центумат консулдар болып тағайындалды. Лукандар Сенат алдында сөз сөйлеп, самниттер өздерінің елін қиратып жатқанын айтты және келісім мен кепілдер алмасу шартымен Римнің қорғауын сұрады. Сенат қысқа ғана кеңестен кейін келісіп, самниттерге шегінуді бұйрық беру үшін елшілерді жіберді. Самнит әскерімен кездескен елшілерге егер олар Самниумда сөйлесе, тірі қалмайтындары ескертілді; осыдан кейін Сенат Самниумға соғыс жариялады. Қай консул қай соғысқа баратынын анықтау үшін тасталған құрдас Барбатусқа Этруриядағы әскерге басшылық ету құрметі бұйырды, ал Центумат Үшінші Самнит соғысының бастапқы науқанын бастады. Этрусктер Вольтерраның жанында бірден шабуылға шықты. Күндізгі шайқаста ешкім жеңіске жетпеді, бірақ түнде этрусктер бекіністі қалаларына шегініп, лагерь мен жабдықтарын римдіктерге қалдырды. Барбатус әскерін Этрурия шекарасына орналастырып, жеңіл қаруланған күштермен ауылды тонауға кірісті.

Тифернум шайқасы, 297 ж.

Келесі жылы этрусктіктер бейбітшілік сұрады. 297 жылғы жаңадан сайланған консулдар Фабий Руллиан мен Деций Мус екі әскерді Самнийге қарсы жетектеді, Барбатус Максимнің қол астында легиат (генерал-лейтенант) ретінде кетті. Олар Самнийге қарай жылжып, елді тонап-жорықтап жатқанда, самниттер оларды Тифернум (Самнитик) аңғарында тұтқындауға үміттенді. Римдіктерді алдау үшін сол жерге күш орналастырып, өздерінің басты күштерін артындағы төбелерге тығып қойды. Фабий бұл әрекеттің артындағы мақсатын түсініп, әскерін төртбұрышты формацияда самниттердің "жасырынып отырған" жеріне жеткізді. Жеңіске жете алмаған Фабий Бірінші легионның сүңгі жиегін шептен кері тартып, Барбатусқа бағынышты күйде жаудың қанатына тымызын оралып, бұрынғыдан төмен түскен төбелерге жіберді. Оларға самниттердің қатарына қарқынды шабуыл жасауға, әсіресе атты әскердің күшімен тапсырма берілді. Жоспар толығымен сәтсіз аяқталды: шабуыл тым ерте басталды және тойтарыс берді. Барбатустың әскері төбеден пайда болғанда, оларды Мустың екінші римдік әскері деп жаңылыстырды, ал қарсы шабуыл римдік шепті бұзуға айналып жатқанда, бұл самниттер үшін апатты жағдай болды. Олар 23 туды қалдырып, 3400 сарбазы қаза тауып, 830 әскері тұтқынға алынды. Ал Публий Деций Мус сол кезде Самнийдің оңтүстігінде болды.

Клавдий мен Фламаның жорықтары, 296 ж.

Самниттік әскерді жеңгеннен кейін екі консул да келесі сайлауға дейін бес ай ішінде Самниумды жүйелі түрде бағындыруға кірісті. Мус елді аралап, 45 лагерьден операция жүргізді, ал Максим 86 лагерь пайдаланды. Сайлаудан кейін жаңа консулдар оларға алты ай бойы Самниумдағы соғысты жалғастыруды бұйырды, әрқайсысы проконсул шенімен. Геллий Игнатий басқаратын самнит әскері Самниумда қала алмады, ол Этрурияға қызмет етуді ұсынды, олар оны қабылдады; Игнатий басшылығымен умбриялықтарды тартты және галлдық жалдамалы әскерлерді жалдады. Этрурияның барлық басшыларын шақырып, Игнатий бостандық үшін соғыс, құлдықпен бейбітшіліктен жақсы екенін мәлімдеді және Римге шабуыл жасау ниетін жариялады. Этрусктар келісті. Жаңа қауіпті жағдай туралы хабар алған Сенат Аппий Клавдийді Бірінші және Төртінші легиондармен және 12 000 одақтас әскермен Этрурияға жіберді. Бірнеше шешуші емес шайқастар болды. 296 жылғы екінші консул Люций Волумний, самнит халқының шақыруымен ықпал еткен Лукандықтардың көтерілісі кезінде, екі проконсулға Самнийді бағындыруға көмектесіп отырды. Фламма Клавдийден әскери көмек сұраған хат алғанын мәлімдеді, бірақ Клавдий бұл талапты кейіннен жоққа шығарды. Максимді (демек, Барбатуспен бірге) Лукандияны бағындыруға жіберіп, ол Этрурияға аттанды. Клавдий оны көргеніне риза болмады және оны қайтаруға бұйрық берген кезде, оның әскерінің барлық офицерлері оны қалдыруға талап ету үшін жиналды. Әскерлердің дауысы соншалықты күшті болды, жақын жердегі жау лагерінде дабыл қағылды және олар шайқасқа дайындалды. Римдіктер бірден шайқасқа шықты, Клавдий жағдайға мойынсұнып, оны қабылдады. Римдіктер Клавдиймен бірге, алдыңғы қатарда ерлікпен соғысып, қолдарын көкке көтеріп, соғыс құдайы Белонаға дұға етіп, жауға қатты шабуыл жасады. Олар біріккен жау әскерін жеңіп, лагерінен қуды, 7300-ді өлтіріп, 2120-ны тұтқынға алды. Темірқасып, Максим мен Мустың әскерлері самниттерді тоқтатып тастамады, олар Кампанияға басып кіріп, тонады. Жедел маршпен келген Фламма самнит әскерінің Самниумға қайтып бара жатқанда Волтурн өзенінің жағасында тұрақтағанын білді. 296 жылғы Волтурн шайқасында Фламма әскері самнит лагерінің қақпасының сыртында тыңшылықпен күтті. Фламма түнінде жергілікті тыңшыларды жіберді, олар самниттер таңертең шабуылға шығатынын анықтады. Таң атқанда Фламма самнит әскерінің бір бөлігін шабуылға жіберді, күштерін бөліп, содан кейін шабуылды бастады, ол осы демпушылықпен лагерьде де жалғасты. Бұрын самниттер тұтқынға алған 7400 римдік әскер босатылып, шайқасқа қосылды. Күннің соңында римдіктер 6000-ды өлтіріп, 2500 тұтқынға алды, соның ішінде төрт әскери трибун және командир Статий Минаций, сондай-ақ 30 туды тартып алды. Олар самнит олжасын талапкерлерге қайта бөліп, талап етілмеген мүлікті сарбаздарға берді. Оңтүстіктегі самниттердің үміті күйреп қалды. Бірақ Римде Геллий Игнатийдің солтүстікте самниттерден, этрусктерден, умбриялықтардан және галлдардан тұратын жаңа әскер жинағаны туралы хабар келді. Сенат үмітсіздікке бой алдырып, рим әскерінің соңғы күштерін жұмылдыруға дайындалды. Олар барлық еркектерді, жасөспірімдерді, қарттарды және босатылғандардың ұлдарын әскери қызметке шақырды. Олар алғаш рет Самнийді толықтай бос қалдыру туралы пікірталас бастады (бірақ бұл шара ешқашан іске аспады).

295 жылы бұрылыс болды

295 жылғы сайлаулар қалаға жетті. Оларды өткізу үшін Флэмма шақырылды. Максим мен Мус сайланды, ал Апий Клавдий претор болып тағайындалды. Максим Этруриядағы басшылықты, консулдарға міндеттерді әдетте бөліп беретін жеребе тастамай-ақ талап етті, және қызу қоғамдық пікірталас барысында Сенат оның өтінішін қабылдады. Ол Этрурияға аттанды, Клавдийді оның басшылық қызметінен босатып, үйіне қайтарды, себебі ол ешқандай іс-қимыл жасамайтын командир еді, ол өзінің әскеріне тіпті қарауылдық және жаттығу үшін де серуендерге шығуға рұқсат бермей, лагерьде отыруға мүмкіндік берді. Клавдийдің себебімен Максим Етруриядағы жорықты жүргізу барысындағы әрекеттері үшін жауап беруге және басқа бұйрықтар алуға қайта шақырылды. Барбатус кенеттен оқиғада қайта пайда болып, ол барлық уақыт бойы Максимнің қолбасшылығында болғанын көрсетеді. Максим Барбатусты Клузиумде уақытша орналасқан Екінші легионның пропраеторы етіп тағайындады. Содан кейін ол Римге аттанады.

Патриция цензурасы

Барбатус қайтыс болған кезде б.з.д. 280 жылы патриций цензоры болған. Оның цензурасы маңызды, себебі бұл қызмет бұл кезде бұрыннан бар болғанымен, сенімді жазбалары сақталған алғашқы цензура болып табылады.

Саркофаг пен эпитафик

Люций Корнелий Сципион Барбатустың саркофагы Сципиондар қабірінен (онда толығымен сақталған жалғыз саркофаг) табылды және қазір Ватикан мұражайларында сақталуда. Онда оның көне латын тіліндегі Сатурн метрімен жазылған епитафиісі сақталған (аудармасы үшін Сатурн метрі туралы мақаланы қараңыз).