Жон Велш: Шотландиялық дін қызметкері (1570-1622)

Кіріспе

Шотландияның Айр және Франциядағы (шамамен 1570–1622 жж.) пасторы Джон Уэльш (шамамен 1570–1622 жж.) – шотландтық пресвитериандық лидер болды. Ол Дамфрисширде дүниеге келді және 1588 жылы Эдинбург университетінде магистр дәрежесін алды. Ол Селкиркте пастор болып қызмет етті және Селкирктен кетіп бұрын Джон мен Маргарет Нокстың қызы Элизабет Ноксқа үйленді. Кейін Уэльш Кирккдбрайт және Айр қалаларында қызмет етті, соңғысында ол бес жыл бойы болды. Оның уағыздауы Шотландия королі Джеймс VI-нің бұйрығымен түрмеге қамалуына себеп болды. Адвокат Томас Гамильтон Джеймс VI-ға Уэльш, Джон Форбс және басқалар туралы хат жазды; бұл іс маңызды болды, себебі Джеймстің көптеген шотланд азаматтары пасторларға адал болды. 1606 жылы Уэльш Францияға жер аударылды, онда ол уағыздауын жалғастырды. Айрлық Джон Уэльш – Джозиас Уэльштің әкесі және Ирронгрейлік Джон Уэльштің атасы.

Өмір

Джон Уэлш Коллистонның (немесе Коллистонның) лордының ұлы болды және шамамен 1570 жылы Дунскор, Думфриссшир приходінде дүниеге келді. Жастығында ол үйден қашып, шекаралық қарақшылардың тобына қосылды. Қарақшы болу күткеннен гөрі азырақ қызықты екенін түсінген соң, ол әкесімен қайтадан жарасуға тырысты және 1588 жылы магистр дәрежесін алған Эдинбург университетіне жіберілді. 1589 жылдың 6 наурызында ол Тайлық кеңесінің ұсынысымен Орман мен Твиддейлде нағыз дінді сақтау үшін тағайындалған үш адамның бірі болды және Селкиркте қоныстанды. 1594 жылы ол Кирккдбрайтқа ауыстырылды, ал 1596 жылдың 29 наурызында Нитсдейл, Аннандейл, Лаудердейл, Эскдейл және Эуэсдейлге сапар шегушілердің бірі болып тағайындалды. 18 желтоқсанда Уэлш Сент-Джайлз соборының мінбарында тұрғанда, пресвитериандар патшаға қарсы көтерілгеннен кейін Шотландия королі VI Джеймстің әрекеттеріне қарсы уағыз айтты. Ол "Оның мәртебесінде шайтан болған, ал сол шайтан шығарылғаннан кейін, Оның мәртебесіне тағы жеті шайтан қосылды, олар Оның мәртебесінің кеңесшілері болды" деді; және ұлының ақылдан асып кеткен әкесін шектеуге құқығы болғандай, "Оның мәртебесінің поддандыларына да Оның мәртебесін осындай жағдайда шектеуге құқық бар" деді. Қозғалысты ақтағаны үшін жауап бере алмағаннан кейін, 17 қаңтарда Уэлш бүлікші деп жарияланды. Келесі наурыз айындағы жиналыстың өтініші бойынша, негізінен лорд Очилтридің араласуы арқылы (Мойзи, естеліктер, 133-бет), ол өз қызметіне оралуға рұқсат алды. Уэлш 1599 жылдың наурызында Монтрозда өткен жиналыста Нитсдейлге сапар шегушілердің бірі болып қайта тағайындалды (Кальдервуд, VI. 23), ал сол жылдың тамызында Джон Портерфилдке көмекші ретінде Айр приходіна ауыстырылды. Ол келгеннен кейін, жанжалдар мен төңкерістерді басып, қоғамдық әдеп-ғұрыптарды реформалады. Оның уағыздары соншалықты көп адамды тартты, қалалық кеңес 1603 жылдың 26 мамырында жаңа шіркеу салуға шешім қабылдады. Ол 1604 жылы Портерфилд қайтыс болғаннан кейін оның орнын басты. Уэлш 1605 жылдың шілдесінде Бас Ассамблея өткеннен кейін екі күннен кейін ғана Абердинге келгенімен, оған Блэкнес қамалында күзетке алуға бұйрық берілді. Олар кеңестің билігінен бас тартқандықтан, патша оларды жоғары сатқындық үшін соттауға шешім қабылдады, бұл сот Линлитгоуда өтті. Көпшілік кінәлі деп танылды. Жоғары сатқындық үшін жаза әдетте өлім жазасы болды, бірақ патшаның бұйрығымен 1606 жылдың 23 қазанында үкім патшаның иелігінен мәңгілікке қууға ауыстырылды және оларға 1 қарашада Лейттен Бордоға аттанатын кемеге отыруға бұйрық берілді. Уэлш Францияға келгеннен кейін француз тілін бірден үйреніп, он төрт апта ішінде француз тілінде уағыз айтуға қол жеткізді. Көп ұзамай ол Нерак, Жонсак және ақырында Сент-Онгтегі Сент-Жан-д'Анжели протестанттық шіркеулерінің пасторы болды, онда ол он алты жыл болды. Айр қалалық кеңесі қуылғаннан кейін бірнеше жыл бойы оған шіркеудің министрі ретінде жалақысын үнемі төлей берді. 1620 жылы протестанттарға қарсы соғыста күшті бекітілген Сен-Жан-д'Анжели қаласын Людовик XIII қоршағанда, Уэлш азаматтарды қарсылық көрсетуге шақырды және қабырғадағы қаруларды іске қосуға көмектесті. Қала басып алынғаннан кейін, ол патшаның алдына шақырылғанша, әдеттегідей уағыздауын жалғастырды, ол оған стандартты емес діни қызметтер көрсетуге тыйым салған заңды бұзғаны үшін сөккен. Уэлш патша оның уағыздағанын білсе, өзі де оны тыңдап, барлық поддандықтарын да солай етуге мәжбүр ететінін айтты, өйткені ол патшадан жоғары ешкім жоқ деп уағыздады, бұл папаны жақтаған ешкім де айта алмайды. Оның жауабы патшаға ұнады, ол: "Жарайды, әке, сен менің министрім боласың" деді және оған қорғау уәде берді. Қала келесі жылы қайта басып алынғанда, патша Уэлштің үйінің айналасына күзетшілерді орналастыруға бұйрық берді және оны, оның отбасын және үй мүліктерін Рошельге қауіпсіз жеткізу үшін аттар мен арбаларды қамтамасыз етті. Уэлш өз қызметіне қайтып оралмады және Зеландияға кетті. Ол корольге туған жеріне оралуға рұқсат сұрап петиция жолдады және Лондонға баруға еркіндік алды. Уинчестердің деканы Джон Янг арқылы Уэлштен епископтықтың жалпы мақұлдауын алуға сәтсіз әрекет жасалды. Уэлштің әйелі корольге барып, оның кешірілуін сұрағанда, король оны епископтарға бағынуға көндірген жағдайда кешіретінін айтты. Ол оның кесілген басын аластатып, құшағына жатуды қалайтынын айтты. Уэлштің жақын арада қайтыс болатынын естіген патша оған Лондонда уағыздауға рұқсат берді. Ол 1622 жылдың 2 сәуірінде, ғибадатхананы аяқтағаннан кейін екі сағаттан кейін қайтыс болды. Оның артында реформатор Джон Нокстың кіші қызы, әйелі Елизавета және төрт ұлы мен екі қызы қалды, олардың бірі Джозиас ...

John Welsh was the son of the laird of Collieston (or Colliston), and was born in the parish of Dunscore, Dumfriesshire around 1570. When he was young he ran away from home and joined a band of border reivers. After he learned being a reiver was less glamorous than expected, he sought reconciliation with his father, and was sent to the University of Edinburgh, where he obtained an MA in 1588. On 6 March 1589 he was nominated by the Privy Council as one of three people for maintaining the true religion in the Forest and Tweeddale, and was settled at Selkirk. In 1594 he was transferred to Kirkcudbright, and on 29 March 1596 he was appointed one of the visitors for Nithsdale, Annandale, Lauderdale, Eskdale, and Ewesdale. On 18 December, while occupying the pulpit of St Giles' Cathedral, Welsh preached against King James VI of Scotland's conduct shortly after the Presbyterians revolted against the king. He "[alleged] that his majesty was possessed of a devil, and after the outputting of that devil there joined to his highness seven devils, quhilk was his majesty's council"; and that as it was lawful for a son to bind a lunatic father, it was equally lawful "to his highness's subjects to bind his majesty, being in the like case". After failing to answer the charge of having justified the tumult, Welsh was denounced as a rebel on 17 January (ib.). On the petition of the assembly in the following March he was, mainly through the intervention of Lord Ochiltree (Moysie, Memoirs, p. 133), allowed to return to his charge. Welsh was re appointed as one of the visitors for Nithsdale at the assembly held at Montrose in March 1599 (Calderwood, vi. 23), and in August of the same year, he was transferred to the parish of Ayr as an assistant to John Porterfield. When he arrived he succeeded in quelling feuds and riots, and effected the reformation in public manners. His preaching attracted crowds such that the town council resolved to build a new church on 26 May 1603. He succeeded Porterfield after the latter died in 1604. Although Welsh did not arrive in Aberdeen until two days after the July 1605 General Assembly had been held, he was ordered to become a ward or prisoner in Blackness Castle. As they had put in a declinature of the jurisdiction of the council in the matter the king decided to put them on trial for high treason, which was done at an assize held at Linlithgow, the majority was declared guilty. The punishment for high treason was normally death, but by the king's direction the sentence was commuted on 23 October 1606 to perpetual banishment from the king's dominion, and they were commanded to board a ship on 1 November that sailed from Leith to Bordeaux. When Welsh arrived in France he immediately began to learn the French language, and within fourteen weeks he was able to preach in French. Shortly afterwards he became the pastors of the Protestant churches of Nerac, Jonsac, and eventually Saint Jean d'Angély in Saintonge, where he remained for sixteen years. The town council of Ayr continued to regularly remit his stipend as minister of the parish to him for several years after his banishment. When Saint Jean d'Angély, a strongly fortified town, was besieged by King Louis XIII during the war against the Protestants in 1620, Welsh encouraged the citizens to form a resistance and helped operate the guns on the walls. After the town surrendered, he continued to preach as usual until he was summoned before the king, who reprimanded him for violating the law forbidding anyone from providing religious services other than the standard. Welsh replied that if the king knew what he preached he would himself both come to hear him and make all his subjects do the same, for what he preached was that there was none on earth above the king, which none who had adhered to the pope would say. His answer impressed the king, who answered, "Very well, father, you shall be my minister", and promised him his protection. When the town was captured again in the following year, the king ordered guards to be placed around the house of Welch and provided horses and wagons to convey him, his family, and his household goods to Rochelle in safety. Welsh never returned to his charge and went to Zealand. He sent a petition to King James asking for permission to return to his native country, and obtained the freedom to go to London. Through John Young, Dean of Winchester, an attempt was unsuccessfully made to obtain a general approval of episcopacy from Welsh. When Welsh's wife went to King James to ask his remission, the king answered that he would pardon him if she would induce him to submit to the bishops. She replied that she would rather receive his severed head in her lap. On hearing that Welsh would die soon, the king granted his request for permission to preach in London. He died on 2 April 1622, two hours after concluding the services. He was survived by his wife Elizabeth, youngest daughter of John Knox the reformer, and four sons and two daughters, of whom Josias became minister of Temple Bar, or Temple Patrick, Ireland. Jane Welsh, the wife of Thomas Carlyle, claimed descent from Welsh.