Эдвард Бернетт Тайлор: Антропология ғылымының негізін қалаушысы
Edward Burnett Tylor
Эдвард Тайлор (1832-1917) – ағылшын антропологі, мәдени эволюция теориясын қалыптастырған. «Алғашқы мәдениет» еңбегінде әлеуметтік даму сатыларын зерттеді.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ағылшын антропологы (1832–1917)
English anthropologist (1832–1917)
Сэр Эдвард Бернет Тайлор (2 қазан 1832 – 1 қаңтар 1917) – ағылшын антропологы және антропология профессоры. Тайлордың идеялары 19 ғасырлық мәдени эволюцияны көрсетеді. Ол өзінің "Примитивті мәдениет" (1871) және "Антропология" (1881) еңбектерінде Чарльз Лайелдің эволюциялық теорияларына негізделген антропологияның ғылыми зерттеулерінің мазмұнын анықтады. Ол қоғам мен діннің дамуының функционалдық негізі бар деп сенді және оны барлыққа ортақ деп есептеді. Тайлор барлық қоғамдар дамудың үш негізгі кезеңінен өтеді деп сақты: жабайылықтан, варварлықтан өркениетке дейін. Тайлор әлеуметтік антропология ғылымының негізін қалаушылардың бірі болып табылады, ал оның ғылыми еңбектері 19 ғасырда антропология ғылымын құруға көмектесті. Ол "адамның тарихы мен тарихқа дейінгі дәуірлерін зерттеу британдық қоғамды реформалау үшін негіз ретінде пайдаланылуы мүмкін" деп ойлады. Тайлор анимизм терминін (барлық нәрсе мен табиғи құбылыстардың жеке жанға немесе анимаға сену) кеңінен қолданысқа енгізді. Ол анимизмді діндердің дамуының бастапқы кезеңі деп қарастырды.
Sir Edward Burnett Tylor (2 October 18322 January 1917) was an English anthropologist, and professor of anthropology. Tylor's ideas typify 19th century cultural evolutionism. In his works Primitive Culture (1871) and Anthropology (1881), he defined the context of the scientific study of anthropology, based on the evolutionary theories of Charles Lyell. He believed that there was a functional basis for the development of society and religion, which he determined was universal. Tylor maintained that all societies passed through three basic stages of development: from savagery, through barbarism to civilization. Tylor is a founding figure of the science of social anthropology, and his scholarly works helped to build the discipline of anthropology in the nineteenth century. He believed that "research into the history and prehistory of man [ ] could be used as a basis for the reform of British society." Tylor reintroduced the term animism (faith in the individual soul or anima of all things and natural manifestations) into common use. He regarded animism as the first phase in the development of religions.
Ерте өмір және білім
Тайлор 1832 жылы Лондондағы Камбервелл қаласында дүниеге келді. Ол Джозеф Тайлор мен Харриет Скиппердің ұлы, Лондондық мыс фабрикасына ие болған бай квакерлер отбасының мүшесі. Оның ағасы Альфред Тайлор геолог болды. Ол Тоттенхэмдегі Гроув Хаус мектебінде оқыды, бірақ квакер дініне сенгендігі және ата-анасының қайтыс болуына байланысты 16 жасында дипломсыз мектепті тастап кетті. Мектепті бітіргеннен кейін, ол отбасылық бизнесті басқаруға көмектесуге дайындалды. Бірақ 23 жасында туберкулез ауруына шалдыққандықтан, бұл жоспар орындалмады. Дәрігерлердің кеңесі бойынша, Тайлор жылы аймақтарда уақыт өткізу үшін 1855 жылы Англиядан Америкаға сапар шекті. Бұл тәжірибе өте маңызды болды және оның өмір бойына беймәлім мәдениеттерді зерттеуге деген қызығушылығын оятуға себепкер болды. Саяхаты барысында Тайлор квакер, этнолог және археолог Генри Кристимен танысты. Тайлордың Кристимен байланысы антропологияға деген қызығушылығын күшейтті және зерттеулерін тарихқа дейінгі кезеңдерді қамтуға кеңейтуге көмектесті.
Tylor was born in 1832, in Camberwell, London, and was the son of Joseph Tylor and Harriet Skipper, part of a family of wealthy Quakers who owned a London brass factory. His elder brother, Alfred Tylor, became a geologist. He was educated at Grove House School, Tottenham, but due to his Quaker faith and the death of his parents he left school at the age of 16 without obtaining a degree. After leaving school, he prepared to help manage the family business. This plan was put aside when he developed tuberculosis at age 23. Following medical advice to spend time in warmer climes, Tylor left England in 1855, and travelled to the Americas. The experience proved to be an important and formative one, sparking his lifelong interest in studying unfamiliar cultures. During his travels, Tylor met Henry Christy, a fellow Quaker, ethnologist and archaeologist. Tylor's association with Christy greatly stimulated his awakening interest in anthropology, and helped broaden his inquiries to include prehistoric studies.
Кәсіби мансап
Тайлордың алғашқы жарияланымы 1856 жылы Кристимен бірге Мексикаға жасаған сапарының нәтижесі болды. Ол кездескен халықтың наным-сенімдері мен әдет-ғұрыптары туралы жазған жазбалары оның "Анауак: немесе Мексика және мексикалықтар, ежелгі және заманауи" (1861) еңбегінің негізіне айналды, ол Англияға оралғаннан кейін жарық көрді. Тайлор археологиялық қазбаларға сүйене отырып, қазіргі және ежелгі тайпалық қоғамдардың әдет-ғұрыптары мен наным-сенімдерін зерттеуді жалғастырды. Ол 1865 жылы екінші еңбегін – "Адамзаттың ерте тарихы және өркениеттің дамуы туралы зерттеулер" атты еңбегін жариялады. Содан кейін оның ең ықпалды еңбегі – "Түпкілікті мәдениет" (1871) жарық көрді. Бұл еңбек адамзат өркениетін терең зерттегенімен ғана емес, сонымен қатар антропологияның дамып келе жатқан саласына қосқан үлесі және Тайлордың шәкірттеріне, соның ішінде Дж.Г. Фрейзерге тигізген шексіз әсерімен де маңызды болды. Олар кейінірек антропологияны ғылыми тұрғыдан зерттеуге үлкен үлес қосты. Тайлор 1883 жылы Оксфорд университетінің мұражайының сақтаушысы болып тағайындалды, сонымен қатар лекция оқып, 1884 жылдан 1895 жылға дейін алғашқы "Антропология оқырманы" атағын иеленді. 1896 жылы Оксфорд университетінің антропология профессоры болып тағайындалды. Ол сонымен қатар Университет мұражайының жанында салынған Питт Риверс мұражайының құрылу тарихына белсенді қатысты. Тайлор Оксфорд ағылшын сөздігінің бірінші басылымында антропология жөніндегі кеңесші болып жұмыс істеді. 1907 жылы Эдвард Бернет Тайлорға арналған "Антропологиялық эсселер" жинағы Тайлордың 75 жылдық мерекесінде оған ресми түрде табыс етілді. Онда 20 антропологтың эсселері, Эндрю Лангтың Тайлордың еңбектерін 15 беттік бағалауы және Барбара Фрейр Марреко құрастырған Тайлордың жарияланымдарының толық библиографиясы қамтылған.
Tylor's first publication was a result of his 1856 trip to Mexico with Christy. His notes on the beliefs and practices of the people he encountered were the basis of his work Anahuac: Or Mexico and the Mexicans, Ancient and Modern (1861), published after his return to England. Tylor continued to study the customs and beliefs of tribal communities, both existing and prehistoric (based on archaeological finds). He published his second work, Researches into the Early History of Mankind and the Development of Civilization, in 1865. Following this came his most influential work, Primitive Culture (1871). This was important not only for its thorough study of human civilisation and contributions to the emergent field of anthropology, but for its undeniable influence on a handful of young scholars, such as J. G. Frazer, who were to become Tylor's disciples and contribute greatly to the scientific study of anthropology in later years. Tylor was appointed Keeper of the University Museum at Oxford in 1883, and, as well as serving as a lecturer, held the title of the first "Reader in Anthropology" from 1884 to 1895. In 1896 he was appointed the first Professor of Anthropology at Oxford University. He was also closely involved in the early history of the Pitt Rivers Museum, built adjacent to the University Museum. Tylor acted as anthropological consultant on the first edition of the Oxford English Dictionary. The 1907, festschrift Anthropological Essays presented to Edward Burnett Tylor, formally presented to Tylor on his 75th birthday, contains essays by 20 anthropologists, a 15 page appreciation of Tylor's work by Andrew Lang, and a comprehensive bibliography of Tylor's publications compiled by Barbara Freire Marreco.
Сыныптау және сын
Эволюция сөзі халық санасында Чарльз Дарвиннің эволюция теориясымен тығыз байланысты, ол басқа нәрселермен қатар, адам түрінің приматтардың бірінен диахрондық түрде дамығанын, ал ол Ұлы маймылдардың да ата-бабасы болғанын көрсетеді, дегенмен бұл термин Дарвиннің өзі ойлап тапқан сөз емес. Ол оны мәдени ортадан алды, онда ол этимологиялық мағынада қарапайым және біртекті нәрседен күрделі және әртүрлі нәрсенің "ашылуын" білдірді. Дарвиннің замандасы Герберт Спенсер бұл терминді ғаламға, соның ішінде философияға және кейін Тайлор мәдениет деп атаған нәрсеге қолданды. Осы көзқарас ғаламға қатысты эволюционизм деп аталды, ал оның жақтастары эволюционистер деп аталды. 1871 жылы Тайлор "Жабайы мәдениет" еңбегін жариялап, мәдени антропологияның негізін қалады. Оның әдістері салыстырмалы және тарихи этнография болды. Ол мәдениетте "біртектілік" байқалатынын, оның себебі "біртекті себептердің бірдей әрекеті" екенін сендірді. Ол өзінің параллель этнографиялық ұғымдары мен тәжірибелерін "адам ойы мен іс-қимылының заңдарының" көрсеткіші деп қарастырды. Ол эволюционист болды. Сондықтан мәдени антропологияның міндеті – "дамудың немесе эволюцияның сатыларын" анықтау. Эволюционизм басқа бір сенім – диффузионизмнен ерекшеленеді, ол инновация орталарынан мәдени элементтердің таралуын болжайды. Осылайша, берілген көрінетін параллелизмнің кем дегенде екі түсіндірмесі бар: мысалдар эволюциялық ата-бабадан тараған, немесе олар басқа жерден мәдениетке тарағандықтан ұқсас. Бұл екі көзқарас тарихи тіл білімінің ағаш және толқын моделіне сәйкес келеді, олар эволюционизм мен диффузионизмнің мысалдары, ал тілдік ерекшеліктер мәдениеттің мысалдары болып табылады. 1993 жылы Упадхьяй мен Пандей тағы екі жіктеме ұсынды: классикалық эволюциялық мектеп және неоэволюциялық мектеп, классикалық мектеп британдық, американдық және неміс мектептеріне бөлінеді. Классикалық британдық эволюциялық мектеп, негізінен Оксфорд университетінде, қоғамды Джон Любоктың, 1-ші барон Авеберидің археологиялық зерттеулеріне негізделген, жабайылық және өркениет деп аталатын екі эволюциялық кезеңге бөлді. Упадхьяй мен Пандей оның жақтастары ретінде Роберт Ранулф Марет, Генри Джеймс Самнер Мэн, Джон Фергюсон МакЛеннан және Джеймс Джордж Фрейзерді, сондай-ақ Тайлорды атады. Марет 1943 жылы қайтыс болды, ол соңғысы болды. Ол қайтыс болған кезде Любоктың археологиясы жаңарып үлгерген еді. Американдық мектеп, Льюис Генри Морганнан басталып, сонымен қатар В. Гордон Чайльдтан басталган неоэволюционисттік мектеппен алмастырылды. Ол археологияны жаңартып, жабайылық сияқты аралық қоғамдардың атауларын жиі жіберіп алатын болды; мысалы, неолит – бұл құрал дәстүрі де, қоғамның бір түрі де. Тағы да басқа жіктемелер бар. Әр жіктеменің теоретиктері классикалық/неоэволюциялық бағыттарға қатысты өз сын-пікірлерін білдіреді, бірақ оларға қарамастан бұл көзқарас басым болып қала береді. Кейбір сын-пікірлер мынадай: Шын мәнінде, жалпыға бірдейлік жоқ; яғни, көрінетін параллельдер кездейсоқ, ал теоретик оған шын мәнінде сәйкес келмейтін модельді енгізеді. Біркелкі себеп-салдарлық байланыс жоқ, бірақ әртүрлі себептер ұқсас нәтижелерге әкелуі мүмкін. Барлық мәдени топтардың даму сатылары бірдей емес. Теоретиктер кабинетте отырып зерттеу жүргізетін антропологтар; олардың деректері нақты абстракция жасауға жеткіліксіз. Олар мәдени таралуды ескермеді. Олар мәдени жаңалықтарды ескермеді. Сыншылардың ешқайсысы өздерінің сын-пікірлері сынға алған модельдерден кем субъективті немесе интерпретативті екенін нақты дәлелдемейді.
The word evolution is forever associated in the popular mind with Charles Darwin's Theory of Evolution, which professes, among other things, that man as a species developed diachronically from some ancestor among the Primates who was also ancestor to the Great Apes, as they are popularly termed, and yet this term was not a neologism of Darwin's. He took it from the cultural milieu, where it meant etymologically "unfolding" of something heterogeneous and complex from something simpler and more homogeneous. Herbert Spencer, a contemporary of Darwin, applied the term to the universe, including philosophy and what Tylor would later call culture. This view of the universe was generally termed evolutionism, while its exponents were evolutionists. In 1871 Tylor published Primitive Culture, becoming the originator of cultural anthropology. His methods were comparative and historical ethnography. He believed that a "uniformity" was manifest in culture, which was the result of "uniform action of uniform causes." He regarded his instances of parallel ethnographic concepts and practices as indicative of "laws of human thought and action." He was an evolutionist. The task of cultural anthropology therefore is to discover "stages of development or evolution." Evolutionism was distinguished from another creed, diffusionism, postulating the spread of items of culture from regions of innovation. A given apparent parallelism thus had at least two explanations: the instances descend from an evolutionary ancestor, or they are alike because one diffused into the culture from elsewhere. These two views are exactly parallel to the tree model and wave model of historical linguistics, which are instances of evolutionism and diffusionism, language features being instances of culture. Two other classifications were proposed in 1993 by Upadhyay and Pandey, Classical Evolutionary School and Neo Evolutionary School, the Classical to be divided into British, American, and German. The Classical British Evolutionary School, primarily at Oxford University, divided society into two evolutionary stages, savagery and civilization, based on the archaeology of John Lubbock, 1st Baron Avebury. Upadhyay and Pandey list its adherents as Robert Ranulph Marett, Henry James Sumner Maine, John Ferguson McLennan, and James George Frazer, as well as Tylor. Marett was the last man standing, dying in 1943. By the time of his death, Lubbock's archaeology had been updated. The American School, beginning with Lewis Henry Morgan, was likewise superseded, both being replaced by the Neoevolutionist School, beginning with V. Gordon Childe. It brought the archaeology up to date and tended to omit the intervening society names, such as savagery; for example, Neolithic is both a tool tradition and a form of society. There are some other classifications. Theorists of each classification each have their own criticisms of the Classical/Neo Evolutionary lines, which despite them remains the dominant view. Some criticisms are in brief as follows. There is really no universality; that is, the apparent parallels are accidental, on which the theorist has imposed a model that does not really fit. There is no uniform causality, but different causes might produce similar results. All cultural groups do not have the same stages of development. The theorists are arm chair anthropologists; their data is insufficient to form realistic abstractions. They overlooked cultural diffusion. They overlooked cultural innovation. None of the critics claim definitive proof that their criticisms are less subjective or interpretive than the models they criticise.
Универсальдар
Тайлор өзінің көптеген алдыңғылары мен замандастарынан айырмашылығы, әлеуметтік эволюцияның қандай да бір сатысында болған қоғамға қарамастан, адам ақылы мен оның қабілеттері жаһандық деңгейде бірдей деп тұжырымдайды. Яғни, аңшы-жинаушы қоғам мен дамыған индустриалды қоғамның интеллектісі бірдей болады. Тайлордың пікірінше, арадағы айырмашылық – білім беруде, ол мыңдаған жылдар бойы жинақталатын білім мен әдістемелер жиынтығын қамтиды. Тайлор көбінесе алғашқы мәдениеттерді "балаларға" теңейді және мәдениетті, сондай-ақ адам ақылын прогрессивті деп қарастырады. Оның еңбегі сол кезде кең таралған әлеуметтік деградация теориясын жоққа шығарды. Сыншылар оның терминді анықтағанын, бірақ қалдықтардың неге сақталып қалатынына жеткілікті себеп келтірмегенін айтты. Тайлордың мем сияқты тұжырымдамасы мәдениеттің ертедегі адам мәдениетінің кезеңдерімен байланысты ерекшеліктерін түсіндіреді. Қалдықтарды зерттеу этнографтарға бұрынғы мәдени ерекшеліктерді қайта құруға, және мүмкін мәдениеттің эволюциясын зерттеуге көмектеседі.
Unlike many of his predecessors and contemporaries, Tylor asserts that the human mind and its capabilities are the same globally, despite a particular society's stage in social evolution. This means that a hunter gatherer society would possess the same amount of intelligence as an advanced industrial society. The difference, Tylor asserts, is education, which he considers the cumulative knowledge and methodology that takes thousands of years to acquire. Tylor often likens primitive cultures to "children", and sees culture and the mind of humans as progressive. His work was a refutation of the theory of social degeneration, which was popular at the time. Critics argued that he identified the term but provided an insufficient reason as to why survivals continue. Tylor's meme like concept of survivals explains the characteristics of a culture that are linked to earlier stages of human culture. Studying survivals assists ethnographers in reconstructing earlier cultural characteristics and possibly reconstructing the evolution of culture.
Діннің дамуы
Тайлор адамдар дінді әлемде болып жатқан құбылыстарды түсіндіру үшін пайдаланғанын айтты. Ол діндердің әлемдегі оқиғалардың себебін және мағынасын түсіндіру қабілетіне ие болуының маңызды екенін көрсетеді. Мысалы, Құдай (немесе әсемдік) бізге күн берді, осы арқылы біз жылы болып, жарық көреміз. Тайлор анимизмді діннің мәнін құрайтын нағыз табиғи дін деп санайды; ол қай дін алғаш пайда болды және қай дін барлық діндердің ең негізгісі және іргесі деген сұрақтарға жауап береді. Оның пікірінше, анимизм осы сұрақтарға ең дұрыс жауап береді, сондықтан ол барлық діндердің нағыз негізі болуы керек. Анимизм – бұл жандардың тірі нәрселерде мекендеп, оларды жандыртатынына немесе заттардың ішінде жандардың бар екеніне сенім. Тайлор үшін қазіргі заманғы дін өкілдерінің әлі де жандарға сенуі олардың алғашқы қоғамдардан ешқандай артық емес екенін көрсетеді. Оның ойынша, бұл қазіргі дін өкілдері ғаламның қалай жұмыс істейтінін және өмірдің мәнін толық түсінбейді, себебі олар әлемді түсінуден ғылымды шеттетуге тырысады. Осылайша, дүниедегі нәрселердің неге және қалай пайда болатынын түсінуде ғылыми түсіндірмелерді жоққа шығара отырып, қазіргі дін өкілдерінің қарапайым екенін айтады. Тайлор Құдайға деген қазіргі заманғы діни сенімді бастапқы білімсіздіктің "қалдығы" деп қарастырды. Дегенмен, Тайлор атеизмді мәдени және діни дамудың логикалық соңы деп есептемеді, оның орнына ол монотеистік деизмнің өте қарапайым түрі екенін айтты. Сондықтан Тайлор "язықшылдықты біртіндеп жою" және құлшыныстан арылудың антропологиялық сипаттамасын жасады, бірақ секуляризация емес.
Tylor argued that people had used religion to explain things that occurred in the world. He saw that it was important for religions to have the ability to explain why and for what reason things occurred in the world. For example, God (or the divine) gave us sun to keep us warm and give us light. Tylor argued that animism is the true natural religion that is the essence of religion; it answers the questions of which religion came first and which religion is essentially the most basic and foundation of all religions. For him, animism was the best answer to these questions, so it must be the true foundation of all religions. Animism is described as the belief in spirits inhabiting and animating beings, or souls existing in things. To Tylor, the fact that modern religious practitioners continued to believe in spirits showed that these people were no more advanced than primitive societies. For him, this implied that modern religious practitioners do not understand the ways of the universe and how life truly works because they have excluded science from their understanding of the world. By excluding scientific explanation in their understanding of why and how things occur, he asserts modern religious practitioners are rudimentary. Tylor perceived the modern religious belief in God as a "survival" of primitive ignorance. However, Tylor did not believe that atheism was the logical end of cultural and religious development, but instead a highly minimalist form of monotheist deism. Tylor thus posited an anthropological description of "the gradual elimination of paganism" and disenchantment, but not secularization.