Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Тараптар арасындағы құндылықты жүзеге асыру тәсілі. Экономикада, айырбас құралы – тауарлар мен қызметтерге айырбастау үшін кеңінен қабылданатын кез келген зат. Қазіргі заманғы экономикада айырбастың ең көп қолданылатын құралы – валюта. Ақшаның көптеген түрлері, тауар ақшасы, өкілдік ақша, криптовалюта және ең көп таралғаны – фиат ақшасы айырбас құралы ретінде жіктеледі. Өкілдік және фиат ақшасы көбінесе цифрлық түрде, сондай-ақ физикалық нысандар, мысалы монеталар мен банкноттар түрінде кездеседі. Адам қоғамындағы "айырбас құралдарының" пайда болуы, экономистердің пікірінше, Уильям Стэнли Джевонс сияқты, бартердің шектеулері туралы білім артқан кезде, ежелгі заманда туындаған. "Айырбас құралының" нысаны ақшаға дейін жетілдірілген белгіге сәйкес келеді. "Айырбас құралы" ақшаның функцияларының бірі саналады. Алмасу, кез келген тауарды немесе қызметті алуға мүмкіндік беретін делдалдық құрал ретінде әрекет етеді және бартердің шектеулерінен құтылуға көмектеседі; онда бір адамның қажеттігі екіншісінің ұсынысына сай болуы керек. Дегенмен, бартердің негізгі айырбас түрі болған ақшаға дейінгі қоғамның дәлелі шамалы; керісінше, мұндай қоғамдар көбінесе сыйлық экономикасы және қарыз принциптері бойынша жұмыс істеген.
Method by which value is transferred between parties. In economics, a medium of exchange is any item that is widely acceptable in exchange for goods and services. In modern economies, the most commonly used medium of exchange is currency. Most forms of money are categorised as mediums of exchange, including commodity money, representative money, cryptocurrency, and most commonly fiat money. Representative and fiat money most widely exist in digital form as well as physical tokens, for example coins and notes. The origin of "mediums of exchange" in human societies is assumed by economists, such as William Stanley Jevons, to have arisen in antiquity as awareness grew of the limitations of barter. The form of the "medium of exchange" follows that of a token, which has been further refined as money. A "medium of exchange" is considered one of the functions of money. The exchange acts as an intermediary instrument as the use can be to acquire any good or service and avoids the limitations of barter; where what one wants has to be matched with what the other has to offer. However, there is little evidence of a pre monetary society in which barter is the primary mode of exchange;
instead, such societies operated largely along the principles of gift economy and debt.
Ақшаның пайда болуы бартерлік сауда
Бартерлік мәміледе бір құнды тауар шамамен бірдей құнды басқа тауарға айырбасталады. Уильям Стэнли Джевонс кеңінен қабылданған төлем құралының әрбір бартерлік алмасуды үш қиындыққа бөлуге қалай мүмкіндік беретінін сипаттады. Төлем құралы қажеттіліктердің сәйкес келу қажеттілігін жояды деп саналады.
In a barter transaction, one valuable good is exchanged for another of approximately equivalent value. William Stanley Jevons described how a widely accepted medium allows each barter exchange to be split into three difficulties of barter. A medium of exchange is deemed to eliminate the need for a coincidence of wants.
Бірлескен жағдайдың болмауы
Бартерлік саудаға қатысушы әр тараптың екіншісіне қажет нәрсесі болуы тиіс. Ал айырбас құралы осы қажеттілікті жояды, соның арқасында әр адам аралық құралды пайдаланып түрлі тараптардан сатып алып, сата алады.
A barter exchange requires each party to a transaction to have something the other desires. A medium of exchange removes that requirement, allowing an individual to sell and buy from various parties via an intermediary instrument.
Құндылық өлшемі жоқ
Бартерлік нарық теориялық тұрғыдан әр тауардың құнын білуді қажет етеді, оны ұйымдастыру да, сақтау да қиын. Егер барлық сауда-саттықтар ақша сияқты орталық құрал арқылы жасалса, онда тауарларға сол құралдың бірлігімен баға қоюға болады. Сауда құралы нарықтағы тауарлардың салыстырмалы құнын оңай анықтауға және реттеуге мүмкіндік береді. Бұл қазіргі заманғы фиаттық ақша жүйесінің "есептік бірлік" деп аталатын қасиеті.
A barter market theoretically requires a value being known of every commodity, which is both impractical to arrange and impractical to maintain. If all exchanges go 'through' an intermediate medium, such as money, then goods can be priced in terms of that one medium. The medium of exchange allows the relative values of items in the marketplace to be set and adjusted with ease. This is a dimension of the modern fiat money system referred to as a "unit of account"
Бөлімдеу құралдары жоқ
Бартерлік мәміледе алыс-сатар заттардың құны шамалас болуы тиіс. Ал айналым құралы кез келген тауардың немесе қызметтің құнын дәл бағалауға мүмкіндік беретіндей кішкентай бөліктерге бөліне алады.
A barter transaction requires that both objects being bartered be of equivalent value. A medium of exchange is able to be subdivided into small enough units to approximate the value of any good or service.
Уақыт бойынша операциялар
Бартерлік мәміле көбінесе дереу немесе қысқа мерзім ішінде жасалады. Ал ақша, қажетті нәрсе пайда болғанша, құн сақтау құралы ретінде де қолданылады.
A barter transaction typically happens on the spot or over a short period of time. Money, on the other hand, also functions as a store of value, until what is wanted becomes available.
Құн сақтау функциясы бар өзара кедергі
Сауда мүмкіндігі бар тұлғаларға сатып алу және сатуға мүмкіндік беру үшін, алмасудың идеалды құралы бүкіл нарыққа таралады. Ақша құнды сақтау функциясын атқарылғанда, фиаттық ақша сияқты, монетарлық саясаттың қарама-қайшылықты күштері пайда болады. Өйткені, нарықта сирек болса, құнды сақтау құралы одан да құндырақ болуы мүмкін. Алмасу құралы жетіспесе, саудагерлер оны пайдалану үшін төлем жасайды (пайызы), бұл саудаға кедергі келтіреді. Тұрақты немесе дефляциялық жағдайда пайыз – борышкерден кредиторға байлықтың таза ауысуы, ал инфляциялық жағдайда кері ауысу болады.
An ideal medium of exchange is spread throughout the marketplace to allow individuals with exchange potential to buy and sell. When money serves the function of a store of value, as fiat money does, there are conflicting drivers of monetary policy. This is because a store of value can become more valuable if it is scarce in the marketplace. When the medium of exchange is scarce, traders will pay to rent it (interest), which acts as an impedance to trade. In stable or deflationary environments, interest is a net transfer of wealth from debtor to creditor with the opposite transfer under inflationary environments.
Айырбастау құралы және құндылық өлшемі
Фиаттық валюталар "ішкі құндылығы жоқ" ақша ретінде қолданылады. Екінші жағынан, Chartalists фиаттық валютаның құнын басқару мүмкіндігінің артықшылығы бар екенін айтады, себебі экономикалық дағдарыс кезінде қаржылық ынталандыруларға қол жеткізу оңайырақ. Фиаттық ақшаның "ішкі құндылығы жоқ" болғандықтан, егер екі тарап бірдей фиаттық валютаны қолданса, тауар немесе қызметті сатып алушы уақыт бағасына назар аударып, ақша бағасын қабылдамайды. Мысалы, егер адам сағатына 5 доллар табады және 20 доллар тұратын тауарды сатып алғысы келсе, онда уақыт бағасы 4 сағатқа тең болады және фиаттық ақшадағы нақты бағаға мән берудің қажеті жоқ.
Fiat currencies function as money with "no intrinsic value" On the other hand, Chartalists claim that the ability to manipulate the value of fiat money is an advantage, in that fiscal stimulus is more easily available in times of economic crisis. Because fiat money has "no intrinsic value," when two parties use the same fiat money then the person purchasing the product or service can focus on the time price and ignore the monetary price. For example, if a person makes $5.00 an hour and wants to buy a product that costs $20.00 then the time price will be 4 hours and the actual price in fiat money need not be the focus.
Қажетті талаптар
Есептік бірлік қолданылып жүрген айырбас құралымен қандай да бір жолмен байланысты болуы керек, мысалы, монеталар сол бірліктің номиналында болуын қамтамасыз ету арқылы есеп жүргізуді жеңілдету. Бірақ көбінесе айырбас құралдарының сол бірлікпен табиғи байланысы болмайды және олар сол құндылыққа ие деп «дайындалуы» керек. Сонымен қатар, негізгі тауардың сапасында айырмашылықтар болуы мүмкін, олардың құндылығы толық келісіммен бағаланбауы мүмкін. Екі функция арасындағы айырмашылық монеталардың көбінесе «қырылуы» екенін ескерсек, анық көрінеді. Олардан құнды металл алынып, олар нарықта белгілі бір бірліктер саны үшін монета ретінде пайдалы болып қала береді, бірақ енді монетаны шығарған адам берген металл мөлшерімен қамтамасыз етілмейді. Бұл құбылысты Орезм, Коперник және кейін 1558 жылы сэр Томас Грешем байқаған: «Жаман» ақша кез келген нарықта «жақсы» ақшаны ығыстырып шығарады» (Грешем заңы: «Заңды төлем құралдары бар жерде жаман ақша жақсы ақшаны ығыстырып шығарады»). Нақтырақ анықтамасы былай: «Заңмен жасанды түрде жоғары бағаланған валюта сол заңмен жасанды түрде төмен бағаланған валютаны айналымнан шығарады». Грешем заңы – бағаны реттеудің жалпы заңының нақты бір қолданылуы. Бұл құбылыстың себебін осылай түсіндіруге болады: адамдар әрқашан аз қоспасы бар, аз кесілген, аз пішілген, аз өңделген монетаны сақтап, қалғанын нарықта оның номиналына сәйкес бірліктер үшін ұсынады. Сондықтан жаман монеталар ұсынылады, ал жақсылары сақталады. Банктердің соңғы жинақтаушылар мен қарыз алушылар арасындағы қаржылық делдал ретіндегі рөлі және олардың фиаттық валютаның құндылық сақтау қабілетінен жоғары айырбас құралын жасау мүмкіндігі – банктік жүйенің негізі. Орталық банктердің негізгі принципі – ешбір айырбас құралына мемлекеттің «заңды төлем құралы» ретінде төлеуге болатынына кепілдік беру жеткілікті. Сондықтан мемлекетпен қамтамасыз етілген барлық ақша сол мемлекет ішінде жақсы ақша болып саналады. Егер мемлекет басқалар үшін құнды нәрсе өндірсе, айырбас құралының да құны болады және валюта басқалар арасында кейінге қалдырылған төлем стандарты ретінде де пайдалы болуы мүмкін. Ақшаның барлық функцияларының ішінде айырбас құралы функциясы тарихи тұрғыдан жалған ақша жасауға байланысты ең қиын мәселе болып келді, яғни рұқсатсыз жаман ақшаны жүйелі және әдейі жасау, бұл жақсы ақшаны толықтырып шығаруға әкеледі. Басқа функциялар нарықтағы кейбір металл жеребелерін немесе салмағын тануға емес, жалғанды анықтау уақыты шектеулі және оны табысты өткізу үшін пайдасы жоғары болатын тұрақты, ұзақ мерзімді әлеуметтік келісімдерге негізделген. Бүкіл қоғамды басқаша төлемді кейінге қалдыру стандартын қабылдауға мәжбүрлеу оңай емес, тіпті шағын топтардан құндылық сақтау үшін төменгі бағаны ұстауды талап етуге, одан да көп нәрсені қайта бағалауға және барлық есептерді есептік бірлікке қайта жазуға мәжбүрлеуге келмейді (ең тұрақты функция). Осылайша, қаржы капиталының бір түрі ретінде пайдаланылуы мүмкін нәрсені шектейтін айырбас функциясы болып табылады. Бір кезде АҚШ-та чекті айырбас құралы ретінде кеңінен қабылдау қалыпты болды, бірнеше тарап оны есептік бірліктердегі құны үшін депозитке салуға дейін бірнеше рет бекіткен. Бұл практика қолданбалы көшірушілердің пайдасына түсіп, электрондық жүйелердің әлсіздігіне әкелетін «бонус» чектерінің тізбектеп кетуіне әкелді. Электрондық ақша дәуірінде транзакциялар мен міндеттемелерді сенімді тараптардан келгенін растау үшін шифрлау әдістерімен жасалған, қайта шығару қиын сандардың ұзақ тізбектерін қолдану қалыпты жағдай. Осылайша, айырбас құралы функциясы нарықтың және оның сигналдарының бір бөлігіне айналды және есептік бірлік функциясымен толыққандай біріктірілді, сондықтан олар негізделген ашық кілт жүйесінің тұтастығын ескере отырып, олар осыған дейін ажырамас болады. Бұл айқын артықшылықтарға ие – егер бүкіл жүйе, мысалы, жаңа факторлау алгоритмімен бұзылмаса, жалған өнім жасау қиын немесе мүмкін емес. Бірақ бұл кезде бүкіл жүйе бұзылады және барлық инфрақұрылым ескіреді. Жаңа кілттерді қайта құру керек және жаңа жүйе факторлаудың қиындығы туралы кейбір болжамдарға байланысты болады. Осы табиғи әлсіздік, электрондық дауыс беруде одан да терең, кейбір экономистер есептік бірліктерді ешқашан абстракттамау керек деп санайды және айырбас үшін қолданылатын номиналды бірліктермен немесе белгілермен шатастырмау керек. Айырбас құралы – жай ғана құрал, оны хабармен шатастыруға болмайды.
Although the unit of account must be in some way related to the medium of exchange in use, e. g. ensuring coinage is in denominations of that unit, making accounting simpler to perform, it is more often the case that media of exchange have no natural relationship to that unit, and must be 'minted' as having that value. Further, there may be variances in quality of the underlying good which may not have fully agreed perceived value grading. The difference between the two functions becomes obvious when one considers the fact that coins were very often 'shaved.' Precious metal was removed from them, leaving them still useful as an identifiable coin in the marketplace, for a certain number of units in trade, but which no longer had the quantity of metal supplied by the coin's minter. It was observed as early as Oresme, Copernicus and then in 1558 by Sir Thomas Gresham, that "bad" money drives out "good" in any marketplace; (Gresham's Law states "Where legal tender laws exist, bad money drives out good money"). A more precise definition follows that: "A currency that is artificially overvalued by law will drive out of circulation a currency that is artificially undervalued by that law." Gresham's law is a specific application of the general law of price controls. A common explanation is that people will always keep the less adultered, less clipped, less filed, less trimmed coin, and offer the other in the marketplace for the full units for which it is marked. It is inevitably the bad coins proffered, good ones retained. Banks as financial intermediaries between ultimate savers and borrowers, and their ability to generate a medium of exchange marked higher than a fiat currency's store of value, is the basis of banking. Central banking is based on the principle that no medium requires more than the guarantee of the state that it can be redeemed for payment of debt as "legal tender" – so all money equally backed by the state is considered good money, within that state. So long as that state produces anything of value to others, the medium of exchange has some value, and the currency may also be useful as a standard of deferred payment among others. Of all functions of money, the medium of exchange function has historically been the most problematic due to counterfeiting, the systematic and deliberate creation of bad money with no authorization to do so, leading to the driving out of the good money entirely. Other functions rely not on recognition of some token or weight of metal in a marketplace, where time to detect any counterfeit is limited and benefits for successful passing off are high, but on more stable long term social contracts: one cannot easily force a whole society to accept a different standard of deferred payment, require even small groups of people to uphold a floor price for a store of value, still less to re price everything and rewrite all accounts to a unit of account (the most stable function). Thus it tends to be the medium of exchange function that constrains what can be used as a form of financial capital. It was once common in the United States to widely accept a check as a medium of exchange, several parties endorsing it perhaps multiple times before it would eventually be deposited for its value in units of account, and thus redeemed. This practice became less common as it was exploited by forgers and led to a domino effect of bounced checks – a forerunner of the kind of fragility that electronic systems would eventually bring. In the age of electronic money it was, and remains, common to use very long strings of difficult to reproduce numbers, generated by encryption methods, to authenticate transactions and commitments as having come from trusted parties. Thus the medium of exchange function has become wholly a part of the marketplace and its signals, and is utterly integrated with the unit of account function, so that, given the integrity of the public key system on which these are based, they become to that degree inseparable. This has clear advantages – counterfeiting is difficult or impossible unless the whole system is compromised, say by a new factoring algorithm. But at that point, the entire system is broken and the whole infrastructure is obsolete – new keys must be re generated and the new system will also depend on some assumptions about difficulty of factoring. Due to this inherent fragility, which is even more profound with electronic voting, some economists argue that units of account should not ever be abstracted or confused with the nominal units or tokens used in exchange. A medium is simply a medium, and should not be confused for the message.