Фрэнсис Атербери: Саяхатшы, саяси қайраткер және епископ
Francis Atterbury
Фрэнсис Атербери – ағылшын саяхатшысы, саясаткер және епископ. Торлық саясатта белсенді, Якобиттермен байланысы үшін қуғынға ұшырады. Биік шіркеу өкілі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фрэнсис Атербери (6 наурыз 1663 – 22 ақпан 1732) – ағылшын әдебиетшісі, саясаткер және епископ. Жоғары шіркеу Тори және Якобит идеологиясын ұстанған ол королева Аннаның қолдауын алды, бірақ Ганноверлік виг үкіметтері оған сенімсіздікпен қарады және Атербери қастандығында Ескі талапкермен байланыс жасағаны үшін елден қуылды. Ол өткір зейінді, шешен сөйлейтін уағызшы ретінде танымал болды.
English man of letters, politician and bishop
Francis Atterbury (6 March 1663 – 22 February 1732) was an English man of letters, politician and bishop. A High Church Tory and Jacobite, he gained patronage under Queen Anne, but was mistrusted by the Hanoverian Whig ministries, and banished for communicating with the Old Pretender in the Atterbury Plot. He was a noted wit and a gifted preacher.
Ерте өмір
Ол Миддлтон қаласында, Мильтон-Кейнсте, Бэкингемширде, әкесі пастор болған жерде дүниеге келді. Ол Вестминстер мектебінде және Оксфордтағы Крайст-Черчте білім алды, онда оқытушы болып жұмыс істеді. 1682 жылы ол Абессалом мен Ахитофел туындысын латын тіліндегі өлең түрінде аударды, бірақ стильі мен өлең құрылымы сол кездегі Август дәуіріне тән емес еді. Ағылшын тілінде жазғанда ол үлкен жетістікке жетті; 1687 жылы "Кейбір ойларға жауап, Мартин Лютердің рухы және Реформацияның бастауы" атты еңбегін жариялады. Бұл 1676 жылы Оксфорд университетінің колледжінің басшысы болып сайланған Обадия Уокерге жауап болды, ол сол жерде өз баспаханасында Абрахам Вудхедтің Реформацияға қарсы шабуылын жариялаған еді. Аттерберидің трактаты, епископ Гилберт Бернет жоғары бағалағанмен, оның дәлелдерінің сенімділігінен гөрі, сөз өнерінің күштілігімен көзге түсті, ал католиктер оны сатқындыққа айыптады және патша Джеймсті "Иуда" деп атады деп мәлімдеді.
He was born at Middleton, Milton Keynes, in Buckinghamshire, where his father was rector. He was educated at Westminster School and Christ Church, Oxford, where he became a tutor. In 1682, he published a translation of Absalom and Achitophel into Latin verse with neither the style nor the versification typical of the Augustan age. In English composition he met greater success; in 1687 he published An Answer to some Considerations, the Spirit of Martin Luther and the Original of the Reformation, a reply to Obadiah Walker, who, when elected master of University College, Oxford, in 1676, had printed in a press set up by him there an attack on the Reformation written by Abraham Woodhead. Atterbury's treatise, though highly praised by Bishop Gilbert Burnet, was more distinguished for the vigour of his rhetoric than the soundness of his arguments, and the Papists accused him of treason, and of having, by implication, called King James "Judas".
Қызмет жолы
"Даңқты революциядан" кейін Атербери жаңа үкіметке адал болуға сөз берді. Ол 1687 жылы діни сан алды, Лондонда кейде уағыз айтты, оның шешендігі оның беделін көтерді және көп ұзамай патшалық капелландардың бірі болып тағайындалды. Ол көбінесе Оксфордта тұратын, онда Генри Олдриктің бас кеңесшісі және көмекшісі болды, оның басшылығымен Крайст-Черч торизмнің бекінісіне айналды. Ол шәкірті Чарльз Бойлді доктор Бентлидің Фаларис хаттары туралы диссертацияларын зерттеуге шабыстандырды, бұл 1698 жылы Уиг ғалымы Ричард Бентлиге жасалған шабуыл болды, себебі Бентли Фаларис хаттарының түпнұсқалығына күдік келтірген еді. Ол Суифттың "Кітаптар шайқасында" ұрысты басқарған Аполлон ретінде бейнеленді және Бойлдің мақаласының көп бөлігін оның жазғаны сөзсіз. Бентли өзінің атақты жауабын дайындауға екі жыл жұмсады, ол Фалариске жатқызылған хаттардың жалған екенін және Атерберидің барлық зиялылығы мен шешендігі ғалымдық білімді көрсетуге жасалған батыл әрекетті жасыру үшін болғанын дәлелдеді. Бірақ Атербери көп ұзамай одан да маңызды және қызықты мәселелерге қатысты дауға тартылды. Жоғарғы және Төменгі шіркеулер елді екіге бөлді. Көптеген дін қызметкерлері Жоғарғы шіркеуді қолдады, ал король Вильгельмнің епископтарының көпшілігі либералдық көзқарасқа бейім болды. 1701 жылы он жылдық үзілістен кейін Конвокация жиналды, оның төменгі палатасы торилердің басым көпшілігін құрады. Атербери өзіне тән энергиясымен дауға араласып, бірқатар трактаттар жариялады. Көптеген адамдар оны дін қызметкерлерінің Эрастиан билеушілерінің олигархиясына қарсы құқықтарын қорғаған ең батыл жақтас деп есептеді. 1701 жылы ол Тотнес архидиаконы болды және Эксетер соборында пребенд алды. Конвокацияның төменгі палатасы оған көрсеткен қызметтері үшін алғыс айтты, Оксфорд университеті оған діни доктор (D. D.) дәрежесін берді, ал 1704 жылы королева Аннаның таққа отырғаннан кейін ол Карлайл соборының деканы болып тағайындалды.
After the "Glorious Revolution", Atterbury readily swore fealty to the new government. He had taken holy orders in 1687, preached occasionally in London with an eloquence which raised his reputation, and was soon appointed one of the royal chaplains. He ordinarily lived at Oxford, where he was the chief adviser and assistant of Henry Aldrich, under whom Christ Church was a stronghold of Toryism. He inspired a pupil, Charles Boyle, in the Examination of Dr. Bentley's Dissertations on the Epistles of Phalaris, an attack (1698) on the Whig scholar Richard Bentley, arising out of Bentley's impugnment of the genuineness of the Epistles of Phalaris. He was figured by Swift in the Battle of the Books as the Apollo who directed the fight, and was, no doubt, largely the author of Boyle's essay. Bentley spent two years in preparing his famous reply, which proved not only that the letters ascribed to Phalaris were spurious, but that all Atterbury's wit and eloquence were a cloak for an audacious pretence at scholarship. Atterbury was soon occupied in a dispute about matters still more important and exciting. High Church and Low Church divided the nation. The majority of the clergy were on the High Church side; the majority of King William's bishops were inclined to latitudinarianism. In 1701 the Convocation, of which the lower house was overwhelmingly Tory, met after a gap of ten years. Atterbury threw himself with characteristic energy into the controversy, publishing a series of treatises. Many regarded him as the most intrepid champion that had ever defended the rights of the clergy against the oligarchy of Erastian prelates. In 1701 he became Archdeacon of Totnes and received a prebend in Exeter Cathedral. The lower house of Convocation voted him thanks for his services; the University of Oxford made him a Doctor of Divinity (D. D.); and in 1704, soon after the accession of Queen Anne, he was promoted to the Deanery of Carlisle Cathedral.
Жоғары шіркеу партиясының басшылығы
1710 жылы Генри Сачеверелдің ісі жоғары шіркеу фанатизмінің күшті жарылысын тудырды. Мұндай сәтте Атербери көзге түспеуі мүмкін емес еді. Оның өзі кіретін бірлестікке деген шексіз құлшынысы және дау-дамай мен пікір таласына қабілеті тағы да айқын болды. Ол Сачевереллдің Лордтар палатасы алдында жасаған шебер және әсем сөйленген сөзін дайындауда басты рөл атқарды, бұл сөз өте ақылсыздықпен импичментке ұшыраған ақылсыз және қарапайым уағызға керемет қайшылықты ұсынады. Соттан кейінгі алаңдатар және қиын айларда Атербери Уиг үкіметі мен Уиг парламентіне қарсы ұлтты қоздырған памфлет жазушылардың ең белсенділерінің бірі болды. Үкімет ауысып, парламент таратылған кезде, оған көптеген сыйлықтар берілді. 1711 жылы Конвокацияның төменгі палатасы оны пролокутор сайлады, осы қызметінде ол 1711 жылы жиі сілтеме жасалатын Дінің жағдайы туралы мәлімдеме жасады, ал 1711 жылдың тамызында патшайым, оны шіркеу мәселелері бойынша бас кеңесшісі етіп таңдағаннан кейін, оның ескі досы және демеушісі Олдрич қайтыс болғаннан кейін оны Христос шіркеуінің деканы етіп тағайындады. Оксфордта ол Карлайлдағыдай сәтсіздікке ұшырады, және оның жаулары оны нашар декан болғандықтан епископ еткенін айтты. Оның басшылығымен Христос шіркеуі шатастыққа түсті, үлкен жанжалдар болды және үлкен Тори колледжінің үлкен Тори дәрігерінің тираниясынан қирап қалуы мүмкін деген қорқыныш пайда болды. 1713 жылы ол Вестминстер деканатурасымен біріктірілген Рочестер епископтығына ауыстырылды. Оның алдында одан да жоғары лауазымдар болған сияқты, өйткені епископтық тақтада көптеген қабілетті адамдар болғанымен, парламенттік қабілеттерімен оған теңесетін немесе жақындасқан ешкім болған жоқ. Егер оның партиясы билікте қалып қойса, ол Кентербери архиепископына дейін көтерілуі мүмкін еді. Оның перспективалары неғұрлым жарқын болса, Уигтерге жағымды болатыны белгілі отбасының билікке келуінен қорқуға одан да көп себеп болды, және Аннаның өмірінде жағдайды оның өлімінен кейін Қоныстану актісін жою және Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартты таққа отырғызу қиындықсыз болатындай етіп дайындауға тырысатын саясаткерлердің бірі болды деп сенуге толық негіз бар.
In 1710, the prosecution of Henry Sacheverell produced a formidable explosion of High Church fanaticism. At such a moment Atterbury could not fail to be conspicuous. His inordinate zeal for the body to which he belonged and his rare talents for agitation and for controversy were again displayed. He took a chief part in framing that artful and eloquent speech which Sacheverell made at the bar of the House of Lords, and which presents a singular contrast to the absurd and scurrilous sermon which had very unwisely been honoured with impeachment. During the troubled and anxious months which followed the trial, Atterbury was among the most active of those pamphleteers who inflamed the nation against the Whig ministry and the Whig parliament. When the ministry changed and the parliament was dissolved, rewards were showered upon him. The lower house of Convocation elected him prolocutor, in which capacity he drew up, in 1711, the often cited Representation of the State of Religion; and in August 1711, the queen, who had selected him as her chief adviser in ecclesiastical matters, appointed him Dean of Christ Church on the death of his old friend and patron Aldrich. At Oxford he was as conspicuous a failure as he had been at Carlisle, and it was said by his enemies that he was made a bishop because he was so bad a dean. Under his administration, Christ Church was in confusion, scandalous altercations took place, and there was reason to fear that the great Tory college would be ruined by the tyranny of the great Tory doctor. In 1713 he was removed to the bishopric of Rochester, which was then always united with the deanery of Westminster. Still higher dignities seemed to be before him, for though there were many able men on the episcopal bench, there was none who equalled or approached him in parliamentary talents. Had his party continued in power it is not improbable that he would have been raised to the archbishopric of Canterbury. The more splendid his prospects the more reason he had to dread the accession of a family which was well known to be partial to the Whigs, and there is every reason to believe that he was one of those politicians who hoped that they might be able, during the life of Anne, to prepare matters in such a way that at her death there might be little difficulty in setting aside the Act of Settlement and placing James Francis Edward Stuart on the throne.
Якобизм
Королева Аннаның күрт қайтысы осы қастандықшылардың жоспақтарын күлкіге айналдырды, және Аттерберидің бұрынғы көзқарастары қандай болса да, ол болмайтын нәрсені қабылдады, Ганновер үйіне ант берді және патшалық отбасының құрметін алу үшін бар күшін салды. Бірақ оның құлшынысы салқын үстемдікпен құрметтелді; ол үкіметке қарсы шыққандардың ең жіті және табандысы болды. Лордтар палатасында оның шешендігі, анық, өткір, көтеріңкі және әрбір әдемі айтылу мен қимылмен безендірілген, тіпті қарсы көпшіліктің назары мен таңданысын оятып, қоздырды. Теңдестер журналындағы ең маңызды наразылықтардың көпшілігі оның қаламынан туған; ал ағылшындарды өз елі үшін теңіздің ар жағынан келген, еңбек ету және тонау үшін келген шетелдіктерге қарсы тұруға шақырған ең ащы памфлеттердің кейбірінде оның стилі анық көрінеді. 1715 жылғы көтеріліс басталғанда, ол Кентербери провинциясының епископтарының протестанттық мұрагерлікке адалдығын жариялаған құжатына қол қоюдан бас тартты, ал 1717 жылы, эмигрант отбасымен ұзақ уақыт бойы тікелей емес байланыста болғаннан кейін, ол Джеймс Фрэнсис Эдвард Стюартпен тікелей хат алмасуды бастады. Кьюдегі Мемлекеттік құжаттардан алынған соңғы мәліметтер Аттерберидің Англиядағы Тобосо Якобит орденінің "Ұлы прелаты" болғанын көрсетті. (Тобосо ордені – Дон Кихоттың қиялындағы сүйіктісі Дульсинея дель Тобосоның құрметіне аталған Якобит бауырластығы. Чарльз Эдвард Стюарт және Генри Бенедикт Стюарт екеуі де оның мүшелері болды).
Queen Anne's sudden death confounded the projects of these conspirators, and, whatever Atterbury's previous views may have been, he acquiesced in what he could not prevent, took the oaths to the House of Hanover, and did his best to ingratiate himself with the royal family. But his servility was requited with cold contempt; he became the most factious and pertinacious of all the opponents of the government. In the House of Lords his oratory, lucid, pointed, lively and set off with every grace of pronunciation and of gesture, aroused the attention and admiration even of a hostile majority. Some of the most remarkable protests which appear in the journals of the peers were drawn up by him; and, in some of the bitterest of those pamphlets which called on the English to stand up for their country against the aliens who had come from beyond the seas to allegedly oppress and plunder her, critics have detected his style. When the rebellion of 1715 broke out, he refused to sign the paper in which the bishops of the province of Canterbury declared their attachment to the Protestant accession, and in 1717, after having been long in indirect communication with the exiled family, he began to correspond directly with James Francis Edward Stuart. Recent findings from the State Papers at Kew have established that Atterbury was the 'Grand Prelate' of the Jacobite Order of Toboso in England. (The Order of Toboso was a Jacobite fraternity named in honour of Dulcinea del Toboso, the imaginary amour of Don Quixote. Both Charles Edward Stuart and Henry Benedict Stuart were members).
Тұтқындау және қамауға алу
1721 жылы патша отбасын тұтқындау жоспары ашылғанда және «Патша Джеймс III» жарияланғанда, Атербери басқа бас наразылармен бірге тұтқындалды. 1722 жылы ол Лондон мұнарасына қамалды, онда бірнеше ай қатаң қамауда болды. Ол жер аударылған отбасымен хат алмасуды өте сақтықпен жүргізді, сондықтан оның кінәлі екендігіне дәлелдер, моральдық тұрғыдан толық сенімділік туғызса да, заңды айыптауға жеткіліксіз болды. Оған тек жазалау шаралары арқылы ғана қол жеткізуге болатын. 1723 жылы парламентте оның рухани дәрежесінен айырылып, өмір бойына елден қуылды, сондай-ақ корольдік рұқсатысыз ешбір британдық азаматтың онымен байланысқа түсуіне тыйым салынды. Лордтар палатасында қызу пікір-таластар болды, бірақ заң жобасы ақыры 83 дауысқа қарсы 43 дауыспен қабылданды. Атербери жақын жандарын лайықты және мейірімділікпен қимасты, соңғы сәттерге дейін өзінің кінәсіздігін ерекше жалтақтап айтты. Брюссельде қысқа уақыт болғаннан кейін ол Парижге кетіп, ондағы якобит босқындарының арасында жетекші тұлғаға айналды. Оны Претендент Римге шақырды, бірақ Атербери Англия шіркеуінің епискобының Римде орынсыз болатынын сезініп, шақырудан бас тартты. Бірақ бірнеше ай бойы ол Джеймстің құрметіне бөленгендей болды. Олардың арасындағы хат алмасу үздіксіз болды. Атерберидің еңбегі жоғары бағаланды, оның кеңесіне құрметпен құлақ естілді, және ол, Болингброк сияқты, патшалығы жоқ патшаның премьер-министрі болды. Бірақ көп ұзамай ол кеңестеріне мән берілмейтінін, тіпті күмәнді қаралатынын байқады. Оның мақтаныш рухы қатты жараланды. 1728 жылы ол Парижден кетіп, Монпельедегі резиденциясына қоныстанды, саясаттан қол үзді және өзін толығымен әдебиетке арнады. Шет елде өткен алтыншы жылында ол қатты ауырып қалды, сондықтан оның қызы, миссис Морис, өзі де ауыр халде болса да, оны тағы бір рет көру үшін барлық тәуекелге баруға бел буды. Олар Тулузада кездесті, ол одан соңғы қасиетті рәсімдерді қабылдады және сол түні қайтыс болды.
In 1721, on the discovery of the plot for the capture of the royal family and the proclamation of "King James III", Atterbury was arrested with the other chief malcontents, and in 1722 committed to the Tower of London, where he remained in close confinement during some months. He had carried on his correspondence with the exiled family so cautiously that the circumstantial proofs of his guilt, though sufficient to produce entire moral conviction, were not sufficient to justify legal conviction. He could be reached only by a bill of pains and penalties. In 1723 such a bill passed the Commons depriving him of his spiritual dignities, banishing him for life, and forbidding any British subject to hold intercourse with him except by the royal permission. In the Lords the contest was sharp, but the bill finally passed by eighty three votes to forty three. Atterbury took leave of those whom he loved with a dignity and tenderness worthy of a better man, to the last protesting his innocence with a singular disingenuousness. After a short stay at Brussels he went to Paris, and became the leading man among the Jacobite refugees there. He was invited to Rome by the Pretender, but Atterbury felt that a bishop of the Church of England would be out of place in Rome, and declined the invitation. During some months, however, he seemed to be high in the good graces of James. The correspondence between the master and the servant was constant. Atterbury's merits were warmly acknowledged, his advice was respectfully received, and he was, as Bolingbroke had been before him, the prime minister of a king without a kingdom. He soon, however, perceived that his counsels were disregarded, if not distrusted. His proud spirit was deeply wounded. In 1728 he left Paris, occupied his residence at Montpellier, gave up politics, and devoted himself entirely to letters. In the sixth year of his exile he had so severe an illness that his daughter, Mrs Morice, herself very ill, determined to run all risks that she might see him once more. He met her at Toulouse, she received the last rites from him, and died that night.
Кейінгі өмір және өлім
Атербери қызының өліміне шоқпен төтеп беріп, Парижге және Претенденттің қызметіне оралды. Ол қуғын-сүргіннің тоғызыншы жылында Джон Олдмиксонға қарсы өзін ақтау жариялады, ол оны басқа Христос шіркеуінің адамдарымен бірігіп, Кларендонның "Көтерілістің тарихы" кітабының жаңа басылымын бұрмалаған деп айыптаған еді. Ол "Тарихтың" редакторларының бірі емес еді және оны басылып шыққанға дейін ешқашан көрген емес. Атербери 1732 жылдың 22 ақпанында 68 жасында қайтыс болды. Оның денесі Англияға әкелінді және Вестминстер аббаттығына жерленді. Вестминстер кітапханасында сақталатын қағаздарында ол "патшалар мен саясаткерлерден мүмкіндігінше алыс" жерленуді тіледі. Сөйтіп, ол 21 ғасырлық туристік ақпарат киоскінің қасына жерленген. Қара тақтада оның аты-жөні, туған және қайтыс болған күндері көрсетілген; жазу қазір едәуір тозығып кеткен. Оксфордта жүргенде үйленген әйелі Кэтрин Осборн туралы көп мәлімет жоқ, бірақ ол мен қызының арасында махаббат болды. Джон Милтонға деген құштарлығы көптеген торилерге қылмыс сияқты көрінді; және ол Джозеф Аддисонның жақын досы болды. Ол Джонатан Свифт, Джон Арбутнот және Джон Геймен достық қарым-қатынаста өмір сүрді. Мэтью Приормен оның тығыз байланысы болды. Александр Поуп Атербериде өтініш бойынша құрметтейтін, кеңес беретін және редактор таба алды.
Atterbury survived the shock of his daughter's death, and returned to Paris and to the service of the Pretender. In the ninth year of his banishment he published a vindication of himself against John Oldmixon, who had accused him of having, in concert with other Christ Church men, garbled the new edition of Clarendon's History of the Rebellion. He was not one of the editors of the History, and had never seen it until it was printed. Atterbury died, aged 68, on 22 February 1732. His body was brought to England, and interred in Westminster Abbey. In his papers now kept at the Library of Westminster, he desired to be buried "as far from kings and politicians as may be." Thus he is buried next to a 21st century tourist information booth kiosk. The black slab is simple, indicating his name, birth and death dates; the inscription is now considerably worn. Of his wife, Katherine Osborn, whom he married while at Oxford, little is known; but between him and his daughter there was affection. His fondness for John Milton was such as to many Tories seemed a crime; and he was the close friend of Joseph Addison. He lived on friendly terms with Jonathan Swift, John Arbuthnot and John Gay. With Matthew Prior he had a close intimacy. Alexander Pope found in Atterbury an admirer, adviser, and editor as requested.