Кіріспе

Саяси ұран кейбір консервативті платформаларды сипаттау үшін қолданылады. Бұл саяси ұран Канаданың Онтарио провинциясында пайда болған. "Ортақ сана революциясы" (ОСР) деген тіркес консервативті платформаларды сипаттау үшін саяси ұран ретінде қолданылды, оның басты мақсаты – үкіметтің рөлін және көлемін азайту арқылы бюджетті теңгерлеумен қатар салықтарды төмендету болып табылады. Бұл ұран Австралия және Канада сияқты елдерде де қолданылған. Осы мақалада 1995-2002 жылдар аралығында Онтарионың премьер-министрі Майк Харрис пен Онтарионың прогрессивті консервативтік партиясы кезеңіндегі "Ортақ сана революциясы" туралы сөз болады.

Шығу тегі

1943 жылдан 1985 жылға дейін прогрессивті консервативті партия (ПК) Онтариода Лесли Фрост, Джон Робартс және Билл Дэвис сияқты қызыл тори премьерлерінің басшылығымен үзіліссіз билік жүргізді. 1985 жылы консервативті премьерлердің дәуірі (байқаушылар оны Big Blue Machine деп атады) аяқталды, өйткені Дэвистің ізбасары Франк Миллердің азшылық үкіметі заң шығарушы органмен жеңіліске ұшырады, ал одан кейінгі провинциялық сайлауда Онтарио либералдық партиясы азшылық үкімет құрды және либералдық партияның жетекшісі Дэвид Петерсон премьер-министр болып ант берді. ПК партиясы 1987 жылғы сайлауда тағы да жеңілді, нәтижесінде Питерсон көпшілік үкімет құрды. 1990 жылы Миллердің бұрынғы үкіметінің кіші кабинет министрі Майк Харрис партия төрағасы болып сайланды, бұл саяси оңға қарай бет бұру ретінде қабылданып, Харрис орталықтандырылған Дианна Каннингхэмды жеңді. Харрис бірден өзінің және партияның жаңа бейнесін қалыптастыруға кірісті. 1990 жылғы алғашқы сайлауда ол өзін "салыққа қарсы күресуші" деп таныстырды. Ол либералдық үкімет енгізген танымал емес фото радар бағдарламасына қарсы күресті және оны кіріс табудың жолы деп сынады. Партиясы сайлауда үшінші орынға ие болғанына қарамастан (сайлауды ЖХД жетекшісі Боб Рей жеңіп алды), Харрис партияның заң шығарушы органдағы беделін жақсарта алды және өз жоспарына назар аударды. 1990 жылғы сайлаудан кейін Харрис және оның кеңесшілері (оның ішінде танымал Онтарио консерваторлары Тони Клемент, партия президенті Лесли Нобл, Алистер Кэмпбелл және Том Лонг) провинцияға ұсыну үшін толыққанды реформалар пакетін жасауға кірісті. Нәтижесінде Қоғамдық сектор реформасы (CSR) дүниеге келді.

Мазмұны

МӘМС реформасының пакеті айқын неолибералды сипатқа ие болды, 1980-жылдардағы Ұлыбритания премьер-министрі Маргарет Тэтчер мен АҚШ президенті Рональд Рейганның бағдарламаларын тікелей көшіргендей болды. МӘМС-тің негізгі принциптері салықтарды төмендету, бюджетті теңгерлеу, мемлекеттің мөлшерін және рөлін азайту, сондай-ақ жеке экономикалық жауапкершілікке баса назар аудару (көбінесе мемлекеттік көмекке қарсылықпен қорытындыланды) болды. Басқалармен қатар, Харрис жеке табыс салығын 30%-ға төмендетуге және сонымен бірге провинциялық бюджетті теңгерлеуге уәде берді (НДП билігінде ол рекордтық 10 миллиард долларлық дефицитке жеткен еді). МӘМС реформалық құжат ретінде әзірленді. Бұл провинциялық үкімет жұмысының қалыпты жағдайына радикалды өзгеріс ретінде ұсынылды. Құжаттың кіріспе сөздері: "Онтарио халқы саясаткерлеріне хабарлама жіберді – үкімет енді тиімді жұмыс істемейді. Жүйе бұзылды".

1995 жылғы Онтариодағы жалпы сайлау және оның әсері

1995 жылы Боб Рей Онтариодағы жалпы сайлауды жариялағанда, көптеген саяси сарапшылар Либералдық партияның лидері Лин Маклеод премьер-министр болады деп сенді. Бірақ, бұл болжам тым ерте болды. CSR мазмұнына аданып, Харрис қарапайым, түсінікті хабарларға негізделген науқан жүргізді. Ол партияның салықтарды төмендету және Онтарионың әлеуметтік жәрдемақы алушылар санын азайту уәделерін тұрақты түрде жеткізді. Сайлаудағы шешуші момент Харристің теледебаттағы өнері деп есептеледі. Маклеод пен Рей арасындағы тартысқа қатыспай, Харрис камераға тікелей сөйлеп, CSR ұстанымдарын жеткізді және қарсыластарының сұрақтарына жауап берген жоқ. Маңызды факторлардың бірі – 3 негізгі саясатқа бағытталған жарнамалық кампания болды: «Жұмыс істеу арқылы әлеуметтік жәрдем, Квота заңын жою (тең мүмкіндік принципі) және Жұмыс орындары үшін салықты төмендету – Өзгеріс үшін ортақ сана». Харрис пен Прогрессивтік консерваторлар партиясы сайлауда көпшілік дауысқа ие болып, провинцияның 130 орынының 82-сін жеңіп алды. Харрис CSR платформасын толығымен іске асыруға міндеттенді. Бірнеше жыл ішінде табыс салығы 30%-ға дейін төмендетілді. «Басымдығы төмен салалардағы» шығындарды қысқарту нәтижесінде денсаулық сақтаудан басқа барлық салалардағы мемлекеттік шығындар азайды, ал денсаулық сақтауға бөлген қаражат жыл сайын артты (1994/95 жылы 17,6 млрд доллардан 2003/2004 жылы 27,6 млрд долларға дейін). Әлеуметтік реформалар (оның ішінде «еңбекке қабілетті азаматтарға» төленетін әлеуметтік төлемдерді қысқарту, бұрынғы әлеуметтік бағдарламаны Онтарионың Мүгедектерді қолдау бағдарламасына және еңбекке қабілетті азаматтардың жұмыс істеу шартымен жәрдем алуын көздейтін Workfare бағдарламасына бөлу) Онтариодағы әлеуметтік жәрдемге тәуелділікті азайтуға септігін тигізді. Солтүстік Америкадағы экономикалық өсім жалпы алғанда күшті болғандықтан, Онтарио келесі бес жылда Альбертадан басқа барлық канадалық провинциялардан жақсы көрсеткіштерді көрсетті. Бұл өсім Харриске бұрынғы премьер-министрлер Дэвид Петерсон мен Боб Рейден қалған жылдық 11 миллиард долларлық дефицитті уақытша жоюға мүмкіндік берді. Харристің өзі билікте болған соңғы жылдары провинциялық бюджет теңгерілгенімен, оның ізбасары және бұрынғы орынбасары Эрни Ивс 5 миллиард долларлық дефицитпен қызметтен кетті.

103-құжат

Харристің қалалардың саяси құрылымын реформалауға деген қызығушылығы 1995 жылғы 5 қаңтарда «Метроға ортаққан сенімді әкелу жөніндегі Майк Харрис таскүші» (Торонто) басқарған кезде оппозицияда болған кезінен бастау алды. Бұл, көп жағдайда, премьер-министр Боб Рейдің Анн Голден төрағалық еткен Үлкен Торонто аймағы жөніндегі үкіметтік таскүшіне қарсы қою мақсатында жасалған еді. 1996 жылы соңғы есеп («Алтын есеп» деп аталды) жарияланғанда, ол жергілікті басқарудың GTA деңгейін және қалалық қызметтер агенттіктерін (Метро Торонто үкіметінің ұқсас үлгісінде) құруды ұсынды. «Алтын есептің» негізгі салдары Майк Харристің «кем үкімет» уәдесіне қайшы келді. Аймақ үшін ірі ұйымдастырушы орган құру оның партиясының кіші үкіметті жақтауына қарсы болды. Харрис саясаткерлердің, әсіресе төменгі деңгейдегі қалалық кеңесшілердің, оның партиясына кедергі келтіріп, еркін кәсіпкерлікке бөгет жасайтынын сезінді. Үкіметті қысқарту жоспары Маргарет Тэтчердің демократиялық жолмен сайланған жоғары деңгейдегі қалалық және метрополиялық басқаруларды таратып, оларды саяси ыңғайлы, тағайындалған арнайы мақсаттағы органдармен, меценаттыққа бағынғандармен алмастыру тәсілін еске түсірді. Ұлы Лондон кеңесіне қараңыз. Харристің алғашқы мерзімінде (1995–1999 жж.) көптеген қала маңындағы муниципалитеттер қарқынды өсті, ал кейбір оппозиция мүшелері, мысалы Бад Уайлдман, көптеген КСЖ саясатының негізгі салдары қаладан қала маңына байлықты ауыстыру және қызметтерді жолаушыларға және қала маңына қайта бағыттау болғанын айтты. Үлкен дау тудырған қадам ретінде Торонто қаласы бес көршілес қаламен біріктіріліп, жаңа бір деңгейлі «мегақала» құрылды (бұл термин жергілікті БАҚ-тар тарапынан қолданылды). Харрис үкіметі мегақаланы шығындарды қысқарту шарасы ретінде қарастырды. Бірлесу Торонтода, консервативті МПП-лардың үлесі төмен болған аймақта болғандықтан, бірігудің пайдалылығы туралы пікірталас одан әрі шиеленісті. Кейбір муниципалитеттер, әсіресе Торонто, үкімет провинция бұрын жергілікті қалалар мен муниципалитеттерге төлеген қызметтердің шығындарын «көшіріп отырғанына» шағымданды. Бірлесуден бұрын, 1996 жылдың қазан айында, Angus Reid жүргізген сауалнамада үкімет атынан муниципалдық істер министрі Ал Личті біріктірілген Торонто құруға «халықтың күшті қарсылығы» болатыны туралы ескертті. Лич жергілікті әкімдерді және қоғамдық ұйымдарды оппозиция үшін кінәлады, содан кейін сол мақалада: «Соңында, бұл үкіметтің күн тәртібіндегі барлық мәселелер үшін атақты себепке айналды» деді. Жаңа қалаға ең қарсы болғандардың бірі – Торонтоның бұрынғы мэрі Джон Сеуэлл, ол «Жергілікті демократия үшін азаматтар» атты акциялық топты басқарды. 1997 жылдың сәуірінде үкімет 103-заң жобасын (Торонто қаласы туралы заң) ұсынды. Онтарионың Жаңа демократиялық партиясы заңға бірқатар түзетулер енгізді, олардың әрқайсысы үкіметті бірігуді жүзеге асырудан бұрын қаладағы белгілі бір көшенің тұрғындарымен кеңесуді талап етті. Бір көшеде, Этобикоктегі Кафон соты, үкімет мүшелерінің қатысуымен NDP енгізген түзетулердің бірі қабылданып, бірақ кейіннен торилер Кафон түзетуін қабылдамады. Заңның қабылдануына дейін Куинс Парктегі тәулік бойығы күрес 10 күнге созылды. 1998 жылдың 1 қаңтарында жаңа бір деңгейлі Торонто қаласы құрылды, ол бұрынғы екі деңгейлі Торонто метрополиясының және Торонто, Йорк, Солтүстік Йорк, Этобикок, Скарборо және Шығыс Йорк қалаларының орнын басты. Харристің екінші мерзімінде басқа да даулы муниципалитеттер біріктірілді, соның ішінде Оттава, Гамильтон, Үлкен Садбери және Каварта көлдері. Алайда, Торонтодағы бірігуден айырмашылығы, олардың барлығы негізгі қалалық өзектен басқа үлкен ауылдық аймақтарды қамтыды. Осы қалалардың кейбірінде бірігулерге қатысты даулар әлі де маңызды саяси мәселе болып табылады.

Орынбасары

1999 жылғы сайлаудағы әлеуметтік жауапкершілік мазмұны мен хабарламалар стратегиясының жетістігіне сүйене отырып, Харрис пен Онтарио торилері жаңа саяси құжатын "Жоспар" (көк түс – партияның ресми түсі) деп атады. "Жоспар" алдыңғы құжаттармен салыстырғанда ұқсас теориялық негізге ие болды, бірақ саяси ахуал мүлдем өзгеше болғандықтан, оған түзетулер енгізілді. 1995 жылы бағыт "реформа" және "революция" болды, бірақ төрт жыл консервативтік үкіметтен кейін, бағыт тұрақтылық пен "істеуге әлі де көп жұмыс бар" дегенді баса көрсету арасындағы тепе-теңдікке ауысты. Әлеуметтік жауапкершілік сияқты кең танылмаса да, "Жоспар" сәтті қайта сайлау науқанының бір бөлігі болды, бұл Харриске тағы да көпшілік дауыспен үкімет құруға мүмкіндік берді. Харрис 2002 жылы премьер-министр лауазымынан кетті, оның орнын Эрни Ивс басты. Үкіметтің бағдарламалық саясатының нәтижесіне наразылық, жүктеуден кейін қалалық қызметтердің нашарлауы, әлеуметтік жауапкершілік кезеңінде болған Уолкертон трагедиясы және Ивстің Солтүстік-Шығыс аймағындағы қараңғылықты басқару сияқты түрлі факторлардың салдарынан, 2003 жылғы провинциялық сайлауда прогрессивті консерваторлар Дальтон МакГинти мен Онтарио либералдық партиясынан жеңіліс тапты.

Мұра

Муниципалитеттердің бірігуі нәтижесінде Онтариодағы муниципалитеттер саны 850-ден 443-ке дейін, ал сайланған муниципалды лауазым иелерінің саны 23%-ға төмендеді, бірақ 1996 жылдан 2011 жылға дейін муниципалды қызметкерлердің саны 39%-ға артты. 1990 жылы мың тұрғынға 15,8 муниципалды қызметкер шақылса, 2010 жылы бұл көрсеткіш 20,9-қа жетті.