Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Құс түрі
Species of bird
Көселекей (Actitis hypoleucos) – кішкентай палеарктикалық су құсы. Бұл құс және оның американдық туысы – дақты көселекей (A. macularia) – Actitis туысына жатады. Олар парапатриялық және географиялық жағынан бір-бірін ығыстырады; екі түрдің де адасқан құстары бір-бірінің көбелектерімен қоныстанып, будандаса алады. Көселекей мен жасыл көселекей арасындағы будандасу туралы да хабарлар бар, жасыл көселекей – жақын туысқан Tringa туысының бастапқы түрі.
The common sandpiper (Actitis hypoleucos) is a small Palearctic wader. This bird and its American sister species, the spotted sandpiper (A. macularia), make up the genus Actitis. They are parapatric and replace each other geographically; stray birds of either species may settle down with breeders of the other and hybridize. Hybridization has also been reported between the common sandpiper and the green sandpiper, a basal species of the closely related genus Tringa.
Таксономия
Қара құмшық 1758 жылы швед табиғаттанушысы Карл Линней өзінің "Systema Naturae" кітабының оныншы басылымында Tringa hypoleucos есімді екі атаумен ресми түрде сипаттаған. Қазіргі кезде бұл түр 1811 жылы неміс зоологы Иоганн Карл Вильгельм Ильлигер енгізген Actitis туысына қосылған. Actitis туысының атауы ежелгі грек тіліндегі aktites сөзінен шыққан, ол "жағалауда мекендеуші" деген мағынаны білдіреді, акте сөзі "жағалау" дегенді білдіреді. Hypoleucos деген сөз ежелгі грек тіліндегі hupo – "астында" және leukos – "ақ" сөздерінің қосындысынан құралған. Бұл түр монотипті, яғни басқа түршелері жоқ. Көбелек осыған ұқсас, бірақ сәл ірірек дақты құмшыққа (A. macularia) көбеймейтін түсінде өте ұқсас. Алайда, оның қараңғырақ аяқтары мен тымбаты (ұшу кезінде көрінеді) оны ажыратуға көмектеседі, және олар бір орналасқан жерде сирек кездеседі.
The common sandpiper was formally described by the Swedish naturalist Carl Linnaeus in 1758 in the tenth edition of his Systema Naturae under the binomial name Tringa hypoleucos. The species is now placed together with the spotted sandpiper in the genus Actitis that was introduced in 1811 by the German zoologist Johann Karl Wilhelm Illiger. The genus name Actitis is from Ancient Greek aktites meaning "coast dweller" from akte meaning "coast". The specific epithet hypoleucos combines the Ancient Greek hupo meaning "beneath" with leukos meaning "white". The species is monotypic and no subspecies are recognised. This species is very similar to the slightly larger spotted sandpiper (A. macularia) in non breeding plumage. But its darker legs and feet and the crisper wing pattern (visible in flight) tend to give it away, and of course they are only rarely found in the same location.
Мінез-құлық және экология
Қалың құмқұйрық көбінесе жалғыз кездеседі, кейде шағын топтарда, бірақ көші-қон кезінде немесе көбейту маусымындағы ұйықтау орындарында үлкен топтар жиналады. Ол әртүрлі түрлердің аралас топтарына көбінесе қосылмайды.
The Common Sandpiper is usually encountered alone, occasionally in small groups, although larger flocks are sometimes formed around migration or at breeding season roosts. It seldom joins multispecies flocks.
Тамақтандыру
Қара құмшаң жер бетінде немесе сайып келгенде суда көзбен іздеп, жәндіктер, шаяндар және басқа да омыртқасыз жануарлар сияқты ұсақ жемдерді теріп алады; тіпті ұшып бара жатқан жәндіктерді де ұстауы мүмкін.
The common sandpiper forages by sight on the ground or in shallow water, picking up small food items such as insects, crustaceans and other invertebrates; it may even catch insects in flight.
Қорғау
Ол кеңінен таралған және көптеп кездесетін болғандықтан, IUCN Қызыл тізімінде ең аз қорғауға алынған түр ретінде жіктеледі, бірақ Австралияның кейбір штаттарында осал түр саналады.
It is widespread and common, and therefore classified as a species of least concern on the IUCN Red List but is a vulnerable species in some states of Australia.
Адамдармен қарым-қатынасы
Нукуману аралдарындағы (Папуа-Жаңа Гвинея) нукуману тілінде бұл түрді әдетте тиритавои деп атайды. Тағы бір нукуману атауы – матакакони, бірақ ол біршама табу саналады және балалар мен әйелдердің қасында қолданылмайды. Бұның себебі, матакакони сөзі "аздап басып, содан кейін көбейетін құс" деген мағынаны білдіреді, ол Actitis туысына жататын құстардың азық іздеу кезіндегі құйрығын соққымен қозғап, басын итеру қозғалыстарын сипаттайды.
In the Nukumanu language of the Nukumanu Islands (Papua New Guinea), this species is usually called tiritavoi. Another Nukumanu name for it, matakakoni, exists, but this is considered somewhat taboo and not used when children and women are around. The reason for this is that matakakoni means "bird that walks a little, then copulates", in reference to the pumping tail and thrusting head movements the Actitis species characteristically perform during foraging.