Зерттеу Библияларының тарихы мен түрлері

Кіріспе

Зерттеу Библиясы – Библияны терең зерттеуге ниеттенген адамдар үшін дайындалған Библияның бір нұсқасы. Ол оқырманға мәтінді жақсырақ түсінуге және оның контекстін анықтауға көмектесетін ғылыми ақпаратты қамтиды.

Тарих

Бірінші «зерттеу Киелі кітабы» деп аталатын ағылшын тіліндегі Киелі кітаптың алғашқы басылымы, 1560 жылы сэр Роуленд Хилл басып шығарған Женевалық Киелі кітап болды. Ол өте көптеген сілтемелер, мазмұндамалар және діни тұжырымдамаларды қамтыды. Женевалық Киелі кітаптың мәтіні көбінесе түсіндірмелерсіз басылмайтын, бірақ Кембридж басылымы түсіндірмелерсіз жарық көрді. Англия шіркеуі Женевалық Киелі кітаптағы түсіндірмелердің кейбіреулеріне қарсы шықты. Бұл Джеймс патшаның Киелі кітабының жасалуына әкеп соқты, ол әдетте әлдеқайда аз немесе мүлдем қандай да бір қосымша материалдармен басылды. Бірнеше түсіндірушілер өздерінің жеке көзқарастарын қамтитын Джеймс патшаның Киелі кітаптарына түсініктемелер қосты, бірақ Женевалық Киелі кітаптан айырмашылығы, бұл түсіндірмелер мәтінге толық интеграцияланбады. Тарихи маңызы бар тағы бір зерттеу Киелі кітабы – 1909 жылы Сайрус Скофилд басып шығарған «Скофилд анықтамалық Киелі кітабы». Бұл зерттеу Киелі кітабы АҚШ-та кеңінен танымал болды, онда ол фундаменталистік христиандар арасында «диспенсационализм» деп аталатын түсіндіру жүйесін таратуға көмектесті. 1985 жылы «Қайта жаңғырту нұсқасы» жаңа басылымы жарық көрді. Бұл зерттеу Киелі кітабында көптеген сілтемелер, түсіндірмелер мен интерпретациялық аяқ жазбалар бар. Көптеген католик Киелі кітаптарында түсіндірмелер мен интерпретациялық аяқ жазбалар бар. Мысалы, «Иерусалим Киелі кітабы» – католик шіркеуінің қолдауымен Иерусалимдегі француз монахтары жасаған, кең құрметке ие зерттеу Киелі кітабы. 1961 жылы шыққан француз тіліндегі басылым осы зерттеу Киелі кітабының басқа тілдердегі нұсқаларының, соның ішінде ағылшын тіліндегі «Жаңа Иерусалим Киелі кітабының» негізі болды. «Логос Интернешнл» 1972 жылы «Логос Интернешнл зерттеу Киелі кітабын» басып шығарды. Ол 1901 жылғы «Американдық стандартты» Киелі кітабына негізделген, ол негізінен 1929 жылға дейін жарық көрген және Харольд Монсер редакциялаған «Кең сілтемелі Киелі кітаптың» жаңартылған нұсқасы. Ол мәтінге қатысты ерекше көптеген сілтемелерді, мақалаларды және нұсқалардың қарастырылуын қамтиды. «Зондерван» компаниясы өздерінің NIV Study Bible басылымының алты миллион данасы таратылғанын және бұл – әлемдегі ең көп сатылатын зерттеу Киелі кітабы екенін мәлімдейді. «ESV Study Bible» – жақында ғана пайда болған, 2008 жылдың күзінде алдын ала сатылымда жақсы нәтиже көрсеткен басылым. Соңғы уақытта Киелі кітаптың нақты бір аспектілеріне баса назар аударатын зерттеу Киелі кітаптары пайда болды, мысалы, «Жасыл Киелі кітап» – «Harper Bibles» компаниясы 2008 жылдың 7 қазанында жарық көрген «Жаңа қайта қарастырылған стандартты нұсқа» Киелі кітабының (New Revised Standard Version Bible) ағылшын тіліндегі нұсқасы, ол қоршаған орта мәселелері мен ілімдерге назар аударады.

Perhaps the first edition of an English language Bible that qualified as a "study Bible" was the Geneva Bible published by Sir Rowland Hill in 1560; it contained extensive cross references, synopses, and doctrinal points. The text of the Geneva Bible was usually not printed without the commentary, though the Cambridge edition was printed without commentary. The Church of England disputed some of the statements made in the Geneva Bible annotations. This led to the creation of the King James Bible, which was typically printed with a much less extensive apparatus or none at all. Several commentators have supplied annotated King James Bibles containing their own points of view, but unlike the Geneva Bible, these commentaries are not as thoroughly integrated into the text. Another historically significant study Bible was the Scofield Reference Bible, first printed by Cyrus Scofield in 1909. This study Bible became widely popular in the United States, where it spread the interpretation system known as dispensationalism among fundamentalist Christians. A new version, the Recovery Version, was published in 1985. It holds a similar interpretation, and this study Bible has a very large number of cross references and explanatory and interpretative footnotes. Nearly all Catholic Bibles have explanatory and interpretative footnotes. For example, the Jerusalem Bible is a widely respected study Bible originally made by French monks in Jerusalem, under the auspices of the Catholic Church. The original French edition of 1961 became the basis of versions of this study Bible in several other languages, including English, revised as the New Jerusalem Bible; some versions have more extensive notes than others. Logos International published the Logos International Study Bible in 1972. Based on the 1901 American Standard Bible, it is essentially an updated version of The Cross Reference Bible, published before 1929 and edited by Harold E. Monser. It includes an unusually large number of cross references, in text articles, and treatment of variant readings. Zondervan claims that its NIV Study Bible has six million in distribution and that it is the world's best selling study Bible. The ESV Study Bible is a recent addition which sold well in its pre release phase, in the fall of 2008. In recent times, study Bibles focusing on specific aspects of the Biblical message, have appeared, such as The Green Bible, an English version of the New Revised Standard Version Bible (originally published by Harper Bibles on October 7, 2008), which focuses on environmental issues and teachings.

Киелі кітап зерттеу бағдарламалары

Киелі кітапты зерттеуге көмектесетін бағдарламалық қамтамасыз ету де қолжетімді. Мұндай бағдарламалық жасақтамаға әдетте бірнеше Киелі кітап аудармасы, түсіндірмелер, Киелі кітап сөздіктері, карталар және басқа да материалдар кіреді. Олар сонымен қатар пайдаланушыларға кілт сөздер мен тақырыптар бойынша Киелі кітаптағы үзінділерді табуға мүмкіндік беретін іздеу жүйелерін де қамтиды.