Кіріспе

Жапон саясаткері (1837–1919)

Граф – жапон саясаткері. Ол «Азаттық және халық құқықтары қозғалысының» жетекшісі болды және Жапонияның алғашқы саяси партиясы – Либералдық партияны құрды.

Ерте өмір

Итагаки Тайсуке Тоса доменінде (қазіргі Кочи префектурасы) орта дәрежелі самурай отбасында дүниеге келді. Кочиде және Эдода оқығаннан кейін, ол Тоса даймё Ямаучи Тоёшиге-нің собайонин (кеңесшісі) болып тағайындалды және 1861 жылы доменнің Эдодағы резиденциясындағы есеп және әскери мәселелерді басқарды. Ол доменнің кобу гаттаи (Императорлық сарай мен Токугава сёгунаты арасындағы келісім) саясатына қарсы болды және 1867-1868 жылдары Сацума доменінің Сайго Такаморимен кездесіп, алдағы Мейдзи қалпына келтіру үшін Тоса күштерін сёгунды құлатуға бағыттауға уәде берді. Босин соғысы кезінде ол Тоса доменінің басты саяси тұлғасы ретінде Цзиньшотай шабуыл тобының жетекшісі болды және Токугава жеңілгеннен кейін жаңа Мейдзи үкіметінде орын алды.

Мэйдзи мемлекет қайраткері либералды агитаторға айналды

1869 жылы Итагаки Мемлекеттік кеңесші болып тағайындалды және бірнеше маңызды реформаларға, мысалы, 1871 жылы хан жүйесін жоюға қатысты. Санги (кеңесші) ретінде Ивакура миссиясы болмаған кезде ол уақытша үкіметті басқарды. Алайда, 1873 жылы Итагаки Корея саясатындағы (Сейканрон) үкіметтің сақтық саясатына келіспеушілік пен, жалпы алғанда, жаңа үкіметте Чошу және Сацуманың үстемдігіне қарсылық білдіріп, Мейдзи үкіметінен кетті. 1874 жылы Тосадан Гото Шоджиро, Хизеннен Это Шинпей және Соэжима Танеомимен бірге «Айкоку Кото» (Патриоттардың қоғамдық партиясы) құрды. Олар: «Біз, Жапониядағы отыз миллион халық, өмір мен бостандықты пайдалану және қорғау, мүлікке ие болу, тұрмыс табу және бақытқа ұмтылу сияқты белгілі бір құқықтармен тең жаратылғанбыз. Бұл құқықтар Табиғаттан берілген, сондықтан ешбір адамның күшімен алынбайды» деп мәлімдеді. Бұл үкіметке қарсы ұстаным, орталықтандырылған салық салудан наразы болған самурайлардың және ауылдық аристократияның, сондай-ақ жоғары бағалар мен төмен жалақыға наразы болған шаруалардың қолдауын тапты. Итагакидің либерализммен байланысы оған Жапонияда саяси заңдылық берді және ол демократиялық реформаларды ілгерілетуге жетекші болды. Итагаки және оның жақтастары самурайлық этиканы батыс либерализмімен біріктіру және ұлттық жиналыс, жазбаша конституция және үкіметтің билікті шексіз пайдалануына шектеулер қою мақсатымен әртүрлі ұйымдар құрды. Олардың ішінде 1875 жылы құрылған «Ришиша» (Өзін-өзі дамыту қозғалысы) және «Айкокуша» (Патриоттар қоғамы) бар. Қаржыландыру мәселелері бастапқыда тоқтап қалғаннан кейін, «Айкокуша» 1878 жылы қайта жанданды және «Еркіндік және халық құқықтары» қозғалысының бір бөлігі ретінде үлкен табысқа жетті. Бұл қозғалыс үкімет пен оның жақтастарының наразылығын тудырды.

Либералды партияның басшылығы

Үкімет басшылары 1875 жылы Осака конференциясында кездесті, оған Итагакидің ықпалымен құрылған жеті мектеп делегация жіберді, ал түрлі делегаттар конституциялық монархия және заң шығару жиналысы қағидаларына адануға келісіп, тиісті келісімге келді. Олар Итагакиді саңги (кеңесші) ретінде қайтаруға шақырып алды: алайда, ол Генроиндегі биліктің артық шоғырлануына наразылық білдіріп, бірнеше айдан кейін отставкаға кетті. Итагаки 1877 жылғы Сацума көтерілісі кезінде үкіметке сын айтқан, ол кезде үкімет қауіп төңкеріліп тұрған еді. Содан кейін сөз бостандығы мен бірлесу құқығын шектеуге бағытталған заңдар қабылданды. Жауап ретінде Итагаки 1881 жылы Нума Мориказумен бірлесіп Либералдық партияны (Джиюто) құрды, ол Риккен Кайсинтомен бірге 1880-1884 жылдардағы жалпыұлттық наразылықты жетекшілік етті. Осы кезеңде партияның төменгі топ мүшелері мен аристократиялық басшылығы арасында жік туды. Итагаки Еуропаға сапар жасағанда, көптеген адамдар оның сапарына үкімет қаржыландырғанын сенді. Бірақ сапарды Mitsui компаниясы ұйымдастырған, алайда Итагаки үкімет тарапына тартылып жатыр деген күдіктер сақталды. Соның салдарынан радикалды топтар көбейіп, партия мен қозғалыстың біртігіне нұқсан келтірді. 1884 жылы Итагакиге граф (Хакушаку) шені берілді, өйткені казоку деп аталатын жаңа ақсүйектер жүйесі құрылды, бірақ ол шенді балаларына мұра етіп бермеу шартымен ғана қабылдады. 1882 жылы Итагакиге оңшыл экстремисттерден жасалған қастандықтан құтылды, сол кезде ол оларға: «Итагаки өлсе де, бостандық өлмейді!» деген сөздерді айтқан деседі. Либералдық партия 1884 жылғы 29 қазанда өзін таратып жіберді. Ол 1890 жылы Императорлық диета ашылғанға дейін Риккен Джиюто ретінде қайта құрылды. 1896 жылғы сәуірде Итагаки екінші Ито үкіметіне Ішкі істер министрі болып кірді. 1898 жылы Итагаки Окума Шигенобупен бірігіп Кенсейтоны құрды, соның арқасында Жапониядағы алғашқы партиялық үкімет құрылды. Окума премьер-министр болды, ал Итагаки Ішкі істер министрі қызметін жалғастырды. Фракциялар арасындағы келіспеушіліктердің салдарынан төрт айдан кейін үкімет құлап, сол кездегі Жапониядағы парламенттік демократияның дамымағандығын көрсетті. Итагаки 1900 жылы қоғамдық өмірден шеттесіп, қалған өмірін жазумен өткізді. 1919 жылы табиғи себептерден қайтыс болды.

Либералды партиядан кейін

Окинавадағы бостандық және халық құқықтары қозғалысында Итагаки Жахана Ноборуды қолдады. Тайвань парламентін құру үшін жасалған петициялық қозғалыста Итагаки мен Лин Сяньтанг 1914 жылы Тайвань ассимиляциялық қоғамын құрды. Тугаки Тайсуке Тайваньдағы тайваньдықтарға қатысты колониялық саясатқа жақсы көзқараспен қарады және тайваньдықтардың құқықтары мен жағдайы жапондықтармен тең болуы керек екенін, дискриминацияның жойылғанын қатысты талап етті.

Мұра

Итагаки алғашқы жапондық партия басшысы деп есептеледі және Мейдзи Жапониясындағы либерализмнің маңызды күші болды. Оның суреті Жапон банкі басып шығарған 50 сен және 100 иен банкноттарында бейнеленген.