Қолмен тасымалданатын жер-әуе зымыран жүйесі "Blowpipe"

Кіріспе

Портативті жер-әуе зымыраны

Шортс-Блоупип – адам тасымалданатын (MANPADS) жер-әуе зымыраны, ол 1975 жылдан 1985 жылға дейін Ұлыбритания армиясы мен Корольдік теңіз жаяу әскерлері қолданды. Сондай-ақ, ол әлемнің басқа әскери күштерінде де пайдаланылды. Көптеген үлгілер 1990 жылдардың ортасына дейін қызметтен шығарылды. Бұл MANPADS жүйелерінің арасында ерекшелігі – оны кішкентай джойстик арқылы қолмен бағыттауға болады, ал ракетаға радиобайланыс арқылы бағытталған түзетулер жіберіледі. Blowpipe бағдарламасының алғашқы идеясы 1966 жылдан 1975 жылға дейін ұзақ және даулы даму кезеңінен өтті, содан кейін ғана ол пайдалануға берілді. Ол 1982 жылы Фолкленд соғысында алғаш рет жауынгерлік қолданысқа енді, оны соғысқа қатысқан екі тарап та қолданды. Жүйенің көрсеткен нәтижесі нашар болды, тек екі нысана нақты жойылды. Жүйенің нашар жұмыс істеуіне байланысты, жартылай автоматты бағыттау мүмкіндігін ұсынатын Javelin жаңартылған нұсқасы енгізілді. Бұл жүйе Javelin S15 лазерлік нысана белгілегішімен одан әрі жетілдірілді, кейіннен ол Starburst деп аталды. Екі Javelin жүйесі де қысқа ғана уақыт қолданылды, содан кейін 1990 жылдары олармен салыстырмалы түрде қуаттырақ Starstreak жүйесі ауыстырылды. Суастына орналастырылған жүйе сияқты бірнеше жетілдірілген нұсқалар мен баламалы ұшыру құралдары өндіріске енгізілген жоқ. Барлығы шамамен 35 000 зымыран өндірілді.

Даму

Short Brothers компаниясы 1962 жылы адам жүретін ұшаққа қарсы жүйені зерттеуді бастады. 1966 жылы Қорғаныс министрлігі MANPADS жүйесін сатып алу үшін оларға келісімшарт берді. Мұндай қарудың қажеттілігі туралы үнемі пікірталас жүріп жатты, Қорғаныс жөніндегі мемлекеттік хатшы 1968 жылы бұл мәселе әлі де ашық екенін мәлімдеді. Ақырында, 1968 жылы Shorts ұсынысын әзірлеуді бастау туралы шешім қабылданды, ол келісімшартты ең арзан нұсқа деп саналғандықтан жеңіп алды. Құныны азайту үшін Shorts жобасына зымыранның басқару жүйесі кірмеді. Оның орнына, басқару ракетамен байланыс орнату үшін қарапайым радио-басқару жүйесін қолданатын ұшыру құрылғысында болды. Бұл ракетаның құрамында компоненттер санының азайып, іздеуші басы сияқты қымбат компоненттер атылған кезде жұмсалмағанын білдірді. Shorts сонымен қатар, бұл жүйенің оны бас-аяқ ұрыстарға жарамды ететінін, ал FIM 43 Redeye сияқты инфрақызыл басқару жүйелері тек құйрықпен қуу ұрыстарында ғана пайдалы болғанын, онда зымыранның қысқа қашықтығы мен баяу жылдамдығы бастапқыда көрсетілгеннен әлдеқайда төмен өнімділікке әкелгенін мәлімдеді. Ракетаның алдыңғы жағындағы басқару қанаттары туралы алаңдаушылық Blowpipe-тің ерекше ерекшеліктерінің біріне әкелді. Қозғалмалы басқару қанаттарын жасау қиындық тудырғандықтан, басқару қанаттарын бүктеуге болатындай етіп шешім қабылданды. Бұл үшін ұшыру құрылғысының алдыңғы бөлігі оларды ұшу позициясында ұстауға жеткілікті үлкен болуы керек болды, нәтижесінде ұшыру құрылғысының алдыңғы жағында шамадан тыс үлкен цилиндр пайда болды. Тек тұрақтандыру үшін қолданылатын артқы қанаттары цилиндрдің артқы жағына бөлек сақинаға орналастырылды, ал зымыран оның ішінде ұшып, сақина фюзеляждың соңына бекітілгенше жетеді. Құбырдан шыққанда артқы қанаттарының ұштары одан әрі ашылады. Бағдарлама бірден қиындықтарға тап болды. 1969 жылдың 7 мамырында Қорғаныс министрі Джон Моррис парламентте "Blowpipe" құрылғысын әзірлеу "қанағаттанарлықтай жүріп жатыр, бірақ ол нақты өндіріс тапсырысы үшін тым ерте сатыда" деп мәлімдеді. Екі жылдан кейін, 1971 жылдың 11 ақпанында Қорғаныс министрі Роберт Линдсей: "Бұл зымыранның даму бағдарламасы әлі де алға басуда, бірақ ол аяқталуға дейін әлі біраз уақыт болады. Әскери-техникалық күштердің өндірістік қажеттіліктерін нақты болжау әдеттегі саясатқа қайшы келеді" деді. 1972 жылдың 16 наурызында Армияның қорғаныс жөніндегі орынбасары Джеффри Джонсон Смит "Blowpipe" туралы былай деді: "Бұл қазір дамудың озық сатысында және онымен бірнеше табысты сынақтар жүргізілді. Ол да екі жылдан кейін пайдалануға берілуі тиіс". 1973 жылдың маусым айында Канада армиясынан 100 пулеметке тапсырыс берілді. Өнеркәсіптік компенсация ретінде Shorts компаниясы Shorts 330 30 жолаушылар ұшағында Pratt & Whitney Canada PT 6 қозғалтқышын қолданады. Контейнердің жалпы көлемін азайту үшін зымыранның артқы қанаттары түтіктің алдыңғы жағындағы үлкен диаметрлі цилиндрге сақталады (онда сонымен қатар басқару сигналдарын беру үшін Яги антеннасы бар); атыс кезінде қанаттар зымыранның артқы жағына қарай созылады және жылумен белсендірілген жабысқақ таспалармен ұсталады. Бұл контейнерге ерекше пішін береді, ал алды жағынан үлкен, ал артқы жағынан өте жұқа. Ракетаны іске қосу үшін қысқа уақытқа созылатын қатты ракетамен, содан кейін ұшыру түтігінен жақсы шыққаннан кейін ұстап тұрушы қозғалтқышпен қуаттайды. Олардың тек тоғызы ғана нысаналарын жоя алды, ал олардың барлығы баяу ұшатын ұшақтар мен тікұшақтар болды. Кейінгі бір есепте 28 мамырда Гуз Грин шайқасында Аргентинаның әскери-теңіз флотының Aermacchi MB 339 (0766 (4 A 114)) ұшағының Blowpipe-пен бірге бір ғана адам өлтірілгені анықталды. Аргентина жағында да соққылау құбырлары қолданылды, бір британдық Harrier GR3 (XZ972) Аргентина армиясының 601 Командос компаниясы талап етті, бірақ ұшқыш оны әуеге қарсы қарудан ұшырады деп сенді. Ауыспалы құбырдың, айрықша, өтетін нысананы шабуылдау немесе оператордан тез қашықтап бара жатқан нысананы қуып жету үшін қолданылған кезде тиімді емес екені анықталды. Оның нашар жұмыс істеуі британдықтардың қызметінен шығарылуына әкелді. 1986 жылы кейбір тоқтатылған бөлімшелер жасырын түрде Ұлыбританияның Ауғанстанда Кеңестермен күресіп жатқан моджахедтерді жарақтандыру үшін жіберілді. Бұл жүйе қайтадан тиімді емес болып шықты және ақыр соңында АҚШ-тың Стингер зымыранымен алмастырылды. Blowpipe халықаралық қару нарығында қол жетімді болғандықтан, оның шығу тегі туралы болжамдар болды, ал Stinger шектеулерге ие болды, бұл сол кезде Батыс моджахедтерге қолдау көрсетуінің ашық мойындалуын білдірді. Blowpipe зымыралық жүйелері соңғы рет 2012 жылдың мамыр айында Ауғанстанда қару-жарақ қоймаларында табылған. Канада армиясы 1991 жылғы Персия шығанағы соғысына қатысу үшін теңіз күштеріне қорғау үшін Blowpipe-ті сақтаудан алып шықты, бірақ қарудың жасы нашарлағандықтан, сынақтан өткен 27 зымыраның тоғызы дұрыс жұмыс істемеді. Blowpipe-ке кері үйлесімді Javelin GL зымырасы жеделдетілген түрде ауыстырылды. Blowpipe 1995 жылы Эквадор мен Перу арасындағы Сенапа соғысында қолданылды, онда ол негізінен Перудың Mil Mi 17 және Mil Mi 18 тікұшақтарына қарсы қолданылды. Сәттілік туралы мәлімдемелер болғанымен, олардың ешқайсысы расталмады.

Short Brothers began researching a man portable anti aircraft system in 1962 In 1966, the Ministry of Defence awarded them a development contract as part of an effort to acquire a MANPADS system. Whether or not there was a need for such a weapon was constantly debated, with the Secretary of State for Defence stating as late as 1968 that the question remained open. Ultimately, the decision was made in 1968 to start development of the Shorts proposal, which won the contract specifically because it was believed to be the least expensive option. To reduce cost, Shorts' design did not include a guidance system on the missile. Instead, the guidance was on the launcher, which communicated with the missile using a simple radio command system. This meant the missile itself had fewer components, and expensive components, such as a seeker head, were not expended when firing. Shorts, additionally, claimed that this system made it suitable for head on engagements, while infrared homing systems of the era, like the FIM 43 Redeye, were only useful in tail chase engagements where the missile's short range and slow speed led to performance that was significantly lower than initially specified. Concerns about the control fins at the front of the missile led to one of the distinguishing features of Blowpipe. It was considered to be a difficult problem to make movable control fins that also folded for storage so the decision was made to have the guidance fins unfoldable. This required the forward section of the launcher to be large enough to hold them in their flight positions, which leads to the seemingly oversized cylinder at the front of the launcher. The rear fins, used for stabilization only, are placed at the rear of this cylinder on a separate ring, and the missile flies through it until they reach the end of the fuselage where the ring locks into place. As they exit the tube, the tips of the rear fins fold out further. The programme immediately ran into problems. On 7 May 1969, Minister of Defence for Equipment Sir John Morris in Parliament claimed that the Blowpipe's development was " proceeding satisfactorily but is at too early a stage for any firm production order." Two years later, on 11 February 1971, Minister of State for Defence Robert Lindsay noted that "The development programme for this missile continues to make progress although it will still be some time before it is completed. It would be contrary to normal policy to give detailed forecasts of the Forces' production requirements." On 16 March 1972, Under Secretary for Defence for the Army Geoffrey Johnson Smith said of Blowpipe "This is now in an advanced stage of development and some successful trials with it have been carried out. It, too, should be in service in about two years' time." In June 1973, an order for 100 launchers was received from the Canadian Army. As an industrial offset, Shorts would use the Pratt & Whitney Canada PT 6 engine on their Shorts 330 30 passenger airliner. To reduce the overall size of the container, the rear fins of the missile are stored in the larger diameter cylinder at the front of the tube (this also contains the Yagi antenna for transmitting guidance signals); during firing, the fins slip onto the rear of the missile as it flies through and are held there by heat activated adhesive tapes. This gives the launch container a unique shape, seemingly oversized at the front and extremely thin at the rear. The missile is powered by a short duration solid rocket for launch, then by a sustainer motor once it is well clear of the launch tube. and only nine managed to destroy their targets and all of these were slow flying planes and helicopters. A later report determined that only one kill could be attributed with certainty to Blowpipe, that of an Argentine Navy Aermacchi MB 339 (0766 (4 A 114)) during the Battle of Goose Green on 28 May. Blowpipe was also used on the Argentine side, with one British Harrier GR3 (XZ972) being claimed by Argentine Army 601 Commando Company, though the pilot believed he was hit by anti aircraft guns. Blowpipe was found to be particularly ineffective when used to engage a crossing target or to chase a target moving rapidly away from the operator. Its poor performance led to it being withdrawn from British service. In 1986, some of the mothballed units were sent clandestinely to equip the Mujahideen whom Britain was supporting, fighting the Soviets in Afghanistan. The system again proved ineffective, and was eventually supplanted by the US Stinger missile. While Blowpipe was available on the international arms market and therefore its origins were open to speculation, the Stinger was restricted, which at the time indicated a more open acknowledgement of Western support for the Mujahideen. Blowpipe missile systems were still being found in weapon caches as recently as May 2012 in Afghanistan. The Canadian military took Blowpipe from storage to provide protection for their naval contribution to the 1991 Gulf War, although age had degraded the weapons, and nine out of 27 missiles tested misfired. The Javelin GL, which was backward compatible to the Blowpipe, was then hastily purchased as a replacement. Blowpipe saw use in the Cenepa War of 1995 between Ecuador and Peru, where it was deployed mainly against Peruvian Mil Mi 17 and Mil Mi 18 helicopters. Although there are claims of some success, none of these have been verified.