Кіріспе

Жапондық дворяны, мемлекет қайраткері және теңіз инженері (1823–1899)

Кацу Ясуёши (勝 安芳) (туған аты Кацу Йосикуни (勝 義邦); 12 наурыз 1823 – 21 қаңтар 1899, көбінесе Кацу Кайшү (勝 海舟) лақап атымен танымал) – Токугава шогунатының соңы мен Мейдзи дәуірінің басындағы жапон мемлекет қайраткері, теңіз инженері және әскери қолбасшы. Кайшү – Сакума Шьозанның каллиграфиялық туындысынан алған лақап аты. Өмірі бойы бірнеше есімдерді қабылдады; балалық шағындағы есімі Ринтаро (麟太郎) болды. Токугава шогунатының соңғы кезеңінде Ава но ками (安房守) салтанатты атағынан Ава (安房) деп аталатын. Мейдзи қалпына келтіруінен кейін есімін Ясуёши деп өзгертті. Жаңару мен батыстың ықпалына қолдау көрсеткен Кацу, Токугава шогунатының (Бакумацу) соңы мен Мейдзи қалпына келтіруі кезеңіндегі ықпалды тұлға болды. Нәтижесінде Токугава теңіз күштерінде комиссар (Гункан бугё) лауазымына көтеріліп, бакуфуның бас келіссөзшісі болды. Бошин соғысы кезінде Токугаваның маңызды қолбасшысы ретінде, ол Сайго Такамори басқаратын императорлық күштерге Эдоны тапсырғаны үшін ерекше танымал.

Ерте өмір

1823 жылы 12 наурызда Эдо қаласында Токугава сёгунатының төмен дәрежелі вассалы Катсу Йосикуни болып дүниеге келді. Оның әкесі, Кацу Кокичи, өзінің «Мусуи тарихы» автобиографиясының авторы, шағын самурай әулетінің тәртіпсіз басшысы еді. Кацу Ринтаро (Кайшу – псевдоним) деп аталатын жас кезінде ол голланд тілін және еуропалық әскери ғылымдарды оқыды, соңында Еуропа елдері Жапониямен байланыс орнатуға тырысқанда үкімет тарапынан аудармашы болып тағайындалды. Кацу батыс әскери технологиясы саласындағы сарапшы ретінде танылды. Голланд теңіз офицерлерінің кеңесімен Кацу 1855 жылдан 1859 жылға дейін Нагасаки теңіз академиясында бас теңіз курсанты қызметін атқарды.

Әскери қызмет

1860 жылы Кацу «Канрин Мару» әскери кемесінің капитаны болып қызмет етті (АҚШ Әскери-теңіз күштерінің офицері, лейтенант Джон М. Бруктың көмегімен). Ол Гаррис шартының ресми ратификациясы үшін Вашингтонға бет алған алғашқы жапондық делегацияны Калифорния штатының Сан-Франциско қаласына сүйемелдеді. Голландтар жасаған «Канрин Мару» Батыс әлеміне сапар шеккен алғашқы жапон кемесі болды. Кейшү Сан-Францискода шамамен екі ай бойы американдық қоғамды, мәдениетті және технологияны зерттеді. Жапонияға оралғаннан кейін Кацу Токугава теңіз күштерінде бірнеше жоғары лауазымдарды иеленді, мұрагерлік негізде тағайындау мен жандануға қарамастан, кәсіби білімі бар офицерлер басқаратын бірыңғай жапон теңіз күштерін құруды қолдап, үкіметтік кеңестерде сөз сөйледі. Кобе теңіз мектебінің директоры ретінде, 1863 және 1864 жылдар аралығында оқу орны прогрессивті ойлар мен реформаторлардың маңызды орталығына айналды. 1862 жылы сол кездегі ронин Сакамото Рёма модернизацияны және батыстық үлгіде реформаларды қолдағандығы үшін Кацуды өлтіруді жоспарлады. Бірақ Кацу Рёманы Батыс әсеріне қарсы тұру үшін Жапонияның әскери күшін арттырудың ұзақ мерзімді жоспарының қажеттілігіне көндірді, бұл Канагава келісіміне әкелді. Рёма Кацуды өлтірудің орнына оның шәкірті және көмекшісі ретінде жұмыс істей бастады. 1866 жылы Кацу бакуфу күштері мен Чосю доменінің (шогунға қарсы) арасындағы келіссөздерді жүргізуші болып тағайындалды, содан кейін Токугава бакуфуының бас келіссөзшісі қызметін атқарды, Мэйдзи қалпына келтіру кезінде биліктің салыстырмалы түрде бейбіт және реттелген түрде ауысуын қамтамасыз етті. Токугаваға қарсы күшке көңіл білдіргенімен, Кацу Бошин соғысы кезінде Токугава бакуфуына адал болды. 1867 жылдың соңында Токугава күштерінің күйреуінен кейін Кацу 1868 жылдың 11 сәуірінде Эдо қамалын Саиго Такамориге тапсыру туралы келісімге келді.

Кейінгі жылдар

Кацу жаңа Император үкіметі сёгунның бұрынғы астанасын, Токио ("Шығыс астанасы") деп атағаннан кейін Шизуокаға көшіп барды. Ол 1872 жылы қысқа мерзімге үкімет қызметіне оралып, Жапон императорлық теңіз күштерінің вице-министрі болды, ал 1873 жылдан 1878 жылға дейін теңіз күштерінің бірінші министрі қызметін атқарды. Кацу Ясуёши ретінде ол Мейдзи үкіметінде жұмысқа орналасқан бұрынғы Токугава әулетінің ең белгілі өкілдерінің бірі болды және 1869 жылдан 1885 жылға дейін Дайнагон#А ашылатын құрылым (санги) болды. Теңіз күштерінде оның ықпалы шектеулі болғанымен, теңіз күштерінің негізгі бөлігі Сацума офицерлерімен басым болғандықтан, Кацу ұлттық саясат мәселелері бойынша жоғары деңгейдегі кеңесші болып қызмет етті. Келесі екі онжылдық бойы Кацу Сыртқы кеңесте (Привитный кеңес) қызмет етті және теңіз күштеріне қатысты көптеген еңбектер жазды. Ол сондай-ақ Токугава Ёсинобу мен Сайго Такаморидің абыройын қайта жаңғыртуға күш салды. 1887 жылы ол казоку жүйесінде хакушаку (граф) атағына ие болды. Кацу өзінің естеліктерін "Хикава Сейва" кітабында қалдырды.

Өлім

1891 жылы Цуда Уме әкесі Цуда Сеннің байланысы арқылы Кацу Ясуёши Сензоку ике коен (洗足池) жер учаскесін сатып алып, онда зейнетке шығуға арналған үй салды. 1899 жылы қайтыс болғаннан кейін, ол әйелі Тамимен бірге үйлерінің жанында, Сензоку көлінің жағасында, қазіргі Токиодағы Сензоку ике коен (洗足池公園) деп аталатын жерге жерленді.