Ашер: Яқубтың ұлы және Израйыл тайпасының негізін қалаушысы

Кіріспе

Ашер (’Āšēr) – Жаратылыс кітабында Жақып пен Зилпаның (Жақыптың сегізінші ұлы) екі ұлының соңғысы және Израиль тайпасы Ашердің негізін қалаушы.

Атауы

Тора мәтінінде Ашер есімінің «бақытты» немесе «нығметті» дегенді білдіретіні айтылады, бұл еврей тіліндегі osher сөзінен туындаған екі нұсқаны көрсетеді: beoshri («менің бақытымда») және ishsheruni. Кейбір мәтінтанушылар, JEDP гипотезасын қолдай отырып, оларды әртүрлі көздерге жатқызады: біреуін Яхвистке, екіншісін Элохистке. Киелі кітапта Лея бала туғанда: «Мен бақыттымын! Қыздар мені бақытты деп атайды», – деп айтқан, сондықтан ол оны Ашер деп атады («бақытты» деген мағынада) (Тек қана 30:13). Кейбір ғалымдар Ашер есімінің рудың бастапқыда Ашераға немесе Ашурға, аса ірі Ассирия құдайына табынуымен байланысты болуы мүмкін деп санайды; екінші мүмкіндік Ашермен байланысты. Жақып өлім төсегінде Ашерді баталап: «Оның наны майлы болсын, ол патшалық дәмді тағамдар сыйласын» (Тек қана 49:20) дейді. Мұса Ашер туралы: «Ашер басқа ұлдардан артық қадірленсін, бауырларының арасында құрметке ие болсын, аяқтарын зәйтүн майына малып жусын» (Құдай заңдары 33:24) деді. Ашер – атасы Яқыптың сегізінші ұлы және Ашер руының дәстүрлі атасы. Ашер, Гадтың кіші інісі ретінде бейнеленеді; екеуі де Леяның күңі Зилпаның ұлдары (Тек қана 35:26). Киелі кітапта Зилпаның мәртебесі, Жақыптың күңінен әйеліне дейін өзгеретіні көрсетілген (Тек қана 30:9). Кейбір библиялық ғалымдар бұл мәртебені Ашер руының толыққанды израильдік текті емес екенін көрсететін белгі деп санайды; олар Ашердің Израиль тайпалар конфедерациясының бөліктерімен байланысты болған, бірақ ешқашан саяси жүйеге енбеген белгілі бір рулардан тұратынына сенеді. Олардың ұрпақтары Көшпенділікке дейін сонда қалған. Бұл Мысыр деректерімен (Көшпенділіктің кейінгі мерзімін болжай отырып) біршама қайшы келеді, онда Асеру деп аталатын топ, Ашер есімінің болуы мүмкін, б.з.д. 14 ғасырында Ашердің дәстүрлі аумағына жақын, Кәнаанда тұрған. Классикалық раввиндік әдебиетте Хадураның Ашерге үйленуі оның екінші некесі болды, ал біріншісі – Ысмайыл ұрпағы Адонға. Юбилейлер кітабына (34:20) сәйкес, Ашердің әйелі «Ион» (вероятно, «көгершін») деп аталған. Ашердің ұрпақтары бірнеше жағынан өздерінің есіміне лайық болды («Ашер» – «бақыт»). Ашер руы ұл балаларға ие болуда ең көп нығмет көрген ру болды; ал олардың әйелдері соншалықты әдемі болғандықтан, дінбасылар мен ханзадалар оларды әйелдікке сұраған. Ашер жеріндегі майдың молдығы руды осылай байытқан, оларға баспана жалдау қажет болмады. Топырағы соншалықты құнарлы болғандықтан, аштық кезінде, әсіресе демалыс жылында Ашер бүкіл Израильді зәйтүн майымен қамтамасыз етті. Ашерліктер сонымен қатар даналықтарымен де танымал болды.

The text of the Torah states that the name of Asher means "happy" or "blessing", implying a derivation from the Hebrew term osher in two variations: beoshri (meaning in my good fortune), and ishsheruni. Some textual scholars who embrace the JEDP hypothesis attribute them to different sources: one to the Yahwist and the other to the Elohist. The Bible states that at his birth Leah exclaimed, "Happy am I! for the daughters will call me happy: so she called his name Asher", meaning "happy" (Genesis 30:13). Some scholars argue that the name of Asher may have to do with a deity originally worshipped by the tribe, either Asherah, or Ashur, the chief Assyrian deity; the latter possibility is cognate with Asher. On his deathbed, Jacob blesses Asher by saying that "his bread shall be fat, and he shall yield royal dainties" (Gen. 49:20). Moses said of Asher: "May Asher be blessed above other sons; may he be esteemed by his brothers; may he bathe his feet in olive oil." (Deuteronomy 33:24). Asher was the eighth son of the patriarch Jacob and the traditional progenitor of the tribe Asher. Asher is represented as the younger brother of Gad; these two being the sons of Zilpah, the handmaid of Leah (Genesis 35:26). The Biblical account shows Zilpah's status as a handmaid change to an actual wife of Jacob (Genesis 30:9). Some biblical scholars regard this status as indicating that the authors saw the tribe of Asher as being not of entirely Israelite origin; they believe that Asher consisted of certain clans affiliated with portions of the Israelite tribal confederation, but which were never incorporated into the body politic. with their descendants remaining there until the Exodus; this seems to be partly contradicted by Egyptian records (assuming a late Exodus date), according to which a group named Aseru, a name from which Asher is probably derived, were, in the 14th century BC, living in a similar region to Asher's traditional territory, in Canaan. In classical rabbinical literature, Hadurah's marriage to Asher was his second marriage as well, his first having been to Adon, who was a descendant of Ishmael. According to the Book of Jubilees (34:20), Asher's wife was named "Iyon" (probably, "dove"). Asher's descendants in more than one regard deserved their name ("Asher" meaning "happiness"). The tribe of Asher was the one most blessed with male children; and its women were so beautiful that priests and princes sought them in marriage. The abundance of oil in the land possessed by Asher so enriched the tribe that none of them needed to hire a habitation. The soil was so fertile that in times of scarcity, and especially in the Sabbatical year, Asher provided all Israel with olive oil. The Asherites were also renowned for wisdom.

Ғылыми түсіндірмелері

Бірқатар ғалымдар Ашер тайпасының Теңіз халықтарының Вешеш тобынан бастау алғанын ұсынады. Вешеш (немесе, дәлірек айтқанда, Уашеш/Уешеш – оңай айту үшін бұл әдетте ағылшын тіліне Вешеш деп транскрипцияланады) атауы еврей тілінде «Уаштің адамдары» деп түсіндірілуі мүмкін, демек, бұл Ашер есімінің бұрмалануы болуы мүмкін.

Қабір

XIX ғасырдың соңында жазылған самариялық дәстүрде Тубас жанындағы Неби-Тоба Ашердің жерленген орны екендігі айтылады.