Құран мен Библиядағы Йетро (Шуайб) пайғамбардың бейнесі
Jethro (biblical figure)
Жетро – Құран мен Библиядағы пайғамбар, Мұсаның қарындасының күйеуі. Ол Мидиялық бақташы, дін қызметшісі, Шуайб ретінде де танымал. Пайғамбарлар тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Библия және Құрандағы кейіпкер
Еврей Киелі кітабында бұл кейіпкердің көрінісі
Biblical and Quranic character
the view of this character in the Hebrew Bible
Еврей Киелі кітабында Итро ( /ˈdʒɛθroʊ/; , lit. "Оның қадірлілігі/Тұқымы"; يثرون) – Мұсаның қайнағасы, Мидиандық кенелік қойшы және дін қызметшісі, кейде Реуел (немесе Рагуел) деп аталады. "Шығу" кітабында Мұсаның қайнағасы бастапқыда "Реуел" (Шығу 2:18) деп, кейіннен "Итро" (Шығу 3:1) деп аталған. "Сандар" кітабының 10:29 аятында ол Ховабтың әкесі ретінде танылса, "Төрешілер" кітабының 4:11 аятында оны Ховаб деп атайды. Мұсылман ғалымдары мен друздар Итроны Шуайб пайғамбармен теңестіреді, ол да Мидиандық екені айтылады. Друздар үшін Шуайб ең маңызды пайғамбар және барлық друздардың атасы саналады.
In the Hebrew Bible, Jethro ('/dʒ//ɛ//θ//r//oʊ/; , lit. "His Excellence/Posterity"; يثرون) was Moses' father in law, a Kenite shepherd and priest of Midian, sometimes called Reuel (or Raguel). In Exodus, Moses' father in law is initially referred to as "Reuel" (Exodus 2:18) but afterwards as "Jethro" (Exodus 3:1). He was also identified as the father of Hobab in Numbers 10:29, though Judges 4:11 identifies him as Hobab. Muslim scholars and the Druze identify Jethro with the prophet Shuayb, also said to come from Midian. For the Druze, Shuayb is considered the most important prophet, and the ancestor of all Druze.
Мысырдан шығу
Итро – Мадиянның діни қызметкері болған және Мұсаға қызы Зиппораны бергеннен кейін оның қарындасы болған. Ол туралы «Шығу» кітабының 2-тарауы 18-аятында айтылған. Итро Мадиян жерінде тұрған, ол Ақаба шығанағының шығыс жағалауымен, Солтүстік-Батыс Арабиямен шектесетін аймақ. Кейбір ғалымдар Мадиянды Синай түбегінің ішінде деп санайды. Көне заманғы Киелі кітап карталарында Мидиан екі орында да көрсетілген. Итроның қызы Зиппора Мұса Мысырдан қашқаннан кейін, египеттік құлға зорлық көрсеткен египеттікті өлтірген соң, оның әйелі болды. Мадиянға қашқан Мұса, Итроның жеті қызы мен жергілікті малшылардың арасындағы су дауына араласты. Соның салдарынан Итро Мұсаны үйіне шақырып, оған қонақжайлылық көрсетті. Алайда Мұса өзінің жер аударылған, жат жұрттық екенін есінде сақтап, алғашқы ұлына (Итроның немересіне) «Гершом» деп ат қойды, яғни «ондағы жат жұрттық» деген мағынаны білдіреді. Мұса Итро үшін 40 жыл қой бағып, содан кейін Мысырға оралып, еврейлерді «уәде етілген жерге» – Канаанға бастап әкелу үшін қайтты. Рефидим шайқасынан кейін, амалықтарға қарсы жеңіске жеткен соң, Итроға Мұсаның басшылығымен ізраилдіктердің Мысырдан құтылғаны туралы хабар жетті. Сондықтан ол Мұсамен кездесу үшін жолға шықты. Олар «Құдай тауының» маңындағы далада кездесті. Мұса Итроға болған оқиғалардың бәрін айтып берді. Содан кейін, «Шығу» кітабының 18:9–12а аяттарында айтылғандай:
Jethro is called a priest of Midian and became father in law of Moses after he gave his daughter, Zipporah, in marriage to Moses. He is introduced in Exodus 2:18 (NIV). Jethro is recorded as living in Midian, a territory stretching along the eastern edge of the Gulf of Aqaba, northwestern Arabia. Some believe Midian is within the Sinai Peninsula. Biblical maps from antiquity show Midian on both locations. Jethro's daughter, Zipporah, became Moses's wife after Moses had fled Egypt, having killed an Egyptian who was beating a Hebrew slave. Having fled to Midian, Moses intervened in a water access dispute between Jethro's seven daughters and the local shepherds; Jethro consequently invited Moses into his home and offered him hospitality. However, Moses remained conscious that he was a stranger in exile, naming his first son (Jethro's grandson) "Gershom", meaning "stranger there". Moses is said to have worked as a shepherd for Jethro for 40 years before returning to Egypt to lead the Hebrews to Canaan, the "promised land". After the Battle at Rephidim against the Amalekites, word reached Jethro that under Moses' leadership the Israelites had been delivered out of Egypt, so he set out to meet with Moses. They met in the wilderness at the "Mountain of God"; Moses recounted to Jethro all that had taken place, and then, according to Exodus 18:9–12a:
Итро Израиль үшін Жаратқан Иенің жасаған барлық жақсылықтарына қуанды, Ол оларды мысырлықтардың қолынан құтқарған еді. Итро былай деді: «Мысырлықтар мен Перғауынның қолынан сендерді құтқарған, халықты мысырлықтардың қол астынан азат еткен Жаратқан Иеге мадақ болсын! Енді мен Жаратқан Иенің барлық құдайлардан ұлы екенін білемін, өйткені олар өзімшілдікпен әрекет еткенде, Ол олардан жоғары тұрды». Содан кейін Мұсаның қарындасы Итро, Жаратқан Иеге арнап толық құрбандық пен басқа да құрбандықтар әкелді. Осы оқиғадан кейін Итро Мұсаны ізраилдіктерге қызмет ету жүгін бөлісу үшін серіктерді тағайындауға шақырды, кішігірім мәселелерді шешуде басқаларға көмектесуге рұхсат берді. Бұл оқиғалар Тораның «Итро» бөлімінде келтірілген (Шығу 18:1–20:23).
Jethro rejoiced for all the good which the Lord had done for Israel, whom He had delivered out of the hand of the Egyptians. And Jethro said, "Blessed be the Lord, who has delivered you out of the hand of the Egyptians and out of the hand of Pharaoh, and who has delivered the people from under the hand of the Egyptians. Now I know that the Lord is greater than all the gods; for in the very thing in which they behaved proudly, He was above them". Then Jethro, Moses' father in law, took a burnt offering and other sacrifices to offer to God. Following this event, it was Jethro who encouraged Moses to appoint fellows to share the burden of ministering to the Israelites by allowing others to help in judging smaller matters. These events take place in the Torah portion Yitro (Exodus 18:1–20:23).
Аттар
Мұсаның қайын атасының аты туралы пікірталас бар. Ол алғаш рет Шығу кітабы 2:16-да (ЖД) Реуил деп аталса, ал қыркүйектің 70 аудармаларында Рагуил деп аталған. Шығу кітабы 3:1-де (ЖД) ол Етро деп, ал 4:18-де (ЖД) Етер және Етро деп аталған. Төрешілер 4:11-де (ЖД) Хобаб Мұсаның қайын інісі ретінде келтірілсе, Сандар 10:29-да (ЖД) Хобаб "мидияндық Реуилдің ұлы, Мұсаның қайын атасы" деп аталған, бұл ғалымдардың пікірінше, көбірек сенімді. Яһуди дәстүрінде бұл қарама-қайшылықтар Мұсаның қайын атасы жеті есіммен аталды деген сеніммен түсіндірілген: "Реуил", "Етер", "Етро", "Хобаб", "Хебер", "Кени" (Төрешілер 16, 4:11-ге қараңыз) және "Путиел"; Елеазардың қайын атасы (Шығу кітабы 6:25) Етромен байланыстырылған, оның атын "сайыстықтан бас тартқан" немесе "құрбандық үшін бұзауларды семірткен" деп түсіндірілген. Кейбір заманауи ғалымдардың пікірінше, "Етро" дегені "Оның жоғарылығы" деген мағынаны білдіретін лақап есім, ал "Реуил" оның жеке аты болған.
There is some disagreement over the name(s) of Moses' father in law. When he is first mentioned in Exodus 2:16 (NIV), his name is Reuel, or Raguel in translations of the Septuagint. In Exodus 3:1 (NIV), he is called Jethro, and in Exodus 4:18 (NIV) he is called both Jether and Jethro. In Judges 4:11 (KJV), a man named Hobab appears as Moses' brother in law, while Numbers 10:29 (KJV) calls Hobab "the son of Reuel the Midianite, Moses' father in law", which scholars have considered more likely. In Jewish tradition, these discrepancies were explained in the belief that the father in law of Moses had seven names: "Reuel", "Jether", "Jethro", "Hobab", "Heber", "Keni" (comp. Judges i. 16, iv. 11), and "Putiel"; Eleazar's father in law (Ex. vi. 25) being identified with Jethro by interpreting his name either as "he who abandoned idolatry" or as "who fattened calves for the sake of sacrifices to the idol". According to some modern scholars, "Jethro" was a title meaning "His Excellency", and that "Reuel" was his personal, given name.
Друздар
Мұсаның еврей емес қайын атасы Итро, әсіресе дрюз дінінің салт-дәстүрлері мен қажылық сапарларында орталық тұлға болып табылады. Ол Шуаиб деп аталады және дрюздер үшін ең маңызды пайғамбар саналады. Наби Шуайб – дрюздер Шуаибтың қабірі деп мойындайтын жер. Ол Төменгі Галилеядағы Хиттинде орналасқан және дрюздердің ең қасиетті және маңызды қажылық орны болып табылады. Жыл сайын 25 сәуірде дрюздер қауымдық мәселелерді талқылау және Итроның қайтыс болған күнін ән шырқау, билеу және той жасау арқылы еске алу үшін Зиярат әл-Наби Шуайб мерекесінде жиналады. Эйн-Кинийедегі дрюздердің тағы бір қасиетті орны – Итроның әпкесі Сит Шахуананың жерленген жері деп есептеледі. Дрюз дінінде Итро бас пайғамбар ретінде құрметтеледі. Дрюздердің сеніміне сәйкес, Мұса Итроның қызы Сиппораға үйленуге, оның қыздары мен малын бәсекелес шабандардан құтқаруға көмектескеннен кейін ғана рұқсат алған. Ол сондай-ақ дрюздердің арғы атасы саналады; белгілі дрюз шейыхы Салман Тарифтің айтуынша, бұл дрюздерді неке арқылы яһудилермен байланыстырады. Бұл көзқарас Израиль яһудилері мен дрюздер арасындағы ерекше қарым-қатынастың бір қыры ретінде қолданылады. Израиль дрюздерінде "Хиттин ауылының [сунит мұсылмандарынан] Итроның кек алуы" деген халық ертегісі бар. Исламда ол Құранда Мадиян қаласына жіберілген пайғамбар ретінде еске алынады. Оның халқы олардың бұзықтарынан құтырылып, сенгендер ғана аман қалды. Ол Мұса пайғамбардың қайын атасы деп саналады.
Jethro, Moses' non Hebrew father in law, is a central figure, particularly in the rites and pilgrimages, of the Druze religion. He is called Shuayb and viewed as the most important prophet for the Druze. Nabi Shuʿayb is the site recognized by Druze as the tomb of Shuʿayb. It is located at Hittin in the Lower Galilee and is the holiest shrine and most important pilgrimage site for the Druze. Each year on 25 April, the Druze gather at the site in a holiday known as Ziyarat al Nabi Shuʿayb to discuss community affairs and commemorate the anniversary of Jethro's death with singing, dancing and feasting. Another Druze shrine in Ein Qiniyye is the supposed burial place of Jethro's sister, Sit Shahwana. Jethro is revered as the chief prophet in the Druze religion. According to Druze belief, Moses was allowed to wed Zipporah, the daughter of Jethro, after helping save his daughters and their flock from competing herdsmen. He is also considered an ancestor of the Druze; and according to Salman Tarif, who was a prominent Druze shaykh, this makes the Druze related to the Jews through marriage. This view has been used to represent an element of the special relationship between Israeli Jews and Druze. The Israeli Druze also have a folktale called "Jethro's revenge on the [Sunni Muslim] inhabitants of the village of Hittin." In Islam he is mentioned in the Quran as a prophet who was sent to the city of Midian. His people were destroyed because of their corruption except for the believers. He is thought to be the father in law for prophet Moses.