Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Coast Salish этносы
Coast Salish ethnic group
Клалам тайпасы (; сондай-ақ S'Klallam немесе Clallam деп те аталады) – Солтүстік Олимпиада түбегінің жергілікті халықтарының бірі. Клалам тілі – Солтүстік теңіз салиш тілдеріне жақын туысқан тіл. Бүгінде клалламдар төрт ресми танылған тайпаның құрамында: АҚШ-та үш федералдық тайпа және Канадада бір тайпа үкіметі. Екі клаллам тайпасы, Джеймстаун С'клаллам және Төменгі Эльва Клаллам, Олимпиада түбегінде, ал біреуі, Порт Гэмбл С'клаллам, Вашингтон штатындағы Китсап түбегінде тұрады. Канадада Scia'new First Nation Британдық Колумбиядағы Ванкувер аралының оңтүстігіндегі Бечер шығанағында орналасқан.
The Klallam (; also known as the S'Klallam or Clallam) are a Coast Salish people Indigenous to the northern Olympic Peninsula. The language of the Klallam is the Klallam language , a language closely related to the North Straits Salish languages. The Klallam are today citizens of four recognized bands: Three federally recognized tribes in the United States and one band government in Canada. Two Klallam tribes, the Jamestown S'Klallam and Lower Elwha Klallam, live on the Olympic Peninsula, and one, the Port Gamble S'Klallam, on the Kitsap Peninsula in Washington state. In Canada, the Scia'new First Nation is based at Becher Bay on southern Vancouver Island in British Columbia.
Атауы мен этимологиясы
Клаллам тілінде тайпаның атауы (мәні "күшті адамдар") – "Каллам". Клалам тайпасының ауызша тарихы бойынша, бұл атау үйге бір бөлік ағаш көтеріп, сынақтан жеңіске жеткеннен кейін алған. Олар ағашты суға салып, содан кейін иықтарына көтеріп алып жүрді. Ағашпен қайтып келгенде, басқа тайпалар "күштілер!" деп шулап сәлемдеді. Ағылшын тілінде "Chalam", "Clalam", "Clallem", "Clallum", "Khalam", "Klalam", "Noodsdalum", "Nooselalum", "Noostlalum", "Tlalum", "Tlalam", "Wooselalim", "S'Klallam", "Ns'Klallam", "Klallam" және "Clallam" сияқты әртүрлі жазылу түрлері бар. "Clallam" атауы 1854 жылы Вашингтон территориясының заң шығару жиналысы Калалам округін құрғанда қолданылған. Келесі жылы "S'klallam" Point No Point шартында пайда болды. Келесі онжылдықтарда бұқаралық ақпарат құралдары мен ғылыми әдебиеттерде "Klallam" немесе "Clallam" жиі қолданылды. 1981 жылы АҚШ Ішкі істер департаменті төменгі Элва, Джеймстаун және Порт Гэмбл (немесе Кіші Бостон) тайпаларын ресми мойындағанда "S'Klallam" атауы қолданылды. Бүгінгі жергілікті ақпарат құралдарында "Clallam" әдетте Вашингтон штатының Калалам округін білдіреді. Ол сондай-ақ бірқатар шетелдік коммерциялық кәсіпорындардың атауларында да қолданылады. "К" әрпімен жазылатын атаулар жергілікті халықтарды білдіреді. Төменгі Элва тайпасы "Klallam" атауын ресми жазу ретінде қабылдады. Порт Гэмбл және Джеймстаун тайпалары "S'Klallam" атауын ресми жазу ретінде қабылдады.
The Klallam language name for the tribe is (meaning "strong people"). According to the oral history of the Klallam, the name was earned after the tribe won a challenge around hoisting a log onto a house. They put the log in the water, and then floated it onto their shoulders. When they came back with the log, other tribes started cheering "strong people." There exists a wide variety of English spellings including "Chalam," "Clalam," "Clallem," "Clallum," "Khalam," "Klalam," "Noodsdalum," "Nooselalum," "Noostlalum," "Tlalum," "Tlalam," "Wooselalim," "S'Klallam," "Ns'Klallam," "Klallam" and "Clallam." "Clallam" was used by the Washington Territory legislature in 1854 when it created Clallam County. The following year "S'klallam" was used in the Point No Point Treaty. In the following decades the simpler "Klallam" or "Clallam" predominated in the media and research literature. In 1981 "S'Klallam" was used when the United States Department of the Interior officially recognized the Lower Elwha, Jamestown, and Port Gamble (or Little Boston) tribes. In local media today "Clallam" is usually used to refer to Clallam County, Washington. It is also used in the names of a number of non native commercial enterprises. The spellings with 'K' are used to refer to the native peoples. The Lower Elwha tribe has adopted "Klallam" as its official spelling. The Port Gamble and Jamestown tribes have adopted "S'Klallam" as their official spelling.
Байланыс алдындағы
Еуропалықтар Тынық мұхитының солтүстік-батысына келгенге дейін клалламдар мекендеген аумақ Олимпиада түбегінің солтүстік жағалауында, батыста Хоко өзенінің сағасынан шығыста Порт Дискавери шығанағына дейін созылып жатты. Сонымен қатар, Хуан-де-Фука бұғазының арғы жағындағы Ванкувер аралында, қазіргі Саанич, Сук және Бичер шығанақтарында немесе олардың жанында да клалламдар тұрды. Клалам ауылдары көбінесе жағалау бойында орналасса, кейбіреулері өзендер, шығанақтар немесе үлкен көлдер бойындағы жерлерде салынған. Ерте этнологтар мен антропологтардың тайпа ақсақалдарынан алған сұхбаттарына сүйене отырып, клаллам ауылдарының саны оннан отызға дейін деп есептелді. Тұрақты және маусымдық қоныстарды ажыратудағы белгісіздік, сондай-ақ тайпалық тегі даулы немесе аралас ауылдардың болуы осы бағалауды қиындатты. Тіл және дәстүр клаллам халқын біріктіргенмен, клалламдар мен айналасындағы тайпалар арасында кең ауқымды сауда, әр түрлі некелер және басқа да ынтымақтастық түрлері болды. Тынық мұхитының солтүстік-батыс жағалауындағы көптеген басқа да жергілікті халықтар сияқты, клалламдар да поттлачтар өткізді, олар әлеуметтік мәртебені анықтауда маңызды рөл атқарды. Порт-Таунсендке алғашқы ақ нәсілді қоныс аударушы 1850 жылы келді. Сол жылы клаллам басшысы Четземока, «Йорк герцогы» деп танылған – көптеген клалламдарға ақтар клаллам есімдерін айту қиын болғандықтан, патшалық атаулар берді. Ол кеме капитанымен бірге Сан-Францискоға сапар жасап қайтты және одан қатты әсер алды. 1850-ші жылдардың басында көптеген қоныс аударушылар Порт-Таунсендке және аймақтың басқа жерлеріне келді. 1853 жылға қарай Порт-Таунсенд, Порт Гэмбл және Порт Ладлоу қалаларында ағаш кесетін зауыттар жұмыс істеді. Кляллам аумағында Даунгенесс Спит пен қазіргі Секимге жақын жерде шағын қоныс пайда болды. Бұл алғашқы қоныс аударушылар, клалламдардан аздап жақсы немесе нашар жағдайда өмір сүргендер, клалламдарға көп мөлшерде спирттік ішімдік сата бастады, бұл тез арада оларға зиян келтірді.
Before the arrival of Europeans to the Pacific Northwest the territory inhabited by the Klallam stretched across the north coast of the Olympic Peninsula from the mouth of the Hoko River on the west to Port Discovery Bay on the east. There were also some Klallam living across the Strait of Juan de Fuca on Vancouver Island, in or near today's Saanich, Sooke, and Beecher Bay. Klallam villages were mostly located along the coast, while some villages were inland along rivers, inlets or large lakes. Based on early interviews of tribal elders by early ethnologists and anthropologists, the estimated number of Klallam villages has ranged from ten to over thirty, with some ambiguity in distinguishing permanent from seasonal settlements, and some villages with mixed or disputed tribal identity. While language and tradition united the Klallam people, there were extensive trade, inter marriage, and other forms of cooperation between the Klallam and surrounding tribes. Like many other indigenous peoples of the Pacific Northwest coast, the Klallam held potlatches, which played a large role in determining social status. The first white settler of Port Townsend arrived in 1850. That same year the Klallam chief Chetzemoka, known as the Duke of York—many Klallam were given royal names by whites who had difficulty pronouncing Klallam names—was taken by a ship captain on a visit to San Francisco, returning very impressed. In the early 1850s many settlers came to Port Townsend and elsewhere in the region. By 1853 there were sawmills operating at Port Townsend, Port Gamble, and Port Ludlow. A small settlement was established in Klallam territory near Dungeness Spit and present day Sequim. These early settlers, who lived in conditions little better, or worse than the Klallam, began selling large amounts of liquor to the Klallam, which quickly had deleterious effects.
Диета
Клалам аумағындағы жерлер, өзендер, теңіз сулары және жағажайлар жыл бойы мол азық-түлікпен қамтамасыз етті. Стратегиялық тайпааралық некелер мен келісімдер оларға өздерінің жерінен тыс жерлерде аң аулауға немесе жинауға рұқсат берді. Олардың диетасына ірі және ұсақ құрлық аңдары, теңіз құстары және моллюскалар кіргенімен, ең маңызды азық көзі – балық болды. Бұрыш (сальмон) әлі де Клалам мәдениетінде маңызды тағамдық және рухани рөл атқарады. Клаламдар жыл бойы балық аулау үшін түрлеріне, орнына және маусымына қарай әртүрлі құралдар мен техникаларды қолданды. Олар тұзақтар, сүйреу, желілер, сүңгілер, шұңғырлар, көмкергіш торлар және жағажайда қазылған шұңқырларды пайдаланды. Нақты белгілі бір жерлерде жылдың тиісті уақытында белгілі бір балықтарды табуға болатындығы белгілі болды, ал табысты аулау үшін арнайы құралдар мен шеберліктер қолданылды.
The lands, rivers, marine waters, and beaches in Klallam territory provided an abundant, year round supply of food. Strategic intertribal marriages and agreements also allowed them permission to hunt or forage outside their homeland. Though their diet included large and small land game, sea fowl, and shellfish, the most important source of food was fish. Salmon still plays a significant nutritional and spiritual role in the Klallam culture. The Klallam fished year round using a variety of tools and techniques particular to the species, location, and season. They were known to use traps, trolling, gillnets, spears, rakes, dip nets, and holes dug in the beach. Specific locations were known to produce certain fishes at the right time of year, and special implements and skills were employed for a successful catch.
Этноботаника
Олар Viola adunca гүлдерін ұрып, кеудесіне немесе қабырғасына қойып, ауырсынды емдейді.
They apply a poultice of the smashed flowers of Viola adunca to the chest or side for pain.
Мектептер
Клалам тайпалары өз мектептерін ашпайды. Төменгі Эльва Клалам тайпасының балаларына Төменгі Эльва Клалам Head Start бағдарламасында Клалам мәдениеті мен тілін тереңдету курсы ұсынылады. Ересек балалар Драй-Крик бастауыш мектебінде, Стивенс орта мектебінде және Порт-Анджелес жоғары мектебінде Клалам тілі және тайпа тарихы пәндерін оқиды, осы мектептерге Төменгі Эльва Клалам тайпасының көптеген балалары қатынайды. Jamestown S'Klallam тайпасының балаларының көпшілігі Sequim School District мектептеріне барады. Порт Гэмбл С'Каллалам тайпасының балаларының көпшілігі Кингстон аймағындағы Солтүстік Китсап мектеп округінің мектептерінде білім алады.
The Klallam tribes do not operate their own schools. Lower Elwha Klallam children are offered a Klallam cultural and language immersion program at the Lower Elwha Klallam Head Start. Older children are provided with Klallam language and tribal history courses at Dry Creek Elementary School, Stevens Middle School and Port Angeles High School, where most Lower Elwha Klallam children attend school. A majority of Jamestown S'Klallam children attend Sequim School District schools. A majority of Port Gamble S'Klallam children attend schools in the North Kitsap School District in the Kingston area.