Кіріспе

Кредиттік дефолт свопы (CDS) – бұл қаржылық своп шарты, онда CDS сатушысы сатып алушыға (борышкердің) берешегі бойынша дефолт немесе басқа да кредиттік оқиға туған жағдайда өтемақы төлейді. Яғни, CDS сатушысы сатып алушыны белгілі бір эталондық активтің өтелмеуінен сақтайды. CDS сатып алушысы сатушыға бірнеше төлем ("CDS" төлемі немесе "спред") жасайды және алмасу ретінде активтің өтелмеуі жағдайында сыйақы алуды күтеді. Кредиттік дефолт своп сатып алушысы өтемақы алады (әдетте несиенің номиналды құны), ал CDS сатушысы дефолтқа түскен несиенің өзіне немесе оның нарықтық ақшалай құнына ие болады. Алайда, кез келген адам CDS сатып ала алады, тіпті несие құралын ұстамайтын және несиеге тікелей сақтандыру мүддесі жоқ сатып алушылар да (оларды "жалаңаш" CDS-тер деп атайды). Егер CDS келісім-шарттары облигациялардың санынан көп болса, несиелік оқиға аукционын өткізу үшін процедура бар. Алынған төлем көбінесе несиенің номиналды құнынан айтарлықтай төмен болады. Кредиттік дефолт своптары қазіргі түрінде 1990 жылдардың басынан бері бар және 2000 жылдардың басында олардың қолданылуы күшейді. 2007 жылдың соңында CDS-тің орындалмаған сомасы 62,2 триллион долларды құрады, 2010 жылдың ортасына қарай 26,3 триллион долларға дейін төмендеді және 2012 жылдың басында 25,5 триллион долларды құрады. CDS-тер биржада саудаланбайды және мәмілелер туралы мемлекеттік органға есеп беру талап етілмейді. 2007–2010 жылдардағы қаржы дағдарысы кезінде осы ірі нарықтағы ашықтықтың болмауы реттеушілерді алаңдатты, себебі бұл жүйелік тәуекелге әкелуі мүмкін. 2010 жылдың наурыз айында Депозиттік сенімгерлік және клиринг корпорациясы (Нарық деректерінің көздерін қараңыз) реттеушілерге өзінің кредиттік дефолт своптарының дерекқорына кеңірек қол жеткізуге мүмкіндік беретінін хабарлады. 2018 жылдың маусым айына қарай "8 триллион долларлық номиналды құн орындалмаған". CDS деректерін қаржы мамандары, реттеушілер және БАҚ кез келген субъектінің кредиттік тәуекелін нарық қалай бағалайтынын бақылау үшін пайдалана алады, оны Кредиттік рейтинг агенттіктері ұсынатын бағамен салыстыруға болады. Көптеген CDS-тер Халықаралық своптар және туындылар қауымдастығы (ISDA) әзірлеген стандартты нысандармен құжатталады, бірақ көптеген нұсқалары бар. Кейбірлер CDS сияқты туындылар банкроттық кезінде басымдық пен ашықтықтың жоқтығын біріктіретіндіктен қауіпті болуы мүмкін деп санайды. CDS кепілсіз болуы мүмкін (кепілдіксіз) және дефолт қаупі жоғары болуы мүмкін.

Қолданылуы

Кредиттік дефолт своптары инвесторлар үшін спекуляция, қорқыныштан сақтану және арбитраж мақсатында қолданылуы мүмкін.

Болжамдау

Кредиттік дефолт своптары инвесторларға жекелеген облигациялардың немесе Солтүстік Америка CDX индексі немесе Еуропа iTraxx индексі сияқты нарықтық индекстердің CDS спредтеріндегі өзгерістерге қатысты болжам жасауға мүмкіндік береді. Инвестор бір ұйымның CDS спредтері, оның облигациялық табысына қарағанда, тым жоғары немесе тым төмен деп санауы мүмкін, және осы пікірден пайда табу үшін CDS-ті қолма-қол облигациямен және пайыздық ставкалар свопымен біріктіретін, базалық сауда деп аталатын операцияға түсуі мүмкін. Соңында, инвестор бір ұйымның кредиттік сапасына қатысты болжам жасай алады, себебі CDS спредтері кредиттік тұрақтылық нашарлаған сайын көбейеді, ал кредиттік тұрақтылық жақсарған сайын төмендейді. Сондықтан инвестор компанияның банкротқа ұшырауы мүмкін деген болжаммен CDS арқылы қорғану сатып алуы мүмкін. Керісінше, егер инвестор компанияның кредиттік тұрақтылығы жақсаруы мүмкін деп ойласа, қорғануды сатуы мүмкін. CDS-ті сатушы инвестор CDS-ті және кредитті "ұзақ" позицияда деп есептеледі, тіпті инвестор облигацияны иеленгендей. Облигацияларды қысқа позицияға сату қиын практикалық мәселелерге соқты, сондықтан мұндай операция көбінесе мүмкін болмады; CDS кредитті қысқа позицияға сатуды мүмкін және танымал етті. Abacus – ипотекалық кепілдік берілген бағалы қағаздардың түрлеріне сілтеме жасайтын кредиттік дефолт своптарынан тұратын синтетикалық CDO.

Кредиттік өтелместік своптер

Жоғарыда келтірілген мысалдарда, хедж-фондтың Risky Corp-тың ешқандай қарызы болған жоқ. Сатып алушы негізгі қарызды иеленбесе, ондай CDS кредиттік дефолт свопы деп аталады, және бұл кредиттік дефолт своп нарығының 80%-ға дейін құрайды деп бағаланады. Қысқа сату құмарлық ойын ретінде қарастырылады, ал CDS нарығы казино сияқты қарастырылады. Тағы бір алаңдатарлық мәселе – CDS нарығының көлемі. Ашық кредиттік дефолт своптары синтетикалық болғандықтан, олардың сатылуына ешқандай шектеу жоқ. CDS-тің жалпы сомасы барлық "нақты" корпоративтік облигациялар мен қарыздардың жалпы сомасынан асып түседі. Оның бұл алаңдауын бірнеше еуропалық саясаткерлер де қолдады, олар Грецияның қаржы дағдарысы кезінде ашық CDS сатып алушыларын дағдарысты одан бетерлетті деп айыптады. Осыған қарамастан, АҚШ-тың бұрынғы Қаржы министрі Гейтнер ашық кредиттік дефолт своптарына толық тыйым салуға қарсы. Олар үлкен ашықтық пен капиталдану талаптарын жақтады. Германияның нарықты реттеуші органы BaFin ашық CDS-тің Грецияның несиелік дағдарысын нашарлатпағанын анықтады. АҚШ Конгресіндегі бір заң жобасы мемлекеттік органға хеджирлеу мақсатынан басқа CDS-терді пайдалануды шектеу құқығын беруді ұсынды, бірақ заң жобасы заңға айналмады.

Тұжырымдама

Кредиттік дефолт своптарының түрлері кем дегенде 1990 жылдардың басында пайда болды, ал алғашқы сауда-саттықты 1991 жылы Bankers Trust жүргізді. J. P. Morgan & Co. және экономист Блайт Мастерс 1994 жылы қазіргі заманғы кредиттік дефолт свопін жасағандары үшін кеңінен мойынға алды. Осы оқиғада J. P. Morgan Exxon-ға 4,8 миллиард долларлық несие желісін ұсынды, ол Exxon Valdez мұнай төгілуіне байланысты 5 миллиард долларлық айып төлеу қаупіне тап болды. Содан кейін Мастерс басқаратын J. P. Morgan банкирлерінің тобы, Exxon-ның дефолтына қарсы J. P. Morgan ұстауы тиіс резервтерді азайту мақсатында, несие желісінен туындаған кредиттік тәуекелді Еуропалық қайта құру және даму банкіне сатты, осылайша өздерінің қаржылық жағдайын жақсартты. Дефолт тәуекелінің шоғырлануы S&L дағдарысының себептерінің бірі ретінде қарастырылғандықтан, реттеушілер бастапқыда CDS-тің дефолт тәуекелін тарату мүмкіндігін тартымды деп тапты. Алты жыл өткен соң, 2002 жылдың соңына қарай, жалпы сомасы 2 триллион доллардан асты. Сонымен қатар, 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысы дамушы нарықтардың мемлекеттік қарызы бойынша CDS нарығын дамытуға түрткі болды. Тез өсім операциялық қиындықтарсыз өтті. 2005 жылдың 15 қыркүйегінде Нью-Йорк Федералдық резерв жүйесі 14 банк өкілін кеңсесіне шақырды. Күн сайын миллиардтаған долларлық CDS саудасы жасалғанмен, есеп жүргізу екі аптадан астам қалып қойды. Бұл қарсы тараптардың құқықтық және қаржылық жағдайы белгісіз болып қалатын тәуекелді басқару мәселелерін тудырды. Ұлыбритания билігі де осыған ұқсас алаңдаушылық білдірді.

2008 жылғы нарық

Дефолт салыстырмалы түрде сирек болатын жағдай (тарихи деректер бойынша, инвестициялық деңгейдегі компаниялардың шамамен 0,2%-ы кез келген жылы дефолтқа түседі), көптеген CDS келісімшарттарында төлемдер тек сатып алушыдан сатушыға төленетін сыйақыдан ғана тұрады. Осылайша, жоғарыда көрсетілген белгілі бір сомалар өте үлкен болғанымен, дефолт болмаған жағдайда, таза ақша ағыны осы соманың аз бөлігін құрайды: 100 б.п. = 1% спред болғанда, жылдық ақша ағыны нақты соманың тек 1%-ын ғана құрайды.

Клирингтік үй мүшелеріне қойылатын талаптар

2009 жылдың наурызында ICE Trust (қазіргі ICE Clear Credit) континенттік клиринг үйінің мүшелері кредиттік дефолттық своптарын клирингтен өткізу үшін кем дегенде 5 миллиард доллар (~ $ in) таза активке және А немесе одан жоғары кредиттік рейтингке ие болуы тиіс еді. "Интерконтиненталь" компаниясы бүгін жасаған мәлімдемесінде, хедж-фондтар, банктер немесе басқа да мекемелер сияқты барлық нарық қатысушылары осы талаптарға сай келсе, клиринг үйіне мүше бола алатынын мәлімдеді. Клиринг үйі әрбір сатушы үшін сатып алушы, ал әрбір сатып алушы үшін сатушы рөлінде әрекет етеді, бұл мәміле бойынша қарсы тараптың міндеттемелерін орындамау тәуекелін азайтады. Кредиттік дефолттық своптар қазіргі уақытта тікелей келісім шарты негізінде саудаланатын нарықта, тараптардың біреуі төлемдерді орындамаған жағдайда, қатысушылар бір-біріне тәуекелге ұшырайды. Клиринг үйі сонымен қатар реттеуші органдарға трейдерлердің позициялары мен бағаларын бақылауға бір арнаны ұсынады.

JP Morgan шығындары

2012 жылдың сәуірінде хедж-қорлардың ішкі кісілері несиелік дефолт своптары нарығына Бруно Иксилдің, J. P. Morgan Бас инвестициялық кеңсесінің (CIO) трейдерінің, алып позицияларына сілтеме жасай отырып, "Лондон киті" деп аталған әрекеттерінің әсер ететінін білді. Оның позицияларына қарсы ірі тікелей салымдар жасағаны белгілі болды, соның ішінде J.P. Morgan-ның тағы бір филиалы, олар J.P. Morgan ұсынған туынды құралдарды осыншама көп көлемде сатып алды. 2012 жылдың мамыр айында компания осы мәмілелерге байланысты 2 миллиард доллар (~ $) шамасында үлкен шығынға ұшырағанын хабарлады. Бұл ақпарат, бұқаралық ақпарат құралдарында кеңінен таралған, сауда-саттықтың нақты сипатын ашпады, ол әлі де жүріп жатыр. Сауда-саттық нысаны, мүмкін, CDX IG 9 индексімен байланысты, ол АҚШ-тың ірі корпорацияларының дефолттық тәуекеліне негізделген индекс, және "туындының туындысы" деп сипатталды.

CDS-нің типтік шартының шарттары

CDS келісімшарты әдетте Халықаралық своптар және туындылар қауымдастығы жариялаған кредиттік туындылар анықтамаларына сілтеме жасайтын растаумен ресімделеді. Растау әдетте эталондық объектіні – корпорацияны немесе мемлекетті көрсетеді, көбінесе, бірақ міндетті емес, қарызы бар, сондай-ақ эталондық міндеттемелерді – әдетте, бағынышты емес корпоративтік немесе мемлекеттік облигацияларды көрсетеді. Дефолттан қорғау мерзімі келісімшарттың күшке ену күнімен және жоспарланған аяқталу күнімен белгіленеді. Растауда сондай-ақ есеп агенті көрсетіледі, ол эталондық міндеттемелердің ізбасарларын және ауыстырушыларын анықтауға (мысалы, егер бастапқы эталондық міндеттеме келісімшарт аяқталу мерзімінен бұрын өтелген қарыз болса, қажет) және мәмілеге байланысты түрлі есептеу және әкімшілік функцияларды орындауға жауапты. Нарықтық конвенция бойынша, CDS дилерлері мен соңғы пайдаланушылар арасындағы келісімшарттарда дилер көбінесе есеп агенті болып табылады, ал CDS дилерлері арасындағы келісімшарттарда қорғау сатушысы көбінесе есеп агенті болып табылады. Есеп агентінің несиелік оқиғаның орын алғанын немесе орын алмағанын анықтау міндеті жоқ, керісінше, бұл факті, әдеттегі келісімшарттардың шарттарына сәйкес, несиелік оқиға туралы хабарламамен бірге ұсынылатын, жалпыға қолжетімді ақпаратпен расталуы керек. Типик CDS келісімшарттары несиелік оқиғаның орын алуы немесе орын алмауы туралы дауласу үшін ішкі механизмді қарастырмайды, егер қажет болса, мәселені сотқа жүктеуге рұқсат береді, бірақ нақты оқиғалардың дауланған жағдайлары сирек кездеседі. CDS растаулары сондай-ақ қорғау сатушының төлем міндеттемелерін және қорғау сатып алушының жеткізу міндеттемелерін тудыратын несиелік оқиғаларды да анықтайды. Типик несиелік оқиғаларға эталондық объектінің банкроттығы және оның тікелей немесе кепілдік берілген облигациялық немесе несиелік қарызы бойынша төлемді орындамауы жатады. Солтүстік Американың инвестициялық деңгейдегі корпоративтік эталондық объектілеріне, Еуропалық корпоративтік эталондық объектілеріне және мемлекеттерге жасалған CDS келісімшарттары көбінесе қайта құрылымдалуды да несиелік оқиға ретінде қамтиды, ал Солтүстік Американың жоғары кірісті корпоративтік эталондық объектілеріне сілтеме жасайтын мәмілелер көбінесе қамтылмайды. Сондай-ақ, стандартты CDS келісімшарттарында несиелік оқиға болған кезде қорғау сатып алушы жеткізе алатын міндеттемелердің ауқымын шектейтін жеткізілімге қабілетті міндеттемелердің сипаттамалары көрсетіледі. Жеткізілімге қабілетті міндеттемелердің сипаттамалары бойынша сауда тәжірибелері әртүрлі нарықтар мен CDS келісімшарт түрлері үшін әртүрлі болады. Типик шектеулерге жеткізілімге қабілетті борыштың облигация немесе қарыз болуы, оның ең көп мерзімі 30 жылды құрауы, бағынышты болмауы, трансферт шектеулеріне (144A ережесінен басқа) ұшырамауы, стандартты валюта болуы және мерзімі келгенге дейін қандай да бір шартқа байланысты болмауы жатады. Премиялық төлемдер көбінесе тоқсан сайын жүзеге асырылады, мерзімі 20 наурыз, 20 маусым, 20 қыркүйек және 20 желтоқсанға сәйкес келеді. Осы айлардың үшінші сәрсенбісіне жақын болғандықтан, CDS мерзімі «IMM күндері» деп те аталады.

Кредиттік дефолт своптері мен мемлекеттік қарыз дағдарысы

Еуропалық мемлекеттік қарыз дағдарысы күрделі факторлардың жиынтығынан туындады, соның ішінде қаржының жаһандануы; 2002–2008 жылдар аралығындағы жеңіл несие шарттары жоғары тәуекелді несие беру және қарыз алу әрекеттерін ынталандырды; 2007–2012 жылдардағы әлемдік қаржы дағдарысы; халықаралық саудадағы теңгерімсіздіктер; кейіннен жарылған жылжымайтын мүлік көпіршіктері; 2008–2012 жылдардағы әлемдік рецессия; мемлекеттік кірістер мен шығыстарға қатысты фискалдық саясат таңдаулары; және мемлекеттердің қиын жағдайдағы банк секторын және жеке облигация иелерін құтқару үшін қолданған тәсілдері, жеке қарыз жүктемесін қабылдау немесе шығындарды қоғамдық жүктеме ету. Кредиттік дефолт своп (CDS) нарығы да мемлекеттік қарыз дағдарысының басталуын көрсетті. 2011 жылдың 1 желтоқсанынан бастап Еуропалық Парламент мемлекеттік қарыз бойынша «құрғақ» (naked) кредиттік дефолт своптарына (CDS) тыйым салды. Қайта құрудың анықтамасы өте техникалық, бірақ мағынасы бойынша, кредиттік жағдайы нашарлаған референттік ұйым, ресми банкроттық рәсімдеріне балама ретінде өз кредиторларымен борыш шарттарын өзгерту туралы келіссөздер жүргізуіне бағытталған (яғни борыш қайта құрылымдалады). 2012 жылғы Грекияның мемлекеттік қарыз дағдарысы кезінде маңызды мәселелердің бірі – қайта құру кредиттік дефолт своптарын (CDS) төлеуге итермелейтін еді. Еуропалық Орталық Банк және Халықаралық Валюта Қорының келіссөзшілері осыған ұқсас жағдайлардан аулақ болды, себебі бұл ірі еуропалық банктердің тұрақтылығына қауіп төндіруі мүмкін, олар өздері қорғаушы болып табылды. Балама ретінде, қарызды қайта құру жағдайында төленетін жаңа CDS құруға болар еді. Нарық бұл және ескі (әлдеқайда күмәнді) CDS арасындағы айырманы төлер еді. Бұл практика, АҚШ банкроттық кодексінің 11-тарауындағыдай, төлем қабілетсіз борышкерлерге қорғау мәртебесін бермейтін юрисдикцияларда көбірек таралған. Атап айтқанда, 2000 жылы Conseco компаниясының қайта құруына байланысты туындаған алаңдаушылықтар Солтүстік Америкадағы жоғары кірісті облигациялар саудасынан кредиттік оқиғаның алынып тасталуына әкелді.

Нақты немесе қолма-қол ақша

Егер кредиттік оқиға орын алса, CDS келісімшарттары физикалық немесе ақшалай төлену арқылы есеп айырысуы мүмкін. Бірақ осы борышқа сілтеме жасайтын шамамен 400 миллиард доллар номиналды құнындағы CDS келісімшарттары жасалған. Бұл келісімшарттардың бәрін физикалық түрде есептеуге болмады, себебі барлық келісімдерді орындау үшін жеткілікті Lehman Brothers борышы болған жоқ. Осылайша, ақшалай төленетін CDS саудаларының қажеттілігі анықталды. CDS саудасы жасалғанда жасалатын сауда растамасында келісімшарт физикалық немесе ақшалай төленеді ме екені көрсетіледі.

Аукциондық сауда-саттық

Кредиттік оқиға ірі компанияда орын алғанда, оған көптеген CDS шарты жасалған болса, аукцион (негізгі несиелік оқиға деп те аталады) көптеген келісімшарттарды бірден белгіленген ақшалай төлем бағасымен реттеуді жеңілдету үшін өткізілуі мүмкін. Аукцион процесінде қатысушы дилерлер (мысалы, ірі инвестициялық банктер) анықтамалық ұйымның борыштық міндеттемелерін сатып алу және сату бағаларын, сондай-ақ номинал құнына қатысты нақты есеп айырысу туралы таза сұраныстарын ұсынады. Дилерлік нарықтардың бастапқы орташа бағасы жарияланғаннан кейін және нақты облигацияларды немесе несиелерді беруге немесе алуға ашық қызығушылық қандай екенінен кейін голландтық аукционның екінші кезеңі өткізіледі. Осы аукционның соңғы нәтижесі барлық CDS келісімшарттарының ақшалай есеп айырысуы үшін соңғы бағаны белгілейді, ал аукционнан туындаған сәйкес келетін лимит ұсыныстарымен қатар, барлық физикалық есеп айырысу өтінімдері де реттеледі. Халықаралық своптар және деривативтер қауымдастығы (ISDA) ұйымдастырған аукциондар, соңғы кезде Lehman Brothers және Washington Mutual сияқты компанияларға жасалған CDS келісімшарттарының үлкен көлемін реттеудің тиімді тәсілі болып табылды. Комментатор Феликс Салмон, алайда, ISDA-ның аукционды құру қабілетіне күмән келтірді, өйткені ол Грекия мемлекеттік борышы бойынша 2012 жылғы облигациялардың айырбасталуына байланысты өтемақыны белгілеу үшін осы күнге дейін анықталған. Өз кезегінде, ISDA Грекия облигация иелеріне 50% немесе одан да көп мөлшерде "шайыру" жасау алдында облигациялардың айырбасталуы төлемсіздік оқиғасы болып табылмайды деген пікірін білдірді. Төменде 2005 жылдан бері өткізілген аукциондардың тізімі келтірілген.
Күні Аты Соңғы баға, номиналға пайызбен2005 06 14 Collins & Aikman Senior43.6252005 06 23 Collins & Aikman Subordinated6.3752005 10 11 Northwest Airlines 282005 10 11 Delta Air Lines 182005 11 04 Delphi Corporation 63.3752006 01 17 Calpine Corporation 19.1252006 03 31 Dana Holding Corporation 752006 11 28 Dura Senior 24.1252006 11 28 Dura Subordinated 3.52007 10 23 Movie Gallery 91.52008 02 19 Quebecor World 41.252008 10 02 Tembec Inc 832008 10 06 Fannie Mae Senior 91.512008 10 06 Fannie Mae Subordinated 99.92008 10 06 Freddie Mac Senior 942008 10 06 Freddie Mac Subordinated 982008 10 10 Lehman Brothers 8.6252008 10 23 Washington Mutual 572008 11 04 Landsbanki Senior 1.252008 11 04 Landsbanki Subordinated 0.1252008 11 05 Glitnir Senior 32008 11 05 Glitnir Subordinated 0.1252008 11 06 Kaupthing Senior 6.6252008 11 06 Kaupthing Subordinated 2.3752008 12 09 Masonite LCDS 52.52008 12 17 Hawaiian Telcom LCDS 40.1252009 01 06 Tribune CDS 1.52009 01 06 Tribune LCDS 23.752009 01 14 Republic of Ecuador 31.3752009 02 03 Millennium America Inc 7.1252009 02 03 Lyondell CDS 15.52009 02 03 Lyondell LCDS 20.752009 02 03 EquiStar 27.52009 02 05 Sanitec 1st Lien 33.52009 02 05 Sanitec 2nd Lien 4.02009 02 09 British Vita 1st Lien 15.52009 02 09 British Vita 2nd Lien 2.8752009 02 10 Nortel Ltd. 6.52009 02 10 Nortel Corporation 122009 02 19 Smurfit Stone CDS 8.8752009 02 19 Smurfit Stone LCDS 65.3752009 02 26 Ferretti 10.8752009 03 09 Aleris 82009 03 31 Station Casinos 322009 04 14 Chemtura 152009 04 14 Great Lakes 18.252009 04 15 Rouse 29.252009 04 16 LyondellBasell 222009 04 17 Abitibi 3.252009 04 21 Charter Communications CDS 2.3752009 04 21 Charter Communications LCDS 782009 04 22 Capmark 23.3752009 04 23 Idearc CDS 1.752009 04 23 Idearc LCDS 38.52009 05 12 Bowater 152009 05 13 General Growth Properties 44.252009 05 27 Syncora 152009 05 28 Edshcha 3.752009 06 09 HLI Operating Corp LCDS 9.52009 06 10 Georgia Gulf LCDS 832009 06 11 R. H. Donnelley Corp. CDS 4.8752009 06 12 General Motors CDS 12.52009 06 12 General Motors LCDS 97.52009 06 18 JSC Alliance Bank CDS 16.752009 06 23 Visteon CDS 32009 06 23 Visteon LCDS 392009 06 24 RH Donnelley Inc LCDS 78.1252009 07 09 Six Flags CDS 142009 07 09 Six Flags LCDS 96.1252009 07 21 Lear CDS 38.52009 07 21 Lear LCDS 662009 11 10 METRO GOLDWYN MAYER INC. LCDS 58.52009 11 20 CIT Group Inc. 68.1252009 12 09 Thomson 77.752009 12 15 Hellas II 1.3752009 12 16 NJSC Naftogaz of Ukraine 83.52010 01 07 Financial Guarantee Insurance Compancy (FGIC) 262010 02 18 CEMEX 97.02010 03 25 Aiful 33.8752010 04 15 McCarthy and Stone 70.3752010 04 22 Japan Airlines Corp 20.02010 06 04 Ambac Assurance Corp 20.02010 07 15 Truvo Subsidiary Corp 3.02010 09 09 Truvo (formerly World Directories) 41.1252010 09 21 Boston Generating LLC 40.752010 10 28 Takefuji Corp 14.752010 12 09 Anglo Irish Bank 18.252010 12 10 Ambac Financial Group 9.52011 11 29 Dynegy Holdings, LLC 71.252011 12 09 Seat Pagine Gialle 10.02011 12 13 PMI Group 16.52011 12 15 AMR Corp 23.52012 02 22 Eastman Kodak Co 22.8752012 03 19 Hellenic Republic 21.752012 03 22 Elpida Memory 20.1252012 03 29 ERC Ireland Fin Ltd 0.02012 05 09 Sino Forest Corp 29.02012 05 30 Houghton Mifflin Harcourt Publishing Co 55.52012 06 06 Residential Cap LLC 17.6252015 02 19 Caesars Entmt Oper Co Inc15.8752015 03 05 Radio Shack Corp11.52015 06 23 Sabine Oil Gas Corp15.8752015 09 17 Alpha Appalachia Hldgs Inc62015 10 06 Ukraine80.625

Баға белгілеу және бағалау

Кредиттік өтелместік своптардың бағасын анықтау үшін әдетте екі қарсылас теория келтіріледі. Біріншісі, бұл мәтінде "ықтималдық моделі" деп аталатын, төлемсіздікке ұшырамау ықтималдығымен салмақталған ақша ағындарының қазіргі құнын есептейді. Бұл әдіс кредиттік өтелместік своптар корпоративтік облигацияларға қарағанда әлдеқайда төменгі спредпен сауда жасауы тиіс екенін көрсетеді. Екінші модельді Даррелл Даффи, сондай-ақ Джон Халл мен Алан Уайт ұсынды, ол арбитражсыз тәсілді пайдаланады.

Арбитражсыз модель

Дюффи және Хэлл-Уайт ұсынған "арбитражсыз" модельде тәуекелсіз арбитраждың болмайтыны қабылданады. Дюффи тәуекелсіз мөлшерлеме ретінде LIBOR-ды пайдаланады, ал Хэлл мен Уайт – АҚШ мемлекеттік облигацияларын. Екі талдау да қарапайымдастырылған болжамдарға негізделген (мысалы, дефолт жағдайында суаптың тұрақты аяғын жабу құны жоқ деген болжам), бұл арбитражсыздық туралы болжамды күштен шығаруы мүмкін. Алайда, Дюффи әдісі теориялық бағаларды анықтау үшін нарықта жиі қолданылады.

Сындар

Кредиттік дефолт своптарының (КДС) үлкен нарығын сынға алғандар, оған тиісті реттеусіз тым үлкен өсуге рұқсат етілді және барлық келісімшарттар жеке келіссөздер арқылы жасалғандықтан, нарықта ашықтық жоқ деп мәлімдеді. Сонымен қатар, КДС 2008 жылғы әлемдік қаржы дағдарысын ушықтырды, өйткені Lehman Brothers және AIG сияқты компаниялардың құлдырауына ықпал етті. Ашықтықтың болмауынан қорғауды сатып алушылар мен қорғауды ұсынушыларды анықтау мүмкін болмады. Lehman банкротқа ұшыраған кезде, банкке жасалған 400 миллиард долларлық КДС қорғанысының қорғауды ұсынушылардан сатып алушыларға 366 миллиард доллар көлемінде таза төлем жасауы мүмкін деген қауіп туды (ақшалай есептесу аукционы 8,625% финалдық бағамен шешілді) және бұл үлкен төлемдер келісімшарттарын орындауға жеткілікті қаражаты жоқ компаниялардың банкротқа ұшырауына әкелуі мүмкін еді. Алайда, аукционнан кейінгі бағалаулар бойынша, таза ақша ағыны шамамен 7 миллиард долларды құрады. Қаржылық туындыларға қатысты жалпы сын-пікірлер де несиелік туындыларға қатысты. Уоррен Баффетт спекуляциялық мақсатта сатып алынған туындыларды "жаппай қырып-жоюдың қаржылық қаруы" деп сипаттады. Berkshire Hathaway компаниясының 2002 жылғы акционерлерге арналған жылдық есебінде ол былай деді: "Егер туындылар келісімшарттары кепілмен қамтамасыз етілмесе немесе кепілдендірілмесе, олардың соңғы құны оларға қатысты тараптардың несиелік қабілеттілігіне байланысты болады. Бірақ, келісімшарт аяқталғанға дейін, тараптар пайда мен зиянды – көбінесе үлкен сомада – ағымдағы кірістеріне тіркейді, тіпті бір тиын да алмастырмай. Туындылар келісімшарттарының шегі тек адамның (немесе кейде, солай көрінеді, ақымақтардың) қиялымен ғана шектеледі". КДС мәмілесіне қатысудың қарсы тарап тәуекелін қорғау үшін, бір практика – қарсы тараптан КДС қорғанысын сатып алу. Позициялар күн сайын нарық құнына сәйкес түзетіледі және кепілдіктер сатып алушыдан сатушыға немесе керісінше, екі тарапты да қарсы тараптың төлемін орындамауынан қорғау үшін беріледі, бірақ пайда мен зианды өтеуге байланысты ақша әрқашан алмастырылмайды. АҚШ-тағы таяу сауда нарығындағы сауда-саттықтардың көп бөлігіне арналған клирингтік орталық – Depository Trust & Clearing Corporation 2008 жылдың қазан айында, өтеу саудалары ескерілгеннен кейін, Lehman Brothers борышына жасалған КДС келісімшарттарын реттеу кезінде, шамамен 6 миллиард доллар ғана қолмағыздан өтетінін мәлімдеді, бұл сома 150-ден 360 миллиард долларға дейін жетеді. Баффеттің туындыларға қатысты сын-пікірлеріне қарамастан, 2008 жылдың қазан айында Berkshire Hathaway реттеушілерге туындылар бойынша кем дегенде 4,85 миллиард долларлық мәмілелер жасағанын хабарлады. Баффет 2008 жылғы акционерлерге жолдаған хатында Berkshire Hathaway-дің туындылар бойынша мәмілелерінде қарсы тарап тәуекелі жоқ екенін айтты, өйткені Berkshire келісімшарттар жасалған кезде қарсы тараптардан төлем жасауды талап етеді, сондықтан Berkshire әрқашан ақшаны өз қолында ұстайды. Berkshire Hathaway сол кезде субстандартты CDO-лар үшін екі негізгі рейтингтік агенттіктердің бірі болған Moody's акцияларының ірі иесі болды, бұл несиелік дефолт своптарын пайдалануға байланысты ипотекалық қауіпсіздік туындысының бір түрі. Монолиниялық сақтандыру компаниялары ипотекалық кепілдікпен қамтамасыз етілген CDO-ларға кредиттік дефолт своптарын жасауға қатысты. Кейбір БАҚ-та бұл кейбір монолиниялардың құлауына себеп болды деп хабарланды. 2009 жылы монолиниялардың бірі MBIA, Merrill Lynch компаниясын сотқа берді, Merrill MBIA-ны сол CDO-лар үшін КДС қорғанысын жасауға көндіру үшін MBIA-ға өзінің кейбір CDO-ларын дұрыс емес көрсеткенін мәлімдеді.

Жүйелік тәуекел

2008 жылғы қаржы дағдарысы кезінде қарсы тараптар дефолт тәуекеліне ұшырады, бұл тәуекел Lehman Brothers және AIG компанияларының өте көп сандағы CDS операцияларына қатысуымен күшейді. Бұл жүйелік тәуекелдің мысалы – бүкіл нарыққа қауіп төндіретін тәуекел. Көптеген сарапшылар CDS нарығының көлемі мен дерегуляциясы осы тәуекелді арттырды деп санайды. Мысалы, 2005 жылы гипотетикалық өзара инвестициялық қор Washington Mutual корпоративтік облигацияларын сатып алып, тәуекелдерін қорғау үшін Lehman Brothers-тен CDS қорғанысын сатып алса, қандай жағдай туатынын көзге елестетіңіз. Lehman Brothers банкрот болғаннан кейін бұл қорғаныс күшін жойды. Ал Washington Mutual бірнеше күннен кейін банкротқа ұшырағанда, облигациялар бойынша үлкен шығынға ұшырар еді, бұл шығынды CDS арқылы сақтандыруға болар еді. Сонымен қатар, Lehman Brothers және AIG компанияларының CDS келісімшарттары бойынша төлемдерді жүзеге асыра алмауы, қаржы институттары арасындағы күрделі байланысты CDS операциялары тізбегінің бұзылуына әкелуі мүмкін деген қауіп болды. CDS операцияларының тізбектері "компенсация" деп аталатын тәжірибе нәтижесінде туындайды. Бұл жағдайда B компаниясы A компаниясынан белгілі бір жылдық сыйақымен, мысалы 2% паймен CDS сатып алады. Егер эталондық компанияның жағдайы нашарласа, тәуекел сыйақысы артады, сондықтан B компаниясы CDS-ті C компаниясына, мысалы 5% сыйақымен сата алады және 3% айырманы өз пайдасына қалдырады. Бірақ, егер эталондық компания дефолтқа ұшыраса, B компаниясының келісімшартты орындау үшін жеткілікті активтері болмауы мүмкін. Ол A компаниясымен жасалған келісімшарт бойынша үлкен төлем алуға сенген, содан кейін оны C компаниясына жіберуге тиіс.

Проблема тізбектегі компаниялардың біреуінің банкротқа ұшырауында, бұл "домино әсеріне" алып келеді. Мысалы, егер A компаниясы банкрот болса, B компаниясы C компаниясына CDS келісімшарты бойынша өрестемесін төлей алмайды, бұл банкроттыққа әкелуі мүмкін, ал C компаниясы эталондық компаниядан алған нашар қарызы үшін өтемақы алмаудан үлкен шығынға ұшырайды. Жағдайды одан да нашар ететіні, CDS келісімшарттары құпия болғандықтан, C компаниясы өзінің тағдыры A компаниясымен байланысты екенін білмейді; ол тек B компаниясымен ғана жұмыс істейді. Жоғарыда сипатталғандай, CDS саудасы үшін орталық биржа немесе клирингтік орталық құру "домино әсері" проблемасын шешуге көмектесер еді, өйткені бұл барлық сауда-саттықтар дилерлер консорциумы кепілдік берген орталық қарсы тарапқа жүзеге асырылатындығын білдірер еді.

Салық және есеп беру мәселелері

АҚШ-тың CDS бойынша федералды табыс салығына қатысты ұстанымы белгісіз (Nirenberg and Kopp 1997:1, Peaslee & Nirenberg 2008 07 21:129 және Brandes 2008). Сарапшылар олардың жасалу жолына байланысты, олардың салық мақсатында не номиналдық келісімшарттар, не опциялар екенін ұсынады (Peaslee & Nirenberg 2008 07 21:129). Алайда, егер төлем тоқтату төлемі болса немесе үшінші тарапқа свопты сатудан түскен төлем болса, оның салықтық танылуы ашық мәселе болып қалады. Өз зерттеуінің нәтижесінде IRS 2011 жылы CDS-ті номиналдық келісімшарттар ретінде жіктеуді көздейтін ережелерді ұсынды, осылайша мұндай тоқтату және сату төлемдеріне капиталдық табыс салығы бойынша қолайлы режимді қамтамасыз етті. Бұл ұсынылған ережелер әлі бекітілмеген, бірақ 2012 жылдың қаңтар айында IRS өткізген қоғамдық тыңдауда, сондай-ақ ғылыми басылымдарда сынға ұшырады, себебі бұл жіктеу "Жылаңаш" CDS-ке қатысты. Бұл сынның негізгі мәні – "Жылаңаш" CDS құмарлыққа тең және барлық жағдайларда қарапайым табыс тудырады, оның ішінде хедж-фонд менеджерлерінің "көшірілген үлесіне" де, оларды "құмар ойындарды тыйым салатын немесе реттейтін кез келген штаттық немесе жергілікті заңнан" босатады. Бұл "Жылаңаш" CDS-тің қылмыстық жазасын жойса да, федералдық құмар ойындары салығы бойынша жеңілдік бермеді. Хеджирлеу үшін қолданылатын CDS-тің есептелуі экономикалық салдарлармен сәйкес келмеуі мүмкін, керісінше, құнсыздануды күшейтеді. Мысалы, жалпы есептеу принциптері (GAAP) CDS-ті нарықтық құн бойынша есептеуді талап етеді. Ал инвестициялық мақсатта ұсталатын активтер, мысалы, коммерциялық кредит немесе облигациялар, егер елеулі шығын күтілмесе, бастапқы құны бойынша есептеледі. Осылайша, коммерциялық кредиттерді CDS арқылы хеджирлеу табыс туралы есептемеде және баланста айтарлықтай құнсыздануға әкелуі мүмкін, себебі CDS-тің құны нарықтық жағдайларға және қысқа мерзімді CDS-тің ұзақ мерзімдіге қарағанда төмен бағамен сатылу бейіліне байланысты өзгереді. FASB 133 бойынша CDS-ті хеджирлеу ретінде есепке алуға тырысуға болады, бірақ банк немесе корпорацияға тиесілі тәуекелді актив, сатып алынған нақты CDS үшін қолданылатын міндеттемемен толық сәйкес келмесе, бұл іс жүзінде қиын болуы мүмкін.

LCDS

Дефолт свопінің жаңа түрі – "тек несиелік" кредиттік дефолт своп (LCDS). Бұл тұжырымдамасы жағынан стандартты CDS-ге өте ұқсас, бірақ "ванильді" CDS-тен айырмашылығы, негізгі қорғау референттік ұйымның синдикатталған кепілдікпен қамтамасыздандырылған несиелеріне сатылады, "Облигация немесе несие" сияқты кеңірек санатка емес. Сондай-ақ, 2007 жылғы 22 мамырдан бастап Солтүстік Америкадағы жекелеген атаулар мен индекс саудаларын қамтитын ең көп таралған LCDS нысаны үшін, LCDS бойынша әдеттегі есеп айырысу әдісі физикалық есеп айырысудың орнына аукциондық есеп айырысуға өзгертілді. Аукциондық әдіс негізінен түрлі ISDA қолма-қол ақшамен есеп айырысу аукциондарында қолданылған әдіске ұқсас, бірақ тараптарға несиелік оқиға болғаннан кейін (яғни, хаттамаға қосылу) қолма-қол ақшамен есеп айырысуды таңдау үшін қосымша шаралар қабылдау талап етілмейді. 2007 жылғы 23 қазанда "Movie Gallery" үшін алғашқы LCDS аукционы өтті. LCDS саудалары CDS-ке қатысты ең арзан жеткізілім деп есептелетін кепілсіз облигациялық міндеттемелерге қарағанда қайтару құны жоғары кепілдікпен қамтамасыздандырылған міндеттемелермен байланысты болғандықтан, LCDS спредтері әдетте бірдей атау бойынша CDS спредтерінен тар болады.

ISDA анықтамасы

Кредиттік туындылар нарығының қарқынды өсуі кезінде 1999 жылғы ISDA кредиттік туындылар анықтамалары CDS-тің құқықтық құжаттамасын стандарттау мақсатымен енгізілді. Бұдан кейін 2003 жылғы ISDA кредиттік туындылар анықтамаларымен, содан соң 2014 жылғы ISDA кредиттік туындылар анықтамаларымен алмастырылды, әрбір жаңарту CDS төлемдерінің негізгі міндеттемелердің (облигациялар) экономикалық жағдайына мүмкіндігінше сәйкес келуін қамтамасыз етуге ұмтылады.