Кіріспе

Әлеуметтік қашықтық – қоғамдағы топтар арасындағы қашықтық туралы социологиялық ұғым, социологияда қолданылатын термин.

Социологияда әлеуметтік қашықтық – қоғамдағы жеке адамдар немесе әлеуметтік топтар арасындағы қашықтықты сипаттайды, оған әлеуметтік топтар, нәсіл/этникалық топтар, гендер немесе сексуалдық бағдар сияқты өлшемдер кіреді. Әртүрлі топтардың мүшелері бір топтың мүшелерімен салыстырғанда аз қарым-қатынас жасайды. Бұл – әлеуметтік желідегі бір адамның немесе топтың екінші адамға немесе топқа деген жақындық деңгейі немесе сенімділік деңгейі, сондай-ақ сенімдердің ұқсас деңгейінің өлшемі болып табылады.

Психологиялық қашықтық

Кейбір зерттеушілер әлеуметтік қашықтықты психологиялық қашықтықтың бір түрі ретінде қарастырған. Осы бағыттағы зерттеулер әлеуметтік қашықтық пен психологиялық қашықтықтың басқа түрлері (мысалы, уақыттық қашықтық) арасындағы байланысты көрсеткен. Бұл әлеуметтік қашықтық пен физикалық қашықтықтың түсінік тұрғысынан байланысты екенін ұсынады. Маршрут жоспарлау тәжірибелері де әлеуметтік және физикалық қашықтық арасындағы түсінік байланысын аңғартқан. Картада маршрут салуды сұрағанда, адамдар жолда кездесетін достарына жақын, ал бейтаныс адамдардан алыс маршруттарды салуға бейім. Бұл эффект, бір-бірімен қарым-қатынас жасаудың ыңғайлылығын ескергеннен кейін де тұрақты болып қалады. Сонымен қатар, әлеуметтік және физикалық қашықтық туралы ойлау адамның бас миының париетті бөлігіндегі ортақ өңдеу ресурстарын пайдаланатынына қатысты бірнеше дәлелдер бар.

Алдау

Әлеуметтік қашықтық мәдениет, нәсіл/ұлт және әлеуметтік-экономикалық жағдай сияқты түрлі өлшемдер бойынша ерекшеленетін топтар арасында туындауы мүмкін. Конструалдық деңгей теориясы әлеуметтік қашықтық артқан сайын, әлеуметтік қашықтықтағы адамдарды/топтарды бағалауда стереотиптерге ден қою жиіле түсетінін көрсетеді. Әлеуметтік қашықтық пен ұждақсыздық арасындағы байланыс психикалық ауруға шалдыққан адамдарға қатысты көзқарас зерттеулерінде анықталған. Психикалық аурудан алшақтау және осы алшақтықты сақтау қажеттілігі диагнозға, сондай-ақ жас және ұлттық топтарға байланысты өзгереді. Осы бағыттағы жұмыстар әлеуметтік сигналдарды күшейту немесе ең қарапайым өзара әрекеттесу түрлерін енгізу арқылы әлеуметтік қашықтықты қысқартуға бағытталған. Бұл тәжірибелер әлеуметтік қашықтық азайғанда, адамдардың жомарттығы артатынын көрсетті.

Қуат

Билік пен әлеуметтік қашықтық арасындағы қарым-қатынасты зерттеулер, ықпалды адамдардың басқалардан көбірек қашықтықта екенін сезінетінін көрсетеді. Конструалдық деңгей теориясына сүйенсек, бұл ықпалды адамдардың жоғары деңгейдегі түсіндірулерге бейімділігін білдіреді. Үшінші тұлға әсері – адамдардың бұқаралық ақпарат құралдарының хабарламалары өздеріне қарағанда басқаларға күштірек әсер етеді деп есептеу бейілі. Бұл әлеуметтік қашықтыққа қатысты айтылған нәрсе әсіресе жаһандық қалалар үшін маңызды.