Төлем балансы: кіріс және шығыс ағындарының айырмасы

Төлем балансы: елге ағын мен шығын арасындағы айырмашылық. Халықаралық экономикадағы маңызды көрсеткіш, активтер мен тауарлар саудасы. 🇰🇿📊💰

13 мин оқу

100%

Дереккөз: Balance of payments — Wikipedia

Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.

Мазмұны

Кіріспе

Белгілі бір уақытта елге ақшаның түсуі мен шығуы арасындағы айырмашылық. Халықаралық экономикада төлемдер балансы (халықаралық төлемдер балансы деп те аталады және BOP немесе BoP деп қысқартылады) – белгілі бір кезеңде (мысалы, тоқсан немесе жыл) елге ағын түскен барлық ақша мен әлемнің қалған бөлігіне ағынның арасындағы айырмашылық. Басқаша айтқанда, бұл белгілі бір кезеңде елдер арасындағы экономикалық амалдар. Бұл қаржылық амалдар жеке тұлғалар, фирмалар және мемлекеттік органдар тарапынан тауарлар мен қызметтер саудасынан туындаған түсімдер мен төлемдерді салыстыру үшін жасалады. Төлемдер балансы үш негізгі бөліктен тұрады: ағымдағы шот, капитал шоты және қаржылық шот. Ағымдағы шот елдің таза кірісін, ал капитал шоты ұлттық активтерге меншіктің таза өзгеруін көрсетеді.

Тарих

ХІХ ғасырдың басына дейін халықаралық сауда қатаң реттеліп, ұлттық өніммен салыстырғанда салыстырмалы түрде шағын үлес құрады. Орта ғасырларда еуропалық сауда көбінесе жергілікті өнеркәсіп пен белгілі саудагерлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету мақсатында қалалық деңгейде реттелетін. (Жыл сайынғы жәрмеңкелер кейде қалыпты ережелерден ауытқуға мүмкіндік беретін.)

Валюталық бағам режимі

Белгілі бір валюта бағамы жүйесінде орталық банк елге түсетін қаражат ағынының кез келген таза көлемін сатып алу арқылы немесе халықаралық қаражат ағынына сәйкес шетел валютасын валюта нарығына ұсыну арқылы оларды өтейді, осылайша қаражат ағыны елдің валютасы мен басқа валюталар арасындағы айырбас бағамына әсер етуіне жол бермейді. Орталық банктың шетел валюталық резервтерінің жылдық таза өзгеруі кейде төлем балансының профициті немесе дефициті деп аталады. Белгілі бір валюта бағамы жүйесіне балама ретінде, валюта бағамының белгілі бір шекте өзгерісіне рұқсат беретін басқарылатын еркін жүзу немесе, ең шекті жағдайда, толығымен еркін жүзу (толығымен икемді валюта бағамы деп те аталады) жатады. Толығымен еркін жүзу кезінде орталық банк өзінің валютасын қорғау немесе құнсыздату үшін ешқандай араласпайды, бағамды нарық анықтайды, орталық банктың валюталық резервтері өзгермейді және төлем балансы әрқашан нөлге тең болады.

Мерзімді төлем балансын пайдаланудағы өзгерістер

Экономика жазушысы Дж. Орлин Грабб төлем балансы терминінің мағынасы туралы әртүрлі түсініктердің болуы осыдан туындаған жаңсақтықтарға себеп болуы мүмкін екенін ескертеді. Граббтің сөзіне қарағанда, бұл терминнің нақты мағынасын білмейтін адамдар тарапынан жиі бұрыс қолданылады, бұл тек күнделікті сөйлесімде ғана емес, сонымен қатар қаржылық жарияланымдар мен экономикалық әдебиеттерде де кездеседі. 1973 жылға дейін төлем балансы есебін жүргізудің жалпыға қабылданған стандарты болмады, көбінесе оны көзге көрінетін және көзге көрінбейтін төлемдерге бөлу негізгі тәсіл саналды. Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) төлем балансын есептеу бойынша өз стандарттарын ұсынады, бұл стандартты анықтамаға эквивалентті, бірақ басқаша номенклатура қолданады, әсіресе капитал есебі терминіне берілген мағынада.

Теңгерімсіздіктер

БП жалпы теңгерімді болуға тиіс болса да, оның жекелеген элементтеріндегі артықшылықтар немесе тапшылықтар елдер арасындағы теңгерімсіздіктерге алып келуі мүмкін. Жалпы алғанда, ағымдағы шоттағы тапшылықтарға қатысты алаңдаушылықтар бар. Ағымдағы шоттарында тапшылығы бар елдер қарызын арттырады немесе олардың активтеріне шетелдік меншік үлесі ұлғаяды. Әдетте алаңдататын тапшылық түрлері бар. Дегенмен, кейбір экономистер теңгерімсіздіктерге аса алаңдамайды және Майкл П. Дули, Дэвид Фолькертс Ландау және Питер Гарбер сияқты мамандар теңгерімсіздікті түзету құралы ретінде протекционизмге көшуге құмарлық танытудан елдердің сақтануы керек екенін айтады. Ағымдағы шоттың артықшылығы басқа елдердің ағымдағы шоттарындағы тапшылықпен сәйкес келеді, демек соңғыларының қарыздылығы артады. Вольфганг Штюцельдің "Баланс механикасы" кітабында бұл кірістен артық шығын деп сипатталады. Сыртқы саудадағы теңгерімсіздіктің күшеюі 2007 жылдан бері қаржы дағдарысының мүмкін себебі ретінде қатаң сыналып келді. Көптеген кейнсиандық экономистер Еуроаймақтағы ағымдағы шоттар арасындағы айырмашылықты Еуро дағдарысының түпкі себебі деп санайды, мысалы Хайнер Фласбек, Пол Кругман немесе Джозеф Стиглиц.

БӨ тепе-теңдігінің бұзылуының себептері

Боп (Балдақша балансы) теңгерімсіздігіне негізгі себептер туралы түрлі пікірлер бар, көбінесе АҚШ-қа назар аударылады, себебі қазіргі уақытта ең ірі тапшылық осында. Қалыпты көзқарас бойынша, ағымдағы шот факторлары – бағамы, үкіметтің бюджет тапшылығы, бизнестің бәсекеге қабілеттілігі және тұтынушылардың қосымша тұтынуды қаржыландыру үшін қарызға түсуге дайындығы сияқты мәселелер – негізгі себеп болып табылады. Алайда, Бен Бернанке 2005 жылғы мақаласында кеңінен талқылағандай, балама көзқарас бойынша, капитал шоты – басты қозғаушы күш. Онда, артық елдердегі үнемдеушілердің салдарынан жаһандық үнемнің артуы қолжетімді инвестициялық мүмкіндіктерден асып түсіп, АҚШ-қа бағытталады, бұл артық тұтыну мен активтер бағасының инфляциясына әкеледі.

Резервтік актив

Банк операциялары және халықаралық ақша жүйелері аясында резервтік актив – мемлекеттердің шетелдік резервтерін құру үшін негізгі түрде қолданылатын валюта немесе басқа да құндылық сақтау құралы. Ағымдағы операциялардың теңгерімсіздігі көбінесе резервтік активтерді жинақтау арқылы көрінеді, мұнда профицит елдер резервтік активте есептелген қарыздарды жинақтайды, ал дефицит елдер олардың қорларын азайтады немесе резервтік активте номиналданған борыштарды жинақтайды. Алтын стандарты кезінде стандарттың барлық қатысушылары үшін резервтік актив – алтын болды. Бреттон-Вудс жүйесінде алтын немесе АҚШ доллары резервтік актив ретінде таңдалуы мүмкін еді, бірақ оның тиімді жұмыс істеуі АҚШ-тан басқа елдердің өздерінің қорларының көп бөлігін долларда сақтауды жөн көруіне байланысты болды. Бреттон-Вудс жүйесі тоқтатылғаннан кейін заң жүзінде резервтік актив болған жоқ, бірақ АҚШ доллары де-факто басты резервтік актив болып қала берді. XXI ғасырдың басында әлемдік резервтер күрт өсті, бұл 1997 жылғы Азия қаржы дағдарысының салдарынан болды, онда бірнеше елдің қажетті импорт үшін жеткілікті шетел валютасы болмады және олар тиімсіз шарттармен келісімдерге келуге мәжбүр болды. Халықаралық валюта қоры (ХВҚ) мәліметтері бойынша, 2000 жылдан 2009 жылдың ортасына дейін ресми резервтер 1,9 триллион доллардан 6,8 триллион долларға дейін өсті. Әлемдік резервтер 2008 жылдың ортасында шамамен 7,5 триллион долларға жетті, содан кейін өздерінің резервтік валютасы жоқ елдер қаржы дағдарысының ең ауыр салдарынан қорғану үшін оларды пайдаланғандықтан 430 миллиард долларға төмендеді. 2009 жылдың ақпанынан бастап әлемдік резервтер қайтадан өсе бастады және 2010 жылдың соңына қарай 9,2 триллион долларға жетті. 2009 жылдың соңына қарай әлемдегі 6,8 триллион доллардың шамамен 65% АҚШ долларында, ал шамамен 25% еврода сақталды. Ұлыбритания фунты, жапон иены, ХВҚ-ның арнайы тарту құқықтары (АТҚ) және құнды металдар да маңызды рөл атқарады. 2009 жылы Қытай Халық банкінің басшысы Чжоу Сяочуан АТҚ-ны пайдалануды кеңейтуді және АТҚ-ны қолдайтын ұлттық валюталардың тізімін барлық ірі экономикалардың валюталарын қосуды ұсынды. Доллардың қазіргі орталық рөлі АҚШ-қа қарыз алу құнының төмендеуі сияқты бірқатар артықшылықтар берсе де, ол АҚШ-тың ағымдағы шоттағы дефицитіне әкелетін Трифин дилеммасының күшеюіне де ықпал етеді. 2009 жылдың қараша айында Foreign Affairs журналында жарияланған мақаласында экономист С. Фред Бергстен Чжоудың ұсынысының немесе халықаралық ақша жүйесіндегі ұқсас өзгерістердің АҚШ-тың және әлемнің қалған бөлігінің мүддесіне орай келетінін айтты. 2009 жылдан бері халықаралық сауда операцияларын жүргізу үшін дәстүрлі резервтік актив емес, мысалы, юань сияқты валюталарды пайдалануға мүмкіндік беретін жаңа екіжақты келісімдердің саны көбейді.

In the context of BoP and international monetary systems, the reserve asset is the currency or other store of value that is primarily used by nations for their foreign reserves. BoP imbalances tend to manifest as hoards of the reserve asset being amassed by surplus countries, with deficit countries building debts denominated in the reserve asset or at least depleting their supply. Under a gold standard, the reserve asset for all members of the standard is gold. In the Bretton Woods system, either gold or the U. S. dollar could serve as the reserve asset, though its smooth operation depended on countries apart from the US choosing to keep most of their holdings in dollars. Following the ending of Bretton Woods, there has been no de jure reserve asset, but the US dollar has remained by far the principal de facto reserve. Global reserves rose sharply in the first decade of the 21st century, partly as a result of the 1997 Asian Financial Crisis, where several nations ran out of foreign currency needed for essential imports and thus had to accept deals on unfavourable terms. The International Monetary Fund (IMF) estimates that between 2000 and mid 2009, official reserves rose from $1,900bn to $6,800bn. Global reserves had peaked at about $7,500bn in mid 2008, then declined by about $430bn as countries without their own reserve currency used them to shield themselves from the worst effects of the financial crisis. From Feb 2009 global reserves began increasing again to reach close to $9,200bn by the end of 2010.

as of 2009, approximately 65% of the world's $6,800bn total is held in U. S. dollars and approximately 25% in euros. The UK pound, Japanese yen, IMF special drawing rights (SDRs), and precious metals also play a role. In 2009, Zhou Xiaochuan, governor of the People's Bank of China, proposed a gradual move towards increased use of SDRs, and also for the national currencies backing SDRs to be expanded to include the currencies of all major economies. While the current central role of the dollar does give the US some advantages, such as lower cost of borrowings, it also contributes to the pressure causing the U. S. to run a current account deficit, due to the Triffin dilemma. In a November 2009 article published in Foreign Affairs magazine, economist C. Fred Bergsten argued that Zhou's suggestion or a similar change to the international monetary system would be in the United States' best interests as well as the rest of the world's. Since 2009 there has been a notable increase in the number of new bilateral agreements which enable international trades to be transacted using a currency that is not a traditional reserve asset, such as the renminbi, as the settlement currency.

Төлем балансының дағдарысы

Толық төлемдер балансы дағдарысы, сондай-ақ валюталық дағдарыс деп те аталады, ол елдің қажетті импортты төлеуге немесе сыртқы қарызын қызметтендіруге шамасы келмейтін кезде туындайды. Әдетте, мұндай жағдайға ұшыраған елдің валютасының құны күрт төмендеуі ілеседі. Дағдарыстар көбінесе ірі капитал ағындарынан басталады, олар бастапқыда қарқынды экономикалық өсіммен байланысты болады. Аз табысты елдер осы типтегі дағдарыстарға көбірек бейім, ал экономикалық өсім және валюталық резервтерді жинақтау оларды болдырмау үшін өте тиімді.

Теңгерімдеу механизмдері

Халықаралық валюталық жүйенің үш негізгі функциясының бірі – теңгерімсіздіктерді түзетуге арналған механизмдерді ұсыну. Жалпы айтқанда, төлем балансының (BoP) теңгерімсіздіктерін түзетудің үш мүмкін жолы бар, бірақ практикада көбінесе кем дегенде бірінші екі жолдың комбинациясы қолданылады. Бұл жолдар – валюта бағамдарын түзету; ұлттың ішкі бағаларын және сұраныс деңгейлерін түзету; және ережелерге негізделген түзету. Өнімділікті арттыру, осылайша бәсекеге қабілеттілікті жақсартуға болады, сондай-ақ экспортты басқа тәсілдермен де тартымды етуге болады, бірақ әдетте әрбір ел өзінің өнімдерін мүмкіндігінің шегінде дамытуға және сатуға тырысады деп есептеледі.

Валюталық бағамды өзгерту арқылы қайта теңгерімдеу

Бір елдің валютасының басқа валюталарға қатысты құнының өсуі сол елдің экспортын бәсекеге қабілетсіз етеді және импортты арзандатады, соның салдарынан ағымдағы шоттың артығын түзетуге көмектеседі. Бұл сондай-ақ капитал шотына инвестиция ағынын азайтады, демек, ондағы артықшылыққа да ықпал етеді. Керісінше, ұлттық валютаның құнының төмендеуі ел азаматтары үшін импортты сатып алуды қымбатқа соқтырады және экспорттың бәсекеге қабілеттілігін арттырады, осылайша тапшылықты жоюға көмектеседі (бірақ шешімнің әсері Маршалл-Лернер шартының салдарынан бірден оңтайлы болмауы мүмкін). Валюта бағамдарын үкімет ережелерге негізделген немесе басқарылатын валюта режимінде реттей алады, ал еркін жүзуге жіберілген жағдайда, олар тепе-теңдікті қалпына келтіретін бағытта өзгеруге бейім. Егер бір ел импорттан гөрі көп сатса, оның валютасына деген сұраныс артады, себебі басқа елдер экспорт үшін төлем жасау үшін сатушы елдің валютасын қажет етеді. Сұраныстың артуы валюта бағасының өсуіне әкеледі. Егер бір ел экспорттан гөрі көп импорттаса, халықаралық нарықтағы оның валютасының ұсынысы артады, өйткені ол импортты төлеу үшін оны шетелдік валютаға айырбастауға тырысады, бұл ұсыныстың артуы бағаның төмендеуіне себеп болады. Бірақ валюта бағамына тек БП әсері ғана ықпал ете бермейді, сонымен қатар ұлттық пайыздық ставкалардың айырмашылықтары мен спекуляция да әсер етеді.

Ережеге негізделген қайта теңгерімдеу тетіктері

Ұлттар бір-біріне қатысты валюта бағамдарын бекітуге келісе алады, содан кейін туындайтын кез келген тепе-теңсіздіктерді ережелерге негізделген және келісілген валюта бағамын өзгерту, сондай-ақ басқа да әдістер арқылы түзетуге болады. Тұрақты, бірақ реттелетін валюта бағамы бар Бреттон-Вудс жүйесі – ережелерге негізделген жүйенің мысалы еді. Бреттон-Вудс жүйесінің архитекторларының бірі Джон Мейнард Кейнс, артықшылықты елдерді қайта теңгерімдеу жүктесін бөлісуге ынталандыру үшін қосымша ережелерді қалаған. Ол олардың мұндай істеуге күштірек мүмкіндіктері бар екенін, ал олардың артықшылықтарын жаһандық экономикаға салдарсыз тигізетін теріс сыртқы факторлар деп сақтаған. Кейнс, егер артық табыс ел оны қосымша импортқа жұмсамаса, артық табыстың бір бөлігін тәркілеу мүмкіндігімен дәстүрлі теңгерімдеу механизмдарын толықтыру қажет деп ұсынды. Бірақ оның идеялары сол кезде американдықтар тарапынан қабылданбады. 2008 және 2009 жылдары американдық экономист Пол Дэвидсон Кейнстің жоспарының жаңартылған нұсқасын жаһандық тепе-теңсіздіктерді шешудің мүмкін болатын жолы ретінде ұсынды. Оның пікірінше, бұл басқа теңгерімдеу әдістеріне тән тәуекелсіз өсімді кеңейтетін еді.

Вашингтон келісімінен кейінгі даму

2009 жылы Лондонда өткен G20 саммитінен кейін Гордон Браун «Вашингтон консенсусы аяқталды» деп жариялады. Қазіргі уақытта түрлі елдер арасындағы үлкен тепе-теңсіздіктер маңызды екендігіне кеңінен келісім бар. Мысалы, АҚШ-тың белгілі экономисі C. Fred Bergsten АҚШ-тың дефициті және АҚШ-қа ағын қондырған ірі капитал ағыны 2007–2010 жылдардағы қаржы дағдарысының себептерінің бірі болды деп санайды. 2007 жылы дағдарыс басталған кезде, жылдық әлемдік төлем балансының (BoP) теңгерімсіздігі 1680 миллиард долларды құрады. Кредиттік жағынан ең үлкен ағымдағы шот профициті Қытайда шамамен 362 миллиард долларға, одан кейін Жапония 213 миллиард долларға, Германия 185 миллиард фунт стерлингке, сондай-ақ Сауд Арабиясы сияқты мұнай өндіретін елдер де үлкен профициттерге ие болды. Дебеттік жағынан АҚШ-тың ағымдағы шоттағы ең үлкен дефициті 1100 миллиард доллардан асты, ал Ұлыбритания, Испания және Австралия бірге тағы 300 миллиард долларға жуық құрады. Назар профицит елдерге ауыстырылды, ХВҚ, ЕО және АҚШ, Бразилия және Ресей сияқты елдер олардан теңгерімсіздікті түзетуге көмектесуді сұрады. Грегор Ирвин және Филип Р. Лейн сияқты экономистер жинақталған резервтерді көбірек пайдалану дамып келе жатқан экономикаларға үлкен резервтерді қажет етпеуге және ағымдағы шот профицитіне азырақ мұқтаж болуға көмектеседі деп ұсынды. 2009 жылғы қаңтарда FT газетінде жазған Гиллиан Тетт саясаткерлердің алдағы жылы валюта бағамына алаңдаушылығы артатынын күтеді. 2009 жылғы маусымда ХВҚ-ның бас экономисі Оливье Бланшар әлемдік экономиканы теңгерімге келтіру, яғни үлкен профициттер мен дефициттерді азайту тұрақты жаңарудың шарты болады деп жазды. 2008 және 2009 жылдары теңгерімсіздіктер азайды, бірақ 2009 жылдың соңында АҚШ-тың ағымдағы шоттағы дефициті сияқты ірі теңгерімсіздіктер қайтадан арта бастайды деген алғашқы белгілер пайда болды. Жапония 2009 жылға дейін валютасын бағалауға мүмкіндік берді, бірақ халықтың қартаюына байланысты теңгерімді қалпына келтіру шараларына үлес қосу мүмкіндігі шектеулі. Германия қолданатын евроның құны еркін өзгеріп отырады, бірақ одан әрі бағаның өсуі үлкен дефициттерге ұшыраған Испания, Грекия және Ирландия сияқты валюталық одақтың басқа мүшелері үшін қиындық тудырады. Сондықтан Германиядан ішкі сұранысты одан әрі ынталандыру арқылы үлес қосуды сұрады, бірақ бұл неміс шенеуніктерінен ыстық қарсылық күтті. 2010 жылғы сәуірде Қытайдың ресми өкілі үкімет юаньның құнын көтеруді қарастырып жатқанын мәлімдеді, бірақ мамыр айында сарапшылар бағаның өсуі еуроның құнының төмендеуіне байланысты кешіктірілетінін кеңінен хабарлады. Қытай 2010 жылғы маусымда юаньның АҚШ долларына байланыстылығын тоқтатуды жариялады. Бұл қадам нарықтарда кеңінен қолдау тапты және 2010 жылғы G20 Торонто саммитіне дейін теңгерімсіздіктерге байланысты шиеленісті азайтуға көмектесті. Алайда юань әлі де басқарылады және жаңа икемділік оның құнын төмендетумен қатар көтеруге мүмкіндік береді. Юаньға байланыстылық тоқтатылғаннан кейін екі ай өткен соң юань АҚШ долларына қатысты 0,8% ғана қымбаттады. 2011 жылғы қаңтарға қарай юань АҚШ долларына қатысты 3,7% қымбаттады, яғни номиналды мәнде жылына 6% қымбаттауы мүмкін. Бұл Қытайдың жоғары инфляциясын ескергенде 10% нақты бағаның өсуін көрсетеді, сондықтан АҚШ Қаржы министрлігі Қытайды валюта манипуляторы деп атаудан бас тартты. Алайда, Қаржы министрлігінің өкілдері бағаның өсу қарқыны әлі де әлемдік экономиканың мүддесі үшін тым баяу екенін айтты. 2011 жылғы ақпанда Moody's аналитигі Аластер Чан бағаны қайта бағалауға мықты дәлелдер болғанына қарамастан, АҚШ долларына қатысты бағаның өсуі қысқа мерзімде болмайтынын болжады. 2012 жылғы ақпанға қарай Қытай валютасы бір жарым жылдан бері бағасын көтеріп келеді, бірақ бұл туралы көпшілік білмеді. Қытай сияқты кейбір ірі профицит елдер ішкі сұранысты арттыру үшін шаралар қабылдаса да, олар ағымдағы шоттағы профициттерді теңгеруге жеткіліксіз. 2010 жылғы маусымда АҚШ-тың айлық ағымдағы шоттағы дефициті 50 миллиард долларға дейін көтерілді, бұл 2008 жылдың ортасынан бері болмаған деңгей. АҚШ қазіргі уақытта жоғары жұмыссыздықтан зардап шегуде және қосымша қарыз алудан қорқады, сондықтан АҚШ протекционистік шараларға жүгінуі мүмкін деген қауіп артып келеді.

Speaking after the 2009 G 20 London summit, Gordon Brown announced "the Washington Consensus is over". There is now broad agreement that large imbalances between different countries do matter; for example mainstream U. S. economist C. Fred Bergsten has argued the U. S. deficit and the associated large inbound capital flows into the U. S. was one of the causes of the financial crisis of 2007–2010. In 2007, when the crises began, the global total of yearly BoP imbalances was $1680 billion. On the credit side, the biggest current account surplus was China with approx. $362 billion, followed by Japan at $213 billion and Germany at £185 billion, with oil producing countries such as Saudi Arabia also having large surpluses. On the debit side, the US had the biggest current account deficit at over $1100 billion, with the UK, Spain and Australia together accounting for close to a further $300 billion. The emphases has instead been on the surplus countries, with the IMF, EU and nations such as the U. S., Brazil and Russia asking them to assist with the adjustments to correct the imbalances. Economists such as Gregor Irwin and Philip R. Lane have suggested that increased use of pooled reserves could help emerging economies not to require such large reserves and thus have less need for current account surpluses. Writing for the FT in Jan 2009, Gillian Tett says she expects to see policy makers becoming increasingly concerned about exchange rates over the coming year. In June 2009, Olivier Blanchard the chief economist of the IMF wrote that rebalancing the world economy by reducing both sizeable surpluses and deficits will be a requirement for sustained recovery. In 2008 and 2009, there was some reduction in imbalances, but early indications towards the end of 2009 were that major imbalances such as the U. S. current account deficit are set to begin increasing again. Japan had allowed her currency to appreciate through 2009, but has only limited scope to contribute to the rebalancing efforts thanks in part to her aging population. The euro used by Germany is allowed to float fairly freely in value, however further appreciation would be problematic for other members of the currency union such as Spain, Greece and Ireland who run large deficits. Therefore, Germany has instead been asked to contribute by further promoting internal demand, but this hasn't been welcomed by German officials. In April 2010 a Chinese official signalled the government is considering allowing the renminbi to appreciate, but by May analysts were widely reporting the appreciation would likely be delayed due to the falling value of the Euro following the 2010 European sovereign debt crisis. China announced the end of the renminbi's peg to the US dollar in June 2010; the move was widely welcomed by markets and helped defuse tension over imbalances prior to the 2010 G 20 Toronto summit. However the renminbi remains managed and the new flexibility means it can move down as well as up in value; two months after the peg ended the renminbi had only appreciated against the US dollar by about 0.8%. By January 2011, the renminbi had appreciated against the US dollar by 3.7%, which means it's on track to appreciate in nominal terms by 6% per year. As this reflects a real appreciation of 10% when China's higher inflation is accounted for, the U. S. Treasury once again declined to label China a currency manipulator in their February 2011 report to Congress. However, Treasury officials did advise that the rate of appreciation was still too slow for the best interests of the global economy. In February 2011, Moody's analyst Alaistair Chan has predicted that despite a strong case for an upward revaluation, an increased rate of appreciation against the US dollar is unlikely in the short term. And as of February 2012, China's currency had been continuing to appreciate for a year and a half, while drawing remarkably little notice. While some leading surplus countries including China have been taking steps to boost domestic demand, these have not yet been sufficient to rebalance out of their current account surpluses. By June 2010, the U. S. monthly current account deficit had risen back to $50 billion, a level not seen since mid 2008. With the US currently suffering from high unemployment and concerned about taking on additional debt, fears are rising that the US may resort to protectionist measures.

2009 жылдан кейінгі бәсекеге қабілетті девальвация

2010 жылдың қыркүйегіне қарай теңгерімсіздіктерге байланысты халықаралық шиеленіс одан әрі артты. Бразилияның қаржы министрі Гидо Мантега "халықаралық валюта соғысы" басталғанын жариялады, елдер экспортты ынталандыру үшін валюталарын өзара девальвациялауға тырысып баққан. Бразилия – резервтік валютасы жоқ, бірақ маңызды валюталық араласудан бас тартқан сирек ірі экономикалардың бірі, реал 2009 жылдың қаңтарынан бері АҚШ долларына шаққанда 25%-ға өсті. Барри Айхенгрин сияқты кейбір экономистер бәсекелестік девальвация тиімді болуы мүмкін екенін айтты, себебі жалпы нәтиже кеңейтілген жаһандық ақша-кредит саясатына тең келеді. Ал Мартин Вольф сияқты басқалары шиеленістің одан әрі күшею қаупін көріп, қарашадағы G20 саммитінде теңгерімсіздіктерді шешу үшін үйлестірілген шаралар туралы келісімге келу қажет екенін мәлімдеді. Сарапшылар 2010 жылғы қарашада өткен G20 саммитінде теңгерімсіздіктерді жою бойынша маңызды прогресске қол жеткізілмегенін атап өтті. Саммиттен кейін жарияланған ХВҚ есебінде, қосымша шаралар қабылданбаса, 2014 жылға қарай теңгерімсіздіктер шамамен екі есеге өсіп, дағдарысқа дейінгі деңгейге жететін қауіп бар екені ескерілді.

Экономикалық саясат және төлем балансы

Төлем балансы және халықаралық статистикалық мәліметтер ұлттық және халықаралық экономикалық саясатты қалыптастыру үшін маңызды. Төлем балансының теңгерімсіздігі мен тікелей шетелдік инвестициялар (ТШИ) ел саясатын жүргізушілер үшін шешім табуға қажетті факторлар болып табылады. Ұлттық және халықаралық саясаттың әсерін төлем балансы деректері арқылы бағалауға болады. Мысалы, бір ел шетелдік инвестицияларды тартуға бағытталған саясатты іске асыруы мүмкін, ал екінші ел экспортты ынталандыру үшін валюта бағамын салыстырмалы түрде төмен ұстауға тырысуы мүмкін. Бір елдің төлем балансы ағымдағы және капитал есебін теңгеріп алғанымен, елдер арасындағы есептерде теңгерімсіздіктер кездеседі. Дүниежүзілік банк мәліметтері бойынша, 2019 жылы АҚШ-тың ағымдағы шоттағы дефициті 498 миллиард долларды құрады (Дүниежүзілік банк).

Егер бір елдің төлем балансының дефициті тұрақты болса, онда елдің сыртқы валюта резервтерінің азаюы салдарынан сенімсіздік туындауы мүмкін. Бұл елді маусымдық, циклдық немесе күтпеген сыртқы факторларға осал етеді. Соның салдарынан ішкі инфляцияның артуына әкелуі мүмкін. Сондықтан валютаның тұрақтылығы экономиканың тұрақты дамуына мықты кепілдік береді. Елдер жылдық төлем балансын талдау арқылы ішкі және халықаралық экономикалық жағдайды бағалап, халықаралық және көпжақты қатынастардың саяси ықпалымен үйлестірілген тиімді ақша-кредит саясатын қалыптастыра алады (Zolotas and Ethymiou 1965).

Экономикалық саясаттың мақсаттары, принципте, төлем балансы саясатының стандарты ретінде қарастырылуы мүмкін. Сонымен қатар, валюталық саясат табыс деңгейін реттеу саясаты ретінде қарастырылады. Ф. Де Роос (1982) тұрақты валюта бағамы болған жағдайда, төлем балансының теңгерімін ғана төлем балансы саясатының ұзақ мерзімді критериі ретінде қарастыруға болатынын айтады. Ал икемді валюта бағамы жағдайында, критерий ішкі экономикалық тұрақтылық деңгейінде болуы мүмкін.