Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Сугита Генпаку (杉田 玄白) – жапон дәрігері және ғалымы, «Каитай Шиншо» (Анатомияның жаңа кітабы) аудармасымен танымал, сондай-ақ Жапонияда Рангаку (Батыс білімі) мен Ранпо (голландиялық медицина) негізін қалаушы. Ол Эдода (қазіргі Токио) голланд тілін оқыған алғашқы жапон ғалымдарының бірі болды және Жапонияда Батыс медицинасын зерттеген алғашқы жапон дәрігерлерінің бірі саналады. 1771 жылы Генпаку пен голланд тілін зерттеген жапон ғалымы Маэно Рётаку 1734 жылы дәрігер және профессор Иоганн Адам Кулмустың неміс тілінде жарық көрген «Ontleedkundige Tafelen» атты голланд анатомиялық кітабын аударды. Генпаку әйел қылмыскердің денесін кесу кезінде «Ontleekundige Tafelen» кітабын анатомиялық анықтама ретінде пайдаланғаннан кейін, голланд мәтінін аударуға шабыттанды. Ол адам ағзаларының неміс суреттерін көрді, олар ағзалар мен қан тамырларын өте дәл бейнелеген. Неміс суреттері қытай мәтіндерімен салыстырғанда анатомиялық тұрғыдан толық және нақты болды. Денесін кесуден кейін ол және оның әріптестері «Ontleekundige Tafelen» кітабының жапон тіліне аудармасын жасауды ғылыми миссияларының бірі деп белгіледі. 1774 жылы «Каитай Шиншо» деп аталған мәтіннің алғашқы аудармасын жасауға үш жыл және он бір қолжазба жұмсалды.
Sugita Genpaku (杉田 玄白) was a Japanese physician and scholar known for his translation of Kaitai Shinsho (New Book of Anatomy) and a founder of Rangaku (Western learning) and Ranpō (Dutch style medicine) in Japan. He was one of the first Japanese scholars in Edo (modern day Tokyo) to study the Dutch language and is credited with being one of the first Japanese physicians to study Western medical teachings in Japan. In 1771 Genpaku and Maeno Ryōtaku, a Japanese scholar studying the Dutch language, translated a Dutch book of anatomy Ontleedkundige Tafelen, originally published in German by physician and professor Johann Adam Kulmus in 1734. Genpaku was inspired to translate the Dutch text after witnessing the dissection of a female criminal while viewing Ontleekundige Tafelen as an anatomical reference throughout the dissection. He was inspired by the German drawings of human organs, which accurately depicted the organs and vasculature he saw during the dissection. The German drawings were more anatomically detailed and accurate than Chinese texts and after the dissection he and his colleagues made it their scholarly mission to produce a Japanese translation of the Ontleekundige Tafelen. It took three full years and eleven manuscripts to produce the first translation of the text entitled Kaitai Shinsho in 1774.
Ерте өмір
1733 жылы Вакаса феодалының Вакаса Обама иелігінде дүниеге келген Генпаку, Вакаса феодалының ресми дәрігері Хосен Сугитаның ұлы болды. Генпакудың анасы, Генко Йомагиданың қызы, босанғанда қайтыс болды. Генпаку шамамен 17 жасында Гентецу Нишиден хирургияны оқыды. Одан бөлек, Сабуромон Мияседен конфуциандық ілімді үйренді. Генпаку 25 жасқа келгенде, феодал лордының рұқсатымен тәуелсіз дәрігерлік практиканы бастап, әкесінің үйінен көшіп кетті. Оның алғашқы практикасы 4-ші учаскеде, Нихонбашидориде орналасқан және суретші Секкей Кусумотоның үйімен біріккен болатын.
Born in the Wakasa Obama estate of Feudal Lord Wakasa in 1733, Genpaku was the son of a physician, Hosen Sugita, who was the official doctor of Feudal Lord Wakasa. Genpaku's mother, daughter of Genkō Yomogida, died during childbirth. Around age 17, Genpaku began studying surgery under Gentetsu Nishi. He also studied Confucianism under Saburoemon Miyase. Genpaku moved away from his father's home at age 25 after being granted permission from his liege lord to begin working as a medical practitioner. His first business was located at 4 chōme, Nihonbashidōri and was attached to the home of painter Sekkei Kusumoto.
Мансап
Генпаку 1759 жылы Нихонбашидори дориден Хакоя чоға, ал кейін 1762 жылы Хоридом чоға медициналық практикасын ауыстыруға мәжбүр болды. Кейін ол Хоридом чодан шығып, 1770 жылы феодалдық лорд Сакайға тиесілі жерге көшіп барды. Токогава сёгундарының билігі кезінде Генпаку Жапонияның Батыс әлемнен және Шығыс Азияның көп бөлігінен оқшауланған кезеңінде өмір сүрді. Сакоку деп аталатын оқшаулау кезеңі шогунның негізінен португал миссионерлері таратып отырған христиан дінінің таралуын тоқтату ниетімен басталды. Бұл кезеңде Нагасаки тек қана кіру порты болды және тек Голландияға Жапонияға кіруге рұқсат етілді, өйткені олардың операциялары тек саудаға қатысты деп түсінілді. XVIII ғасырдың басында Жапонияда батыс мәтіндері қатты шектелген, ал батыс білімдері ауызша тараған, япония тілін білмейтін аудармашылар арқылы тараған. Голландиямен қарым-қатынас дамыған сайын, сегізінші шогун Токугава Йошимуне (1716-45 жылдары билік жүргізді) Жапонияда Рангаку (Батыс білім) ұстануға мүмкіндік берді. Йошимуне 1740 жылы голланд тілін жүйелі түрде зерттеуге күш салды, бұл рангакуның ғылыми ізденісінің басталуына себеп болды, алайда бұл білім әлі де көпшілікке шектелген. Көп жағдайда голланд тіліндегі мәтіндерді жоятын полиция қызметкерлері. XVIII ғасырдың ортасында жапондықтар голланд кітаптарын ғылыми мәтін ретінде іздестіре бастады, осы уақытта Генпаку медицина саласына кірді. Рангаку қабылданғаннан кейін голландиялық дәрігерлер Эдодағы шогунға дәріс оқып, демонстрация жасады. Генпаку 1768 жылы осындай көріністердің біріне қатысқан, онда голландиялық хирург Рудольф Бауэр тілінің гангренасы бар науқасты ауру аймағынан қан алу арқылы сауықтырған. Бұл дәрігерлер жалпы алғанда, әлеуметтік теңдікке деген көзқарасты қолдады. Генпаку Кеияяуада былай деп жазды: "Ерлер мен әйелдердің айырмашылығынан басқа, императордан бастап барлық қарапайым адамдарға дейін адамдардың арасында ешқандай айрықша айырмашылықтар жоқ. Демек, айырмашылықтар жоқ жерде адамдар өздері жоғарыдан төменге, төрт әлеуметтік мәртебеге атаулар жасалма түрде жасады. Бірақ біздің арамызда ешқандай айырмашылық жоқ, себебі бәріміз адамбыз." Сот деректеріне сәйкес, әйел асырап алған балаларын өлтіргені үшін жазаға кесілген. Генпаку мен Рётаку Ontleekundige Tafelen-ге сілтеме жасай отырып, дисекцияны бақылады және мәтіннің анатомиялық дәлдігіне таң қалды, ол қытай мәтіндерінен және анатомияны түсінуден қатты ерекшеленеді. Өлім жазасына кесілген жерінен үйге қайтып келе жатқанда, Генпаку мен Рётаку Ontleekundige Tafelen-ті жапон тіліне аударма жасауға бел буды. Жапон медицинасына әсер етумен қатар, Генпакудың голланд мәтіндерінің жапон тіліндегі аудармалары қытай тіліне аударылды. Бұл еңбектер қытай тіліндегі алғашқы батыс медициналық мәтіндердің бірі болды.
Genpaku was forced to relocate his medical practice from Nihonbashidōri dōri to Hakoya chō in 1759 and later to Horidome chō in 1762, both due to losing his property from fires. He later left Horidome chō and moved to property owned by Feudal Lord Sakai around 1770. Under the rule of the Tokogawa shoguns, Genpaku lived in a period Japanese isolation from the Western world and most of East Asia. The period of isolation, sakoku, was driven by the shogun's desire to halt the spread of Christianity propagated largely by Portuguese missionaries. During this period, Nagasaki was the only port of entry and only Holland was allowed to enter Japan, as their transactions were understood to be exclusively pertaining to trade. In the early eighteenth century, Western texts were severely restricted in Japan and Western knowledge predominately spread orally, mediated through translators whose grasp of Japanese was limited. As relations evolved with the Dutch, the eighth shogun, Tokugawa Yoshimune (ruled 1716 45), allowed Rangaku (Western learning) to take hold in Japan. Yoshimune launched efforts to systematically study Dutch in 1740, giving rise to the scholarly pursuit of rangaku, however this learning was still restricted from the general public. In many cases by the police who were known to destroy Dutch texts. In mid eighteenth century, Dutch books became sought after as scholarly texts by the Japanese, and it was during this time that Genpaku came into the medical profession. With the acceptance of rangaku, Dutch physicians presented lectures and demonstrations to the Shōgun in Edo. Genpaku attended one such demonstration in 1768 where a Dutch surgeon, Rudolf Bauer, cured a patient with gangrene of the tongue by drawing blood from the infected area. Collectively, these physicians shared a sentiment of radical social equality. Genpaku wrote in Keiei yawa:<blockquote>Other than the differences between males and females, there are no distinctive differences between human beings, from the emperor to all commoners. Where there are no differences, then, humans themselves have artificially created above and below, and the names of the four social statuses. Yet there is no difference between us, because we are all human. According to court records, the woman was executed for killing her adopted children. Genpaku and Ryōtaku watched the dissection while referencing Ontleekundige Tafelen and were struck by the anatomical accuracy of the text, which different greatly from the Chinese texts and understanding of anatomy they previously held. On their walk home from the execution grounds where they witnessed the dissection, Genpaku and Ryōtaku decided to dedicate themselves to making a Japanese translation of Ontleekundige Tafelen. In addition to his influence on Japanese medicine, Genpaku’s Japanese translations of Dutch texts were translated into Chinese. These works were among the first Western medical texts in Chinese.