Кіріспе

Абд әл Рахман әл Суфидің астрономиялық мәтіні "Тұрақты жұлдыздар кітабы" (كتاب صور الكواكب, сөзбе-сөз "Жұлдыздардың пішіндер кітабы") – 964 жылы Абд әл Рахман әл Суфи (Азофи) жазған астрономиялық мәтін. 9 ғасырдағы аударма қозғалысынан кейін кітап араб тілінде жазылды, бұл кең ислам территорияларындағы ғалымдардың ортақ тілі болған, бірақ автордың өзі парсы еді. Бұл Птолемейдің "Альмагест" кітабындағы (VII және VIII кітаптар) жан-жақты жұлдыз каталогын, араб астрономиялық дәстүрлерімен (әсіресе Ануаның араб жұлдыз жүйесі) біріктіруге жасалған әрекет болды. Бастапқы қолжазба автограф түрінде сақталмаған, алайда ислам қолжазбалары дәстүріндегі дәстүрдің маңыздылығы мен еңбекқорлық практикасы "Жұлдыздар кітабының" кейінірек жасалған көшірмелерінің сақталуын қамтамасыз етті.

Тарихи контекст

Трактат парсы қаласы Шираз қаласында, меценаты және Буйид әмірі Адуд әл-Даула үшін жазылған. Әл-Суфи өзінің бойлық есептеулерін 964 жылға ғана дұрыс жасаса да, бұл еңбек араб астрономиясының стандартты мәтіні ретінде қызмет етіп, барлық ислам аумақтарында кеңес алу үшін және оны жасағаннан кейін көптеген ғасырлар бойы адал көшіріліп, қолданылды. 964 жылға ғана дұрыс болғандықтан, "Тұрақты жұлдыздар кітабы" астрономияның математикалық техникалық ерекшеліктерімен айналыспай, кеңірек білім беру мақсатына қызмет етуді көздеді. Орта ғасырдағы ислам астрономдары санскрит және орта персия тілдеріндегі дереккөздерден "көк денелерінің орналасуын есептеу әдістерін және күн, ай және бес планетаның қозғалысын тіркеуге арналған кестелерді жасауды" үйренді. Аударма қозғалысының нәтижесінде бақылау және теориялық астрономияға жасалған ауысу контекстінде, әл-Суфидің өзі бақылау астрономы болғандықтан, "Тұрақты жұлдыздар кітабы" ежелгі дәуірдегі классикалық білімді маңызды ұйымдастырып, қайта қарады (осы түрдегі алғашқысы) және көзбен көрінетін аспан денелерінің ең ерте сақталған визуалды құжаттама мысалдарының бірі болып табылады. Жұлдыздарды каталогтауға деген қызығушылық ислам дініндегі құлшылық сипатынан да туындайды. Дін өкілдері дұғаларын дұрыс бағытта оқуы және дұға уақытын дұрыс анықтауы үшін Мекке қаласын табуды талап етеді. Бұл мәтін алғашқы суреттелген қолжазба болды деп айтуға болмайды, себебі көптеген суреттелген фрагменттер табылып, зерттелді, олардың ішінде Фустат фрагменттері ерекше аталады. Қағаздың қолжетімділігінің артуы, оның пергаментке қарағанда арзандығы ислам әлемінде кітап өндірісін дамытты.

Кіріспе

Алғашқы сөзінде әл-Суфи осы еңбекті өзінің демеушісі 'Адуд әл-Даулаға арнап, кітапты жазу үшін пайдаланған көздерін көрсетеді. Бұл көздер, оның ішінде қазір қолға түспеген бірнеше трактаттар мен заттар, сол замандағы білім ("ilm") тудырудың маңызды белгілері мен куәліктері болып табылады. Мысалы, кіріспеде 3 автордың (Ибн Кунаса, Ибн әл-Араби, Әбу Ханифа әл-Динавари) есімдері және олардың исламнан бұрынғы бедуин дәстүрлері туралы жазған трактаттары тізілген, олардың бәрі қазір жоғалып кеткен.

Бөлімдер

"Тұрақты жұлдыздар кітабы" Альмагестте сипатталған 48 Птолемей шоқжұлдызын қамтиды, және әр шоқжұлдызға жеке тарау арналған. Әр тарау 4 кіші бөлімге бөлінген. Бұл көзқарас әл-Суфидің сурет салу әдісімен түсіндірілуі мүмкін, онда автор аспан глобусының үстіне жұқа қағазды салып, содан кейін шоқжұлдыздардың контурларын және жұлдыздардың орналасқан жерлерін тікелей көшіріп алатын. Әр шоқжұлдыздың осы глобустағы бейнесі "Тұрақты жұлдыздар кітабының" аспан глобусының иелері үшін жасалғанын көрсетеді, сонымен қатар 13 және 14 ғасырлардан жеткен көптеген глобустар осы еңбектің маңызды дереккөз екенін куәландыратын жазбаларды қамтиды. Әл-Суфи кіріспесінде кітап суреттеріне әсер еткен бірнеше дереккөзді атап көрсетсе де, аталған еңбектердің ешқайсысы да, аспан глобустары да бүгінгі күнге жетпеген.

Ықпал

Бұл еңбектің әсері зор болғандықтан, көптеген қолжазбалар мен аудармалар сақталған. Ең көне қолжазба Бодлей кітапханасындағы MS. Marsh 144 деп саналатын, 1009 жылға дейінгі нұсқа, автордың ұлы жазған деген болжам бар, бірақ бұл қазір даулы, және 12 ғасырдың соңына қайта жатқызылды. Доха мұражайындағы MS 2.1198 қолжазбасы қазір ең көнесі саналады, ол 1125 жылға дейінгі. Британ кітапханасында 13 ғасырға жататын бір данасы бар (Or. 5323). Онда оның "кішкентай бұлт" деп атаған нәрсесінің ең алғашқы сипаттамалары мен суреттері кездеседі, ол шындығында Андромеда галактикасы. Ол оны Араб жұлдызды картасындағы Үлкен Балықтың аузының алдында орналасқан деп сипаттайды. Бұл "бұлт" Исфахан астрономдарына, кемінде 905 жылға дейін белгілі болған, ал әл-Суфи мәтінде олардың жаңалықтарын айтады. Бұл жұлдыздық шоқтан ерекшеленетін алғашқы галактика болды. Үлкен Магеллан бұлты туралы алғашқы жазба "Тұрақты жұлдыздар кітабында" кездесетіні айтылады, бірақ бұл Канопустың оңтүстігіндегі жұлдыздарға жасалған сілтемедегі жаңылыс түсінік болуы мүмкін, өйткені ол оларды көрмегенін мойындайды. және Іхсан Хафиздің ағылшын тіліне жартылай аударған нұсқасы.

Басылымдар

Текст және Ж.Ж.А. Каусин де Персевальдың француз тілінен аудармасы, "ХІІ қолжазбалардың хабарламалары мен үзінділері" кітабында, Париж, 1831, 236 б. Х.С.Ф.С. Шеллеруп, Абд ар-Рахман әл-Суфидің "Тұрақты жұлдыздардың сипаттамасы", Санкт-Петербург, 1874. Араб тіліндегі таңдамалы бөліктерімен бірге екі кешкі қолжазбаның толық француз тіліне аудармасы. Бес қолжазбадан редакцияланған "Кетаб ṣowar al kawākeb al ṯābeta" және Эбн әл-Суфидің "Орūзасымен" бірге, Хайдарабад, Үндістан, 1954 (кіріспе авторы Х.Дж.Дж. Винтер). Насир әл-Дин Тусидің парсы тіліне аудармасының факсимильді басылымы (Аясофия 2595, автограф, Улуғ Бег кітапханасынан), Тегеран, 1348 Ш./1969. Сейед Моэзз әл-Дин Махдавидің Тусидің аудармасының сындық басылымы, Тегеран, 1351 Ш./1972. Кастиль тіліндегі нұсқаның жұлдыз номенклатурасы және кастиль тілінен жасалған итальян тіліне аудармасы О.Ж. Таллгрен тарапынан сындық тұрғыдан редакцияланды, "Los nombres árabes de las estrellas y la transcripción alfonsina", "Homenaje a R. Menéndez Pidal II", Мадрид, 1925, сондай-ақ "Revista de filología española" 12, 1925, 52f. беттеріндегі 'Correcciones y adiciones'. Итальян тіліне аудармасын П. Кнехт редакциялады, "I libri astronomici di Alfonso X in una versione fiorentina del trecento", Сарагоса, 1965. Ағылшын тілінен ішінара аударма; Хафез, Ихсан (2010) "Абд ар-Рахман әл-Суфи және оның "Тұрақты жұлдыздар туралы кітабы: қайта ашу саяхаты". Джеймс Кук университетінің докторлық диссертациясы.