Шэнь Бухай: Қытай саясатшысы және философы

Кіріспе

Қытай философы және саясаткері (б.з.д. 400 – б.з.д. 337 ж.) – қытай эссешісі, философы және саясаткер. Ши Цзи деректерінде ол Хан мемлекетінің Чжао маркизінің басқармасында он бес жыл, б.з.д. 354 немесе 351 жылдан бастап, өліміне дейін (б.з.д. 337 ж.) Хан канцлері қызметін атқарғаны жазылған. Ол лауазымында табиғи себептерден қайтыс болды. Синкретист Ши Цзяо және «заңгер» Шан Янның замандасы, ол Чжэн мемлекетінде дүниеге келген және онда төменгі лауазымды қызметкер болған. Хан Чжэн мемлекетін б.з.д. 375 жылы басып алғаннан кейін, ол Хан әкімшілігінде жоғарылап, оның территорияларын бөліп, табысты реформалады. Шан Янның сыйлық пен жаза туралы доктринасын қолданбаса да, оның әкімшілік жаңалықтары оның ең белгілі ізбасары Хан Фэйдің «қытай заңгерлік» мемлекеттік басқаруына енгізілді. Шен Бухайдың фрагменттері көбінесе Хан Фейцзыға ұқсас, бірақ келісімге бағытталған. Қытай әкімшілік жүйесінің бастауын бір адамға байланыстыру мүмкін болмаса да, премьер-министр Шен Бухай лайықтылық жүйесін құруда ең көп ықпал еткен болуы мүмкін, және оны оның негізін қалаушысы деп санауға болады, әсіресе әкімшілік теориясының ерте мысалы ретінде құнды. Синолог Херрли Г. Крил Шен Бухайда «мемлекеттік қызмет емтиханының тұқымын» және тіпті алғашқы саясаттанушыны көреді. Синологтар Шварц пен Хансен Шен Даоның Даолық ата-бабалардың маңыздырақ екенін айтса да, Крил Шен Бухайдың белсенді емес (Уу Вэй) билеуші мен талаптар мен атақтарды басқару арасындағы байланысының Даолықтардың формасыз Дао (аты айтылмаған) туралы түсінігіне әсер еткенін, ол «он мың нәрсені жаратады» деп санайды. Ол «Дана билеуші стандарттарға сенеді, бірақ даналыққа емес; ол иландыруға емес, техникаға сенеді» деген қағиданың авторы ретінде танылады.

Кездесу

Тек Шен Бухайдың б.з.б. 337 жылы қайтыс болғандығы туралы мәліметтер ғана бірнеше дереккөздерде келтіріледі. Оның 60-70 жыл өмір сүргені болжанады. 400 жылғы туған күні – 397 және 407 жылдар арасындағы шартты келісім, неміс синологы Альфред Форке оны "қауіпсіз" деп есептеген. Тао Цзян оны қазіргі уақытта да қолданады; кейде туған күні туралы мәліметтер тіпті айтылмайды. Шен Бухай Сима Цянның «Тарихи жазбаларында» Маркиз Чаоның билік еткенінің сегізінші жылы, дәстүр бойынша 351 жылы канцлер болғаны айтылса да, Крил Шен Бухайдың тағайындалуы мен Маркиздің сегізінші жылының 354 жылы, Вэй мемлекеті Чао мемлекетін қоршағаннан кейін болғанын дұрыс көреді. Алғашқы дереккөздердің бірі – «Соғысқан мемлекеттердің стратегиялары» кітабында Шен Бухай сол оқиға кезінде Маркиздің құрметіне ие болғаны жазылған.

Шензи

Шен өзінің жұмбақ жазу стилімен танымал болды. Оған жатқызылатын жазбалар Хан әулетінен бұрынғы кезеңге қатысты болғандықтан, ол қазір жойылған екі тараудан тұратын «Шэнзи» (申子) атты мәтіннің авторы деп есептеледі, ол негізінен үкіметтік басқару философиясына арналған. Б.з.д. 141 жылы Конфуцийшілдердің ықпалымен, Хан императоры Удың тұсында Шэн Бухайдың есімі басқа да ойшылдармен бірге заңшыл деп тізілді, олардың идеялары үкімет тарапынан ресми түрде тыйым салынды. Осыдан бастап Шэннің идеяларын зерттеу күрт азайды, бірақ оның негізгі идеялары әкімшілікте қолданыла берді (оның көп бөлігі дағды мен есептерді тексеруден тұратындықтан, одан қашу мүмкін емес еді). Хан дәуірінде кеңінен таралған «Шэнзи», толыққандай сақталған «Хан Фэйзи»-мен салыстырғанда, Лианг әулеті (502–556) кезінде жоғалған деп есептелді. Ол Тан дәуірінің тарихтарының кітаптар тізімінде қайта пайда болды, ал оның қалдықтары 631 жылы жинақталған «Куншу Цзяо» және 786 жылы жинақталған «Илин» еңбектеріндегі цитаталар түрінде сақталды. Цин әулеті кезінде оның мазмұнын қайта құруға үш маңызды әрекет жасалды, соңғы дерек 1616 жылы, ал 1700 жылғы кітапхана каталогында кездеседі. Оның фрагменттерін шығыстанушы Херрли Г. Крил (1974) «Шен Пу Хай: б.з.д. төртінші ғасырдың қытай саяси философы» еңбегінде қайта жинады, және олар бүгінге дейін корей ғалымы Сун Жа Ян қолданып келеді.

Философия

Шен Шан Ян сияқты заңдарды біріктірмегенмен, "бюрократияны басқару әдістерінің" феодалдық үкіметпен үйлеспейтінін, немесе жай ғана "жақсы адамдардан" топ құрып жұмыс істеуге болмайтынын, ал жұмысына лайықты білікті адамдармен қамтамасыз етілуі керектігін түсінгендей. Шэнь, Шан Яннан өзгеше, Конфуций сияқты қабілетті шенеуніктерді таңдаудың маңыздылығын басады, бірақ "олардың қызметін үнемі қадағалауды" талап етеді, ешқашан ізгілік туралы сөз қозғамайды. Хан Фэймен салыстырғанда, оның жүйесі күшті билеушіні қажет етеді, ол ешбір министрге сенбеуі керек. Идеалды жағдайда, Шен Бухайдың билеушісінің ең кең құқықтары болуы керек, ақылды (әлде дана болмаса), барлық маңызды шешімдерді өзі қабылдауы тиіс және бюрократияны толық бақылауда ұстауы керек – Шан Яннан айырмашылығы, ол бюрократияның тек басшысы ғана. Фаны (法 "әдіс") қолдаған Шэн, билеушінің билігіне ең үлкен қауіптің іштен келетініне сенді және Хан Фэйден өзгеше, министрлеріне міндет немесе адалдық туралы уағыз айтпады. Шен Бухай билеушіге мемлекетінің жағдайы туралы толық хабардар болуын, бірақ егжей-тегжейге тонудан сақтануын және ешкімді тыңдамауын кеңес берді. Тәуелсіз түрде көру және есту үшін мәліметтерді механикалық немесе операциялық шешімдер (Фа немесе "әдіс") арқылы санаттарға бөлу қажет. Шэн Бухайдың ілімдері, Хан Фэй қайтыс болғаннан кейін Шу немесе Техника деп аталған (Шэн бұл терминді қолданбаған сияқты), негізінен "билеушінің рөлімен және ол бюрократияны қалай басқаратын әдістерімен" байланысты, яғни оның басқаруымен және персоналды бақылаумен: қабілетті министрлерді таңдау, олардың қызметі, билікті монополиялау және билеуші мен министр арасындағы қарым-қатынастар. Сондықтан оларды бюрократияны бақылаудың ең маңызды құралы деп санауға болады. Нақтырақ айтқанда, Шен Бухайдың әдістері (Фа) "жетістіктерді мұқият тексеруге және тек осы негізде сыйлық беруге, ал лауазымды қабілеттілікке ғана байланыстыруға" бағытталған. Лю Сянь Шен Бухайдың билеушілерге жазалаудың орнына техниканы (шу) қолдануды, оны бақылауға және жауапкершілікке тартуға сенуді, бірақ өте қатаң түрде кеңес бергенін жазды. Лю Шеннің "басты қағидасы" (Син Мин 刑名) деп санайды. Син Мин, шенеуніктердің билігіне қарсы қолданылатын тексерулерді білдіреді, біліктілікті, жетістіктерді және (сирек жағдайларда) қызмет мерзімін тексеру арқылы жұмысқа лайықты адамды іздейді.

Though not unifying the laws as Shang Yang did, what Shen "appears to have realized" is that the "methods for the control of a bureaucracy" could not be mixed with feudal government, or staffed merely by "getting together a group of 'good men,'" but rather must be men qualified in their jobs. Unlike Shang Yang, Shen therefore emphasizes the importance of selecting able officials as much as Confucius did, but insists on "constant vigilance over their performance," never mentioning virtue. In comparison with Han Fei, his system required a strong ruler, emphasizing that he trust no one minister. Ideally, Shen Buhai's ruler had the widest possible sovereignty, was intelligent (if not a sage), had to make all crucial decisions himself, and had unlimited control of the bureaucracy over which, in contrast to Shang Yang, he is simply the head. Championing Fa (法 "method"), Shen believed that the greatest threat to a ruler's power came from within, and unlike Han Fei, never preaches to his ministers about duty or loyalty. Shen Buhai insisted that the ruler must be fully informed on the state of his realm, but couldn't afford to get caught up in details and was advised to listen to no one – and does not, Creel says, have the time to do so. The way to see and hear independently is by grouping particulars into categories through mechanical or operational decision making (Fa or "method"). Shen Buhai's doctrines, posthumously referred to by Han Fei as Shu or Technique (a term Shen does not appear to have used), are described as concerned almost exclusively with the "ruler's role and the methods by which he may control a bureaucracy," that is, its management and personnel control: the selection of capable ministers, their performance, the monopolization of power, and the control of and relations between ruler and minister which he characterized as Wu Wei. They can therefore easily be considered the most crucial element in controlling a bureaucracy. More specifically, Shen Buhai's methods (Fa) focused on "scrutinizing achievement and on that ground alone to give rewards, and to bestow office solely on the basis of ability." Liu Xiang wrote that Shen Buhai advised the ruler of men use technique (shu) rather than punishment, relying on persuasion to supervise and hold responsible, though very strictly. Liu considered Shen's "principal tenet" to be (Xing Ming 刑名). Representing equally applied checks against the power of officials, Xing Ming seeks the right person for the job through the examination of skill, achievement and (more rarely) seniority.

Персоналды таңдау

Шен Бухайдың кадрлық бақылауы немесе есімдерді түзету (дәлірек айтқанда, "қызметтік атаулар") "қатаң орындау бақылауы" арқылы жұмыс істеді, бұл орындалу мен лауазымдарды байланыстырды. Ол "Заңгерлік" мемлекеттік басқарудың орталық қағидасы болды.

Хан әулетінің кезінде қылмыстық істер бойынша шешімдердің тізімін жүргізетін үкімет хатшыларын Син Мин деп атаған, бұл терминді Хан Фэй қолданды, ал Сима Цян (145 немесе 135 – 86 ж.б.д.) және Лю Сянь (77 ж.б.д. – 6 ж.б.д.) Шен Бухайдың (400 ж.б.д. – шамамен 337 ж.б.д.) іліміне жатқызды. Лю Сянь тіпті Шен Бухайдың ілімін Син Мин деп анықтады. Шен шындығында көне, философиялық жағынан кең таралған эквивалент, мин шиді қолданды, ол "Заңгерлік есімдер ілімін" есімдер мектебінің есім мен шындық (мин ши) пікірталастарымен байланыстырды. Мұндай талқылаулар Хан Фейзиде де жиі кездеседі. Сима Цян мен Лю Сянь Син Минді "шын нәтижелерді Минге есеп беру" деп түсіндіреді. Мин кейде сөз мағынасында қолданылады, яғни болашақ лауазым иесінің мәлімдемесін оның іс-қимылдарының шындығымен немесе беделімен салыстыру үшін, ал беделді нақты мінез-құлықпен салыстыру үшін ("форма" немесе ши "шындық"). "Жақсы" адамдарды іздеудің орнына, Син Мин (немесе мин ши) белгілі бір лауазымға лайықты адамды таба алады, бірақ бұл режимді толыққанды ұйымдастырушылық тұрғысынан білуді білдіреді. Бірақ қарапайымдап айтқанда, ол министрлерге нақты шығындар мен уақыт шегі туралы ұсыныстар жасауға мүмкіндік береді, ал олардың анықтамасын бәсекелес министрлерге қалдырады – бұл Хан Фэй ұнатқан ілім. Дәлдікке басымдық беріп, ол тым көп уәде беруге қарсы тұрады; Мингтің дұрыс айтылуы жобаларды іске асыру үшін өте маңызды деп есептеледі. Логик Дэн Си (б.з.д. 501 ж. қайтыс болған) Син Мин принципінің бастауына Лю Сянь сілтеме жасайды. Чжэн мемлекетінде кіші лауазымда қызмет еткен ол қылмыстық заңдар жинағын жасаған деседі. Сот ісімен байланысты, ол қарама-қайшы пікірлердің қабылданғанын жақтаған, заңдарды, құқықтық принциптерді және анықтамаларды түсіндіруде шашты бөлуге ұқсас пікірталастарға қатысқан болуы мүмкін. Шен Бухай бұл мәселені У Вэй арқылы шешеді, яғни араласпау арқылы, шенеуніктің сөздерін оның өзінің жауапкершілігіне жүктейді. Шен Бухай былай дейді: "Билеуші саясатты анықтайды, министрлер істерді басқарады. Он рет сөйлеп, он рет дұрыс айту, жүз рет әрекет етіп, жүз рет табысқа жету – бұл басқа біреуге қызмет етушінің ісі, билеудің жолы емес". Талаптың барлық егжей-тегжейін тіркеп, содан кейін оларды пассивті назар (ин әдісі) арқылы оның жетістіктерімен объективті түрде салыстыруға тырысатын Шен Бухайдың билеушісі ештеңе қоспайды немесе алып тастамайды, талап бойынша атаулар (наздар/лауазымдар) береді. Мин шиді тергеу және тағайындау үшін пайдаланады, бірақ Ханның заң жүйесі біркелкі сыйлық пен жазаны тыйым салған. Шен (Шан Янгтың, Хан Фэй сияқты) сыйлық пен жаза ілімін жақтады деп есептеуге негіз жоқ, ал Хан Фэй оны заңдарды біріктірмегені үшін сынады.

In the Han Dynasty secretaries of government who had charge of the records of decisions in criminal matters were called Xing Ming, a term used by Han Fei, which Sima Qian (145 or 135 – 86 BC) and Liu Xiang (77 BC – 6 BC) attributed to the doctrine of Shen Buhai(400 BC – c. 337 BC). Liu Xiang goes as far as to define Shen Buhai's doctrine as Xing Ming. Shen actually used an older, more philosophically common equivalent, ming shih, linking the "Legalist doctrine of names" with the name and reality (ming shih) debates of the school of names. Such discussions are also prominent in the Han Feizi. Sima Qian and Liu Xiang define Xing Ming as "holding actual outcome accountable to Ming." Ming sometimes has the sense of speech—so as to compare the statements of an aspiring officer with the reality of his actions—or reputation, again compared with real conduct (xing "form" or shih "reality"). Rather than having to look for "good" men, Xing Ming (or ming shih) can seek the right man for a particular post, though doing so implies a total organizational knowledge of the regime. More simply though, it can allow ministers to come forward with proposals of specific cost and time frame, leaving their definition to competing ministers—the doctrine favored by Han Fei. Preferring exactness, it combats the tendency to promise too much; the correct articulation of Ming is considered crucial to the realization of projects. The logician Deng Xi (died 501 BCE) is cited by Liu Xiang for the origin of the principle of Xing Ming. Serving as a minor official in the state of Zheng, he is reported to have drawn up a code of penal laws. Associated with litigation, he is said to have argued for the permissibility of contradictory propositions, likely engaging in hair splitting debates on the interpretation of laws, legal principles and definitions. Shen Buhai solves this through Wu wei, or not getting involved, making an official's words his own responsibility. Shen Buhai says, "The ruler controls the policy, the ministers manage affairs. To speak ten times and ten times be right, to act a hundred times and a hundred times succeed this is the business of one who serves another as minister; it is not the way to rule." Noting all the details of a claim and then attempting to objectively compare them with his achievements through passive mindfulness (the "method of yin"), Shen Buhai's ruler neither adds to nor detracts from anything, giving names (titles/offices) on the basis of claim. using ming shih for investigation and appointment, but the legal system of Han was apparently confused, prohibiting uniform reward and punishment. We have no basis to suppose that Shen advocated the doctrine of rewards and punishment (of Shang Yang, as Han Fei did), and Han Fei criticizes him for not unifying the laws.

У-уэй

Шэннен кейін Хан Фэй Ву Вэйді қатты қолдады. Хан әулеті кезінде Хан Вуди билігіне дейін билеушілер өздерінің қызметін «бастысы жоғары лауазымды адамдарды тағайындау және қызметтен босатумен» шектеді, бұл Цин әулетінен қалған «заңгерлік» тәжірибе. Бұл «әміршінің басты билікті өз қолында ұстап, егжей-тегжейлі мәселелерді министрлерге қалдырып отырған» жоғарғы төреші рөлінің түсінігі «қытай монархиясының теориясы мен практикасына терең ықпал етті». Шен Бухай, егер үкімет дұрыс әдіс (Фа) негізінде ұйымдастырылып, бақыланса, билеушіге аз күш жұмсау қажеттігін, тіпті одан да аз іс істеу керектігін айтты. «Заңгерлер» Шан Ян мен Хан Фэйден айырмашылығы, Шен билеуші мен министр арасындағы қарым-қатынасты міндетті түрде антагонистік деп санамады. Шен Бухайдың, «Аналектілерді» қайталап, жақын тұрғандар оған сүйіспеншілік сезінеді, ал алыстағылар оны аңсайды деген сөзі, билеуші мен министрлер арасындағы қарым-қатынасты ұстамсыз деп санайтын Хан Фэйге қайшы келеді. Дегенмен, Шен әлі де билеушінің ең қабілетті министрлері оның ең үлкен қаупі екеніне сенді және оларды адал етудің техникасыз мүмкін емес екенін түсіндірді. Крил былай дейді: «Билеушінің қол астындағылар тым көп, олар оның әлсіз тұстарын табуға және оны жеңуге мұңайып, тырысады, сондықтан оның жалғыз адам ретінде олардың мінез-құлқын білуге және білімімен басқаруға тырысуы бекер. Билеуші бастамашылықтан бас тартып, өзін көзге көрсетпеуі керек, себебі кез келген ашық әрекет оны осал қылады». Шен Бухай әкімшілік әдістерді (Фа) құпиялылықпен қолдануды атап өтіп, билеушінің өзінің әлсіздігін және кеңесшілеріне тәуелділігін жасыру үшін сыртқы бейне жасап отырғанын көрсетеді. Сондықтан Шен билеушіге өз ойын жасырып, ниеттерін бүркемелеуге, іс-әрекетсіздігін жасыруға, ақымақтық пен жеткіліксіздік көрінісін пайдалануға кеңес береді. Шен былай дейді:

Әкімшілік әдіс (Фа) арқылы әрекет ете отырып, билеуші өз ниеттерін, ұнағандарын, дағдыларын және пікірлерін жасырады. Өзі әрекет етпеу арқылы, оны манипуляциялаудан сақтай алады. Билеуші үкіметтік функцияларда белсенді рөл атқармайды. Егер оның қабілеті болса да, оны пайдаланбауы керек. Өзінің біліктілігін пайдаланбай, ол қабілетті қызметкерлердің қызметін қамтамасыз ете алады. Крилдің пікірінше, егжей-тегжейге араласпау Шеннің билеушісіне «шын мәнінде билік жүргізуге» мүмкіндік берді, өйткені ол үкіметке араласпай, оны бақылауға еркіндік алып, өз көзқарасын сақтай алады. Тәуелсіз көріп, ести отырып, билеуші тәуелсіз шешімдер қабылдай алады және, Шеннің айтуынша, осы арқылы әлемді басқара алады. Бұл Ву Вэй (немесе әрекетсіздік) «заңгерлердің» саяси теориясын аяқтады деуге болады, тіпті саяси стратегияға арналған жалпы терминге айналмаса да, «қытай саясатының автократиялық дәстүрін дамытуда шешуші рөл» атқарады. Билеушінің (шартты) әрекетсіздігі оның билігін және мемлекеттік құрылымның тұрақтылығын қамтамасыз етеді.

Инь (пассивті зейін)

Техниканы басқаруда қолдануды сақтау билеушінің ешқандай араласу жасауына немесе жеке пікір білдіруіне жол бермейді. Қытайтанушы Джон Макехам былай түсіндіреді: "Сөз бен іс-әрекеттерді бағалау билеушінің бейтарап назарын қажет етеді; (инь) – адамның санасын таза тақтаға айналдыру, ешқандай шешім қабылдамай, адамның айтқандарын толыққанды ескеріп, содан кейін оның жетістіктерін бастапқы талаптармен объективті салыстыру шеберлігі немесе әдісі". "Шицзи" туралы түсіндірмеде қазір жоғалған кітаптан Шэн Бухайдың: "Өзінің қарауындағы адамдарды бақылау және есепке алу кезінде (инь) "жай назар" қолдану арқылы жауапкершілік терең бойға сіңеді" деген сөздері келтірілген. "Гуанцзи" де осыған ұқсас айтады: "Инь – іс-әрекетсіздік жолы. Инь – ешбір нәрсені қосып немесе алып тастамайды. Нәрсені тек оның сыртқы түріне сәйкес атау – осы инь әдісі". Инь билеушінің ниеттерін, ұнатуларын және пікірлерін жасыруға бағытталған. Мұндай талаптарға қарамастан, билеушінің шешімдері оның құзырында екені анық.

Заңгерлік болжамдар

Синолог Хансен (1992) Бенджамин Шварцты (1985) Хан Фэйдің жаза мен сыйлаудың екі тұтқасын Шудың құрамы ретінде келтіріп, Крилдің Шен Бухай заңшыл емес деген пікірін жоққа шығарды. Хан Фэйді, ал Шен Бухайды міндетті түрде емес, бірақ бейнелейтін Хансен Шудың «әдісін» немесе «техникасын» билеушінің жазалау және сыйлау билігін қорғау ретінде қарастырады, оны өз қолында ұстауы қажет, жаза мен сый билеушінің келісімінсіз тағайындалмайды немесе адамдар одан қорғалмайды. Шудың әкімшілік сипаты – Хан Фэй ілімінің Шан Янның ықпалымен қалыптасқан, кодификацияланған заң ретіндегі фаны құру емес. Керісінше, фаға (объективті стандарттарға) сүйене отырып, билеуші тек ұсыныстар немесе атаққа ғана сүйеніп сыйлық немесе жаза беруден аулануы керек. Сыйлық пен жазаға монополияның өзі Шен Бухайды немесе оның билеушісін Шан Яншыл заңшыл етпейді, тіпті Хан Фэй оны қолдаса да. Сондықтан, Крил Хан Фэй Шен Бухайды Шан Яншыл заңшыл деп санамайды (әлі заңшыл ұғымы болмаған кезде). Эдвард Л. Шонесси Хан Фэйдің Шу арқылы Шен Бухайды сипаттаған. Ол оны Хан Фэй бағытында түсіндірмейді, бірақ басқалар Шен Бухайды Хан Фэй бағытында, Хан Фэйзидің кейінгі тарауларының тактикасы мен хитролықтарымен, тіпті Шан Янның қатал заңдарымен түсіндіреді. Бірақ олар бұл мәселені міндетті түрде дәлелдемейді. Хан Фэйзи есебіне сүйенсе де, сүйенбесе де, Хуананьзи Шен Бухай тірі кезінде Хан мемлекетінің шенеуніктері келіспеушілікке ұшырап, қандай тәжірибелерді ұстану керектігін білмейтінін айтады. Дегенмен, Шонесси Шен Бухайдың Шан Янның алдын бауырласы ретінде Ли Куйдің заң кітабынан хабардар болғанын атап көрсетеді. Ли Куйді ықпал ету мүмкіндігі ретінде қарастырып, Шонесси Шен Бухайдың, кем дегенде, анағұрлым меритократиялық үкімет құруға тырысу тұрғысынан ұқсас екенін ұсынады. Тао Цзян корей ғалымы Сун Джа Янның әлі де Крильдің фрагменттеріне сүйеніп, «Шудың болмауына әлдеқайда маңыздылық беріп» жүргенін айтады. Хан Фэйдің Шан Янмен салыстыруына қарсы шығып, конфуцийлік заңгерлік түсінікті дамытуды қолдап, ол конфуцийлік атауларды түзеу бағытындағы әмбебап тізілімді енгізеді. Тао Цзян бұл түсіндірмені нақты қолдамайды, бірақ оны Шен Бухайдың Хан Фэйдің (әлдеқайда кейінірек) кең іліміне емес, керісінше, ынтымақтастыққа және бейтараптыққа негізделген үкіметке ұмтылғанын көрсететін мысал ретінде қарастырады. Әрине, Тао Цзянның түсіндірмесі оның кең ауқымды аргументтерін қолдайды.

Sinologist Hansen (1992) recalls Benjamin Schwarz (1985) as citing Han Fei's two handles of punishment and reward as clearly part of Shu, in rebuttal to Creel's insistence that Shen Buhai was not a Legalist. As at least illustrative of Han Fei, and not necessarily Shen Buhai, Hansen focuses on Shu "method" or "technique" as safeguarding the ruler's power to punish and reward, which must be kept in his hands, that punishment and reward can not be meted out without the ruler's approval, or that persons are immune to it. The thrust of the more administrative Shu is not the establishment of fa as codified law, as more under Shang Yang's wing of Han Fei's doctrine. Rather, relying on fa (objective standards), the ruler ought not at least mete out reward or punishment on mere recommendations or fame. A monopoly over reward and punishment does not itself make Shen Buhai or his ruler a Shang Yangian Legalist, even if Han Fei advocates it. Hence, Creel would argue that Han Fei does not himself consider Shen Buhai a Shang Yangian Legalist (although the concept of Legalist did not exist yet.) As would not be unique, Edward L Shaughnessy glosses Shen Buhai under Han Fei's shu. He does not interpret him along Han Fei lines, but others have simply glossed Shen Buhai along Han Fei lines, with the tactics and trickery of the Han Feizi's later chapters, and even the harsh laws of Shang Yang. But, they do not necessarily argue the point. Whether it was itself relying on the Han Feizi's account or not, the Huainanzi says that when Shen Buhai lived, the officials of the state of Han were at cross purposes and did not know what practices to follow. However, Shaughnessy points out that Shen Buhai would have at least been aware of Li Kui's book of law, as Shang Yang's predecessor. Taking Li Kui as a potential influence, Shaughnessy suggests Shen Buhai as at least similar in the sense of attempting to implement a more meritocratic government. Tao Jiang notes Korean scholar Soon Ja Yang as still relying on Creel's fragments, taking the "absence of Shu much more seriously." Opposing Han Fei's comparison of him with Shang Yang, in favour of developing a more Confucian Legalist interpretation, she interpolates a universal registry along the lines of the Confucian rectification of names. Not specifically endorsing the interpretation, Tao Jiang takes her as illustrative of Creel, namely that Shen Buhai does not follow Han Fei's (significantly later) broader doctrine, but rather as aiming at a cooperative, impartial government along Creel lines. Of course, Tao Jiang's interpretation supports his own broader arguments.

Даолық болжамдар

Метафизикалық мағынасы жоқ Шэн Ву Вэй терминін бұрынғы, көбінесе конфуцийлік мағынада қолданып, билеушінің, сақ болса да, министрлерінің қызметіне араласпауы керектігін білдірген. Кейбір заманауи ғалымдар Шеннің мемлекеттік басқару тәсілдері даосизммен байланысты екенін айтқандықтан, ал «Тао Те Цзиннің» көп бөлігі кейін жазылған сияқты көрінетіндіктен, Криль Шеннің «Тао Те Цзинге» әсер еткенін жорамалдады. У-уэй Шен-Бухайдан кеңірек тарихи контекстке ие болғандықтан, Крильдің бұл пікірі Батыста "толыққанды сенімді" деп танылмады. Майкл Лоуэдің «Кембридж Қытай тарихы» кітабында Фаджия мектебін әлі де ерте даосистік ойшылдар деп сипаттайды.

Мұра

Крилдің «Легализм» ұстанымдарын ажыратуды дұрыс деп санаған Майкл Лоуэ, «Қытай тарихы» еңбегінде олардың бір-бірін толықтыратынын дәлелдеді. Хан Фэй екі саланың екеуін де «патшалар мен императорлардың құралдары» деп атады, ал Ли Си оларды тең дәрежеде мақтады, араларында қайшылық жоқ деді. Лоуэ, егер ол ықпалды болса, Шен Бухайдың Цинь үкіметін, көрінетіндей, тек «Лорд Шан кітабының» догмасынан күтуге болатыннан гөрі күрделірек және ұтымды етіп шығарғанын болжайды. Лоуэ, тұлғалар арасындағы туыстық байланыстарды іздеудің мағынасын күмәнге түсіріп, Шен Бухайдың ықпалына ұшыраған Хань әулетінің өкілдерін кіші мемлекеттердің билігіне қарағанда императорлық үкіметтің жақтастары ретінде сипаттайды, олар Циньді құлатқан қауіптерсіз императорлық үкіметті орнатуға тырысты. Крил Шен Бухайдың ықпалында болған бірқатар тұлғаларды атап көрсетеді: император Цинь Шихуан, Хань қайраткерлері Цзя И, Хань императоры Вэнь, Хань императоры Цзин, Чао Куо, Дун Чжуншу, Гунсунь Хун, Хань императоры Сюань және Суй императоры Вэнь. Конфуцийшілдік көзқарастағы министр болғанымен, Чжуге Лянның Хан Фэй мен Шен Бухайдың еңбектерін жоғары бағалағаны айтылады. Император Цинь Шихуан өзін үкіметті басқаруға ие деп жариялап, алғаш рет «Синмин» терминін Шен Бухайдың әдісіне қатысты ретроспективті ұғым ретінде қолданды. «Шицзи» еңбегінде Ли Сидің «бақылауды жүзеге асыру және жауапкершілік тартуды» бірнеше рет ұсынғаны, оны Шен Бухайға есептегені жазылған. Цинь Шихуанның ескерткішінде ол мемлекеттік басқаруды қолға алған дана адам ретінде «Синмин» есімімен аталады. «Шицзи» Хань императоры Вэньдің «Синминге ерекше құштар болғанын» мәлімдейді. Ғалым Цзя И Вэньге өзінің мұрагеріне Шен Бухайдың әдісін үйретуді ұсынды, осылайша ол «көптеген шенеуніктердің қызметін бақылап, үкіметтің қағидаларын түсіне алады». Конфуций және даосизм идеяларын біріктіре отырып, Цзя И Шен Бухайдың «Шу» әдісін дао немесе ізгілікті қолданудың ерекше тәсілі ретінде сипаттайды. Ол пышақ пен балтаның «Чжуанцзы» еңбегінен алынған бейнелерін ізгілік пен күштің шеберлігінің мысалы ретінде пайдаланады, «мейірімділік, әділдік, қайырымдылық және жомарттық – билеушінің өткір пышағы. Билік, сатып алу, заң мен ереже – оның балтасы мен шабуы». Вэньнің мұрагері, Хань императоры Цзиннің екі кеңесшісі «Синмин» ілімінің шәкірттері болды, біреуі емтиханның ең жоғары бағасын алды және Цзинге феодалдарға оны қолданбағаны үшін айып тақты. Мемлекеттік қызмет емтихандары енгізілген кезде, конфуцийшілдік ықпалымен Шен Бухай туралы ашық пікірталасқа тыйым салынды. Алайда, оны құрған император, Хань императоры У, заңгерлік идеялармен таныс және оларды жақсы көреді, ал мемлекеттік қызмет емтиханы Гунсунь Хунның қолдауына дейін құрылмады, ол «Синмин» туралы кітап жазды. Хань императоры Сюаньның да Шен Бухайды оқығанды жақсы көргені, «Синмин» арқылы бағыныстарын бақылағаны және көп уақытын заңдық мәселелерге арнағаны Лю Сян айтуынша, әлі де айтылады. Оның мұрагері, Хань императоры Цзиннің де Шен Бухай ілімінде екі ұстазы болды және тағы бір заңгер, Чао Куо тағайындалды. «Ханьшу» Чао Куоны Шен Бухай, Шан Ян және «Синмин» ілімдерінің шәкірті деп санайды. Цзя Иден айырмашылығы, ол Шан Янға қызығушылық танытады. Жеті патшалықтың көтерілісінен кейін император Цзин әділетсіздік пен жазаны азайту үшін қылмыстық жазаларды реформалады. Мемлекеттік қызмет емтихандарын жақтаған Дун Чжуншудың персоналды тексеру және бақылау туралы жазбаларында «Мин ши» термині «Хань Фэйцзыдан» ажыратылмайды, бірақ Хан Фэйден айырмашылығы, жазалауға қарсы шығады. Дунның жақтауларына қарамастан, мемлекеттік қызмет емтиханы «Синмин» туралы кітап жазған Гунсунь Хунның қолдауына дейін құрылмады. Осылайша, Крил мемлекеттік қызмет емтиханының бастамасын Шен Бухайға деңгейлес деп есептейді. Хань императоры Сюаньның да Шен Бухайды оқығанды жақсы көргені, «Синмин» арқылы бағыныстарын бақылағаны және көп уақытын заңдық мәселелерге арнағаны Лю Сян айтуынша, әлі де айтылады. Конфуцийшілдікке қарсы деп есептелген бұл термин конфуцийшілдіктің өркендеуімен жоғалып кетті. Шығыс Хань дәуірінде оның толық және түпнұсқа мағынасы ұмытылып кетті. Алайда, ол кейінгі династияларда пайда болады, ал Суй императоры Вэнь конфуцийшілдерге деген ықыласын алып тастап, «Синмин мен авторитарлық үкіметті жақтаған топқа» бергені туралы жазылған.

Considering Creel correct to distinguish between the stands of 'Legalism', Michael Loewe, in the Cambridge History of China, argued for their complementarity. Han Fei called both branches "the instruments of Kings and Emperors," and Li Si praises them equally, finding no contradiction between them. If he was influential in it, Loewe supposes that Shen Buhai's influence may have made Qin government more sophisticated and reasonable, as it appeared, than could be expected of the dogma of the Book of Lord Shang alone. Questioning the thrust of tracing lineages between the personas, Loewe characterizes Han dynasty persons potentially influenced by Shen Buhai as sympathizers of imperial government over that of the small states, endeavoring to permanently establish imperial government without the dangers that destroyed the Qin. Creel elaborates a number of figures influenced potentially by Shen Buhai. These include Emperor Qinshihuang, Han figures Jia Yi, Emperor Wen of Han, Emperor Jing of Han, Chao Cuo, Dong Zhongshu, Gongsun Hong, and Emperor Xuan of Han, and Emperor Wen of Sui. Although a Confucian oriented minister, Zhuge Liang is noted (by others) as attaching great importance to the work of Han Fei and Shen Buhai. Emperor Qinshihuang erected an inscription naming himself as taking control of the government and for the first time establishing Xing Ming, as retroactive terminology for Shen Buhai's method. The Shiji records Li Si as repeatedly recommending "supervising and holding responsible," which he attributed to Shen Buhai. A stele set up by Qin Shi Huang memorializes him as a sage that, taking charge of the government, established Xing Ming. The Shiji states that Emperor Wen of Han was "basically fond of Xing Ming." The scholar Jia Yi advised Wen to teach his heir to use Shen Buhai's method, so as to be able to "supervise the functions of the many officials and understand the usages of government." Bringing together Confucian and Daoist discourses, Jia Yi describes Shen Buhai's Shu as a particular method of applying the Dao, or virtue. He uses the imagery of the Zhuangzi of the knife and hatchet as examples of skillful technique in both virtue and force, saying "benevolence, righteousness, kindness and generosity are the ruler's sharp knife. Power, purchase, law and regulation are his axe and hatchet." Two advisors to Wen's heir, Emperor Jing of Han were students of Xing Ming, one passing the highest grade of examination, and admonished Jing for not using it on the feudal lords. By the time of the civil service examination was put into place, Confucian influence saw outright discussion of Shen Buhai banned. However, the Emperor under which it was founded, Emperor Wu of Han, was both familiar with and favorable to Legalist ideas, and the civil service examination did not come into existence until its support by Gongsun Hong, who wrote a book on Xing Ming. The Emperor Xuan of Han was still said by Liu Xiang to have been fond of reading Shen Buhai, using Xing Ming to control his subordinates and devoting much time to legal cases. Heir successor Emperor Jing of Han also had two mentors in the doctrines of Shen Buhai, and appointed another Legalist, Chao Cuo. Chao Cuo is regarded by the Hanshu as a student of the doctrines of Shen Buhai, Shang Yang and Xing Ming. Unlike Jia Yi, he does appear to take interest in Shang Yang. Following the Rebellion of the Seven Kingdoms, Emperor Jing reformed criminal penalties to reduce injustices and punishments. An advocate for the civil service examinations, Dong Zhongshu's writings on personnel testing and control uses Ming shih in a manner "hardly distinguishable" from the Han Feizi, but unlike Han Fei, advocate against punishments. Dong's advocacy aside, the civil service examination did not come into existence until its support by Gongsun Hong, who wrote a book on xingming. Thus, Creel credits the origination of the civil service examination in part to Shen Buhai. The Emperor Xuan of Han was still said by Liu Xiang to have been fond of reading Shen Buhai, using Xing Ming to control his subordinates and devoting much time to legal cases. Regarded as being in opposition to Confucians, as Confucianism ascended the term disappeared. As early as the Eastern Han its full and original meaning would be forgotten. Yet, it appears in later dynasties, and Emperor Wen of Sui is recorded as having withdrawn his favour from the Confucians, giving it to "the group advocating Xing Ming and authoritarian government."