Томас Таунсенд: Британ саяхатшысы және есімдері қалаларға берілген виконт

Кіріспе

Британдық саясаткер (1733–1800)

Томас Тауншенд, 1-ші виконт Сидней (24 ақпан 1733 – 30 маусым 1800) – британдық саясаткер, 1754 жылдан 1783 жылға дейін Халық қабылдауында отырып, Барон Сидней атанды. Ол 18 ғасырдың екінші жартысында бірнеше маңызды министрлік қызметтерді атқарды. 1785 және 1788 жылдары оның құрметіне Канаданың Нова-Скотиясындағы және Австралияның Жаңа Оңтүстік Уэльс штатындағы Сидней қалалары аталды.

Өмірбаян және білім

Тауншенд Норфолк графтығының Рейнем қаласында дүниеге келді. Ол, құрметті Томас Тауншендтің ұлы, ал Томас Тауншенд 2-ші виконт Чарльз Тауншендтің екінші ұлы еді, сонымен қатар ауыл шаруашылығындағы инновациялары үшін "Турнип" Тауншенд деп белгілі болды. Кіші Томас Тауншендтің анасы Джон Селвиннің қызы Альбиния болған. Ол Кембридж университетінің Клэр колледжінде білім алды.

Саяси мансап

Тауншенд 1754 жылы Гампширдегі Уитчерчтен вигтік депутат ретінде Парламентке сайланды және 1783 жылы пэрлікке көтерілгенге дейін осы мандатты сақтап қалды. Алғашқыда ол үлкен ағасы Ньюкасл герцогымен жақын болды, бірақ кейіннен Джордж Гренвиллге қарсы оппозицияға қосылған Уильям Питт Ағамен бірікті. Ол 1756–1760 жылдары Уэльс ханзадасының үй шаруашылығының хатшысы, ал 1761–1762 жылдары Жасыл матаның хатшысы қызметтерін атқарды. 1765 жылы ол бірінші Рокингем министрлігінде Қазынашылық лорды болды және 1767 жылдың желтоқсанына дейін Питт (кейін Лорд Чатем) әкімшілігінде сол қызметте қалды, содан кейін ол Тайна кеңесінің мүшесі және күштердің бірлескен төлемшісі болды. Лорд Чатем мен Графтон герцогының үкіметтері кезінде ол өзінің туысы Чарльз Тауншендтің американдық кіріс бағдарламасына қатысты ұстанымын қолдады. 1768 жылдың маусымында Тауншенд Ригбиді Бедфорд герцогының құрметіне күштердің төлемшісі етіп тағайындаған Графтоннан жұмыстан босатылды. Тауншенд Лорд Норттың үкіметі аяқталғанға дейін оппозицияда болды және Америка революциялық соғысына қарсы Парламентте жиі сөз сөйледі. Ол партиялық байланысы болмаса да, Чатемшілдерге жақын болды. Ол екінші Рокингем министрлігінде соғыс хатшысы болып қайтадан қызмет етті. 1782 жылдың шілдесінде Лорд Шелберн премьер-министр болғанда, Тауншенд оның орнын басып, Ішкі істер министрі болды және Парламенттің жетекшісі атанды. Шелберннен мұра еткен мәселелердің бірі – Оңтүстік Америкадағы испан иеліктеріне шабуыл жасау жоспары еді. Ол кезде Шелберн оған шұғыл назар қажетті мәселелердің тізімін жазып, былай деді: «Батыс Үндістанға [Испанияның Америкасына] дайындықтар мен жоспарлар. Экспедицияларды жылдамдату қажет. Майор Далримплдің испан бекіністеріне қарсы жоспары бар». Экспедицияны жоспарлауға көмектесу үшін Тауншенд капитан Артур Филиппке жүгінді. Филипптің 1782 жылдың қыркүйегінде Тауншенд бекіткен жоспары бойынша үш кемеден тұратын эскадрилья мен фрегат Буэнос-Айрес пен Монтевидеоға шабуыл жасап, содан кейін Чили, Перу және Мексика жағалауларына шабуылдап, ақырында Тынық мұхитын кесіп өтіп, Манилаға шабуыл жасау үшін Британдық Шығыс Үндістан эскадрильясына қосылуы керек еді. Экспедиция 1783 жылдың 16 қаңтарында коммодор сэр Роберт Кингсмиллдің басшылығымен жолға шықты. Филиппке 64 зеңбіректік «Еуропа» кемесінің басқаруы тапсырылды. Теңізге шыққаннан кейін көп ұзамай Ұлыбритания мен Испания арасында келісімге қол қойылды. Филипп «Еуропаны» Үндістанға, британдық Шығыс Үндістан эскадрильясына қосылу үшін апарды, бірақ 1784 жылдың сәуірінде Англияға оралғаннан кейін Тауншендпен (қазір Лорд Сидней) және Ішкі істер министрлігінің хатшысы Эван Непианмен тығыз байланыста болды. 1784 жылдың қазанынан 1786 жылдың қыркүйегіне дейін ол Бурбон елдері, Франция және Испанияға қатысты құпия қызметте болған Непианның тапсырмасымен Тулон және басқа порттардағы француз теңіз арсеналдарын тыңшылыққа алды. Тауншенд Чизлхерст бароны Сидней титулын алды және 1783 жылдың 6 наурызында Лордтар палатасына кірді. Ол бастапқыда өзінің титулын барон Сидни деп атауды ұсынды, бұл оның туысы, патшалық тирандықтың белгілі қарсыласы Алгернон Сиднидің құрметіне болды, бірақ отбасының басқа мүшелері оған талас етуі мүмкін деп алаңдады, содан кейін Кенттегі үйіне жақын ауылдың атын – Сиденхэмді ұсынды, содан кейін Сиднейге тоқтады. Ол Фокс-Норт коалициясына қарсы шығып, Питтпен бірге саяси өмірге оралды, 1783 жылдан 1789 жылға дейін Ішкі істер министрі қызметін атқарды. Канадада 1785 жылы британдық полковник Джозеф Фредерик Уоллет ДесБаррес Кейп-Бретон аралында (қазіргі Новая Шотландия провинциясы) Сидней, Новая Шотландия қаласын құрды және оны Томас Тауншендтің құрметіне атады. Лорд Сидней полковник Дебарресті Кейп-Бретон аралының жаңа колониясының губернаторы етіп тағайындады. Он үш колонияны жоғалтқаннан кейін Сиднейге Питт үкіметіндегі Ішкі істер министрі ретінде Ботани буынында сотталғандарды орналастыру жоспарын жасау жауапкершілігі жүктелді. Оның Артур Филиппті губернатор ретінде таңдауы оны әсерлі болды, ал Филипптің басшылығы жазалау колониясының алғашқы күрес пен ашаршылық жылдары аман қалуына ықпал етті. 1788 жылдың 26 қаңтарында Филипп Сиднейдің құрметіне Сидней шығанағын атады және елді мекен Сидней қаласы деп аталды. 1789 жылы Тауншенд Сидней виконты болып жарияланды. Жаңа Оңтүстік Уэльстің отарлануы Мемлекеттік хатшының көптеген міндеттерінің бірі болғанымен, Дэвид Коллинс оны «Жаңа Оңтүстік Уэльсті отарлау жоспарының бастамашысы» деп мойындады және «Жаңа Оңтүстік Уэльстегі ағылшын колониясының тарихы» еңбегін осы сөздермен арнады. Коллинс Сиднейдің «игі ниетті санасының» оны «заң бұзушылардың өмірін сақтап қалуға және оларды пайдалы азаматтарға айналдыруға» баулығанын жазды, ал Сиднейдің «отансүйгіштігі» жоспарға «коммерциялық және саяси үміттер» сыйлады. 1783 жылы пэрлікке көтерілген кезде Томас Тауншенд Сидни әулетінен шыққандығымен мақтанды, олар Стюарт абсолютизмінің белгілі қарсыластары болған. Сидней өзін виг деп есептеді, яғни ол патшалық биліктің күші мен мәртебесінің кез келген артуына қарсы болды. «Сидней» аты (әсіресе 1683 жылы қайтыс болған Алгернон Сидниге сілтеме жасай отырып) сегізінші ғасырдың саяси лексиконында тирандық пен абсолютизмге қарсылықтың синонимі болды. Сиднейтің өзінің көрнекті атасы Алгернон Сиднидің рим империясын құрғандар туралы сипаттамасымен таныс болғаны мүмкін: «Осылай біз Тибрдің жағасында жиналған бірнеше адамдарды көреміз, олар қала салуға және өзіндік үкімет құруға ниеттенген». Сидней жаңа колонияға азаматтардың құқықтарына лайықты конституция мен сот жүйесін беруге жауапты болды, түрмеге айналған жер емес. Филипптің 1787 жылғы 2 сәуірдегі екінші жарлығы оны әскери үкімет емес, азаматтық үкіметі бар колонияның губернаторы етіп тағайындады. Губернатордың жарлығы және құқықтық тәртіпті белгілейтін колонияның жарғысы Жаңа Оңтүстік Уэльсте ағылшын заңдарының барлық құқықтары мен міндеттеріне ие болған тұрғындар бар колонияны құрды, онда құлдыққа тыйым салынды.

Townshend was elected to the House of Commons in 1754 as Whig member for Whitchurch in Hampshire, and held that seat till his elevation to the peerage in 1783. He initially aligned himself with his great uncle the Duke of Newcastle, but later joined William Pitt the Elder in opposition to George Grenville. He held the offices of Clerk of the Household to the Prince of Wales (1756–1760) and Clerk of the Green Cloth from 1761 to 1762. In 1765 he was also made a Lord of the Treasury in the first Rockingham ministry and continued in that office in the Pitt (then Lord Chatham) administration until December 1767, when he became a member of the Privy Council and joint Paymaster of the Forces. During the ministry of Lord Chatham and the Duke of Grafton he supported the position his cousin Charles Townshend was in with regard to the American revenue program. Townshend was forced out of office in June 1768 by Grafton who wanted Rigby as Paymaster of the Forces to gain favour with the Duke of Bedford. Townshend remained in opposition until the end of Lord North's ministry and spoke frequently in the House of Commons against the American Revolutionary War. Although he had no close party connection, he was inclined toward the Chathamites. He took office again as secretary at war in the second Rockingham ministry. When Lord Shelburne became Prime Minister in July 1782, Townshend succeeded him as Home Secretary and became Leader of the House of Commons. Among the matters requiring attention that he inherited from Shelburne was a scheme for attacking the Spanish possessions in South America. A memorandum which Shelburne wrote to him at this time listing matters requiring his urgent attention said: "Preparations and Plans for W. India [Spanish America]. Expeditions require to be set forward—Major Dalrymple has a Plan against the Spanish Settlements". For assistance in planning the expedition, Townshend turned to Captain Arthur Phillip. The plan drawn up by Phillip and approved by Townshend in September 1782 was for a squadron of three ships of the line and a frigate to mount a raid on Buenos Aires and Monte Video, from there to proceed to the coasts of Chile, Peru and Mexico to maraud, and ultimately to cross the Pacific to join the British East Indian squadron for an attack on Manila, the capital of the Spanish Philippines. The expedition sailed on 16 January 1783, under the command of Commodore Sir Robert Kingsmill. Phillip was given command of one of the ships of the line, the 64 gun , or Europe. Shortly after sailing an armistice was concluded between Great Britain and Spain. Phillip took the Europe to India to join the British East Indian squadron, but after his return to England in April 1784, remained in close contact with Townshend (now Lord Sydney) and the Home Office Under Secretary, Evan Nepean. From October 1784 to September 1786 he was employed by Nepean, who was in charge of the Secret Service relating to the Bourbon Powers, France and Spain, to spy on the French naval arsenals at Toulon and other ports. Townshend was created Baron Sydney of Chislehurst and entered the House of Lords on 6 March 1783. He originally proposed his title to be Baron Sidney, in honour of his kinsman, the renowned opponent of royal tyranny, Algernon Sidney, however he was worried that other members of his family might have claims on it and then suggested Sydenham, the name of a village near his home in Kent, before settling on Sydney. He opposed the Fox North coalition and returned to political office with Pitt, serving as Home Secretary from 1783 to 1789. In Canada, Sydney, Nova Scotia on Cape Breton Island (now the province of Nova Scotia), was founded by British Col. Joseph Frederick Wallet DesBarres in 1785, and named in honour of Thomas Townshend, 1st Viscount Sydney (Home Secretary in the British cabinet at the time). Lord Sydney appointed Col. DesBarres governor of the new colony of Cape Breton Island. Following the loss of the Thirteen Colonies, Sydney, as Home Secretary in the Pitt Government, was given responsibility for devising a plan to settle convicts at Botany Bay. His choice of Arthur Phillip as Governor was inspired, and Phillip's leadership was instrumental in ensuring the penal colony survived the early years of struggle and famine. On 26 January 1788, Phillip named Sydney Cove in honour of Sydney and the settlement became known as Sydney Town. In 1789 Townshend was created Viscount Sydney. Although the colonisation of New South Wales was just one among many responsibilities of the Secretary of State, Sydney was recognised as the "Originator of the Plan of Colonization for New South Wales" by David Collins, who dedicated his Account of the English Colony in New South Wales with these words. Collins wrote that Sydney's "benevolent Mind" had led him "to conceive this Method of redeeming many Lives that might be forfeit to the offended Laws; but which, being preserved under salutary Regulations, might afterward become useful to Society"; and to Sydney's "Patriotism the Plan presented a Prospect of commercial and political Advantage". In choosing the name "Sydney" when he was raised to the peerage in 1783, Thomas Townshend demonstrated his pride in descent from the Sidney family, who had been eminent opponents of Stuart absolutism. Sydney thought of himself as a Whig, by which he meant he was opposed to any increase in the power and authority of the Royal prerogative. The name "Sydney" (with special reference to Algernon Sydney, d.1683) was a synonym in the eighteenth century political lexicon for opposition to tyranny and absolutism. It is probable that Sydney was aware of his distinguished ancestor, Algernon Sidney's characterisation of the founders of imperial Rome: “Thus we find a few Men assembling together upon the Banks of the Tiber, resolv’d to build a City, and set up a Government among themselves”. Sydney was responsible for giving the new colony a constitution and judicial system suitable for a colony of free citizens rather than a prison. Phillip's second commission of 2 April 1787 made him governor of a colony with a civil government, not of a penal settlement with a military government. The Governor's commission, together with the colony's charter of justice establishing the legal regime, brought into existence in New South Wales a colony whose inhabitants enjoyed all the rights and duties of English law, where slavery was illegal.

Жеке өмір

1760 жылы Сидней Ричард Поуистің қызы Элизабетке үйленді. Ол 1800 жылғы маусымда 67 жасында қайтыс болды, ал оның титулдары ұлы Джонға өтті. Сидней Лондонның оңтүстік-шығысындағы Числхерсттегі Сент-Николас шіркеуінің Скадбери капелласында жерленді, онда оның еске алу тақтасын көруге болады. Виконтесса Сидней 1826 жылғы мамыр айында 90 жасында қайтыс болды. Олардың қызы Мэри (1821 жылы қайтыс болды) Чатэмнің 2-ші графы Джон Питке тұрмысқа шықты, бірақ балалары болмады.

Беделі

Сиднейдің беделі австралиялық тарихшылардың, мысалы, Мэннинг Кларктың ұлттық мектебінің сынларына ұшырады. Кларк өзінің ықпалды «Австралия тарихы» (Мельбурн университетінің баспасы, 1961) еңбегінде былай деп жазды: «Томас Тауншенд мырза, көбінесе Томми Тауншенд деп аталатын, өзінің саяси мансабын зор тәуелсіз байлыққа және парламенттік ықпалға қарызды болды, бұл оның жеке және саяси өрлеуіне бірдей үлкен үлес қосты, өйткені оның қабілеттері, құрметті болғанымен, орташадан аспады». Басқа авторлар Сиднейді жер бетінің алыс шетіне бақытсыз сотталғандарды жібергені үшін қатыгездік танытқан адам ретінде бейнеледі. Сиднейді өз заманының стандарттары бойынша, сауатты және прогрессивті саясаткер деп сипаттауға болады. Ол Америка революциясын қолдамады, бірақ лорд Норттың үкімет кезіндегі, оның пікірінше, мағынасыз және қажетсіз соғысқа қарсы күресті. Ішкі істер мен Сыртқы істер министрі ретінде ол Канаданың дамуына және төзімсіздікке ұшыраған көшпелдерді орналастыруға тікелей қатысты. Жаңа Шотландиядағы Сидней қаласы оның Канаданың лоялистері үшін жасаған еңбегін еске алу үшін оның құрметіне аталды. Үстімізгі Канаданың әлі құрылмаған колониясындағы Корольдік қалашықтарындағы жағдайға ұқсас, 1784 жылы Онтариодағы Корнуоллдағы Біріккен Империяның лоялистерінің қонысындағы көшелер премьер-министр мен оның сыртқы істер министрінің құрметіне Питт көшесі және Сидней көшесі деп аталды. 1986 жылы, Австралияның екі жүз жылдығына арналған мерекелерге дейін, Сиднейдің суреті Австралия Поштасы шығарған пошта маркасында бейнеленді. 1992 жылы королева Елизавета II Сидней қаласындағы Сидней қалалық әкімдігінің алдындағы алаңда бірінші флот пен виконт Сиднейді еске алу үшін қола мен мәрмәрден жасалған ескерткішті ашты. Соңғы кезде австралиялық тарихшылар Сиднейдің беделін қайта қарастырды. Алан Аткинсон «Еуропалықтар Австралияда» (Oxford University Press, 1997) еңбегінде былай деп жазды: «Тауншенд британдық кабинетте ерекше тұлға болды, ал оның идеялары кейбір жағынан көне болды. Ол империяның британдық бостандықтарының, дәстүрлі түсініктердің құралы болуы мүмкін дегенге ұзақ уақыттан бері қызығушылық танытқан». Ол сотталғандарға Жаңа Оңтүстік Уэльс сияқты жазалау колонияларында өздерін-өздері басқару арқылы өзін құтқару мүмкіндігі берілуі керек деп есептеді. Губернатор Филлиптің «Жаңа елде құлдық болмайды, демек, құлдар да болмайды» деген мәлімдемесі Сиднейдің философиясын нақты бейнелейді. Сиднейдің құжаттары Мичиган университетінің Уильям Л. Клементс кітапханасында сақтаулы.

Sydney's reputation has suffered at the hands of the nationalist school of Australian historians, such as Manning Clark. In his influential A History of Australia (Melbourne University Press 1961) Clark wrote: "Mr Thomas Townshend, commonly denominated Tommy Townshend, owed his political career to a very independent fortune and a considerable parliamentary interest, which contributed to his personal no less than his political elevation, for his abilities, though respectable, scarcely rose above mediocrity." Other writers have portrayed Sydney as a cruel monster for dispatching the unfortunate convicts to the far side of the earth. Sydney can be described, by the standards of his time, as an enlightened and progressive politician. He did not support the American Revolution but was a strong opponent of the war which he thought was pointless and needlessly prolonged during Lord North's ministry. As Home Secretary and Foreign Secretary he was heavily involved in the development of Canada and the settling of fleeing refugees from the intolerant rebels. The city of Sydney in Nova Scotia is named after him in memory of his efforts on behalf of the loyalist settlers of Canada. In a parallel situation for the Royal Townships of the yet to be formed colony of Upper Canada the thoroughfares of the United Empire Loyalist settlement of Cornwall, Ontario were, in 1784, named Pitt Street and Sydney Street in honour of the prime minister and his foreign secretary. In 1986, preceding celebrations of the Australian Bicentenary, Sydney was honoured on a postage stamp issued by Australia Post depicting his portrait. In 1992, a monument in bronze and marble commemorating both the First Fleet and Viscount Sydney was unveiled in Sydney Square, outside Sydney Town Hall by Queen Elizabeth II. More recently Sydney's reputation has been revisited by Australian historians. Alan Atkinson wrote in The Europeans in Australia (Oxford University Press, 1997): "Townshend was an anomaly in the British Cabinet, and his ideas were in some ways old fashioned He had long been interested in the way in which the empire might be a medium for British liberties, traditionally understood." He took the view that convicts should be given the chance to redeem themselves through self government in penal colonies such as New South Wales. Governor Phillip's well known statement that "There will be no slavery in a new country and hence no slaves" is an accurate reflection of Sydney's philosophy. Sydney's papers are held by the William L. Clements Library at the University of Michigan.