Яша Горенштейн: Дирижердің өмірі мен шығармашылығы

Кіріспе

Жаша Горенштейн (Яша Горенштейн; 6 мамыр 1898 [ескі стиль бойынша 24 сәуір 1898] – 2 сәуір 1973) – Ресейде туған американдық дирижер.

Өмірбаян

Хоренштейн Киевте, Ресей империясында (қазіргі Украина) еврей отбасында дүниеге келді. Оның анасы (Мари Эттингер) австриялық раввин отбасынан шыққан, ал әкесі (Авраам Хоренштейн) орыс болған. 1906 жылы отбасы Кенигсбергке, 1911 жылы Венаға көшті. 1916 жылдан бастап Вена музыка академиясында Иосиф Маркс (музыка теориясы) және Франц Шрекер (композиция) сабақтарын алды. 1920 жылы Берлинге көшіп, Вильгельм Фуртвенглердің ассистенты болып жұмыс істеді. 1920-жылдары Вена симфониялық оркестрі мен Берлин филармониясын дирижерлік етті. 1928 жылы Дюссельдорф операсының бас дирижері, ал 1929 жылы компанияның Generalmusikdirektor қызметіне тағайындалды. 1933 жылғы наурыз айында нацистік партия билікке келгеннен кейін қызметінен кетуге мәжбүр болды. Дюссельдорфтағы қызметі – оның мансабындағы жалғыз тұрақты музыкалық директорлық қызметі болды. Нацистерден қашуға мәжбүр болған еврей ретінде, 1940 жылы Америка Құрама Штаттарына көшіп, ақырында америкалық азаматтыққа қол жеткізді. Нью-Йоркте New School for Social Research мектебінде оқытумен айналысты. Хоренштейн өмірі бойы Брукнер мен Малердің шығармаларын дирижерлік етті, сонымен қатар Карл Нильсенге де үнемі қызығушылық танытты, оны жеке таныған, сол кезде бұл композиторлар сәннен шығып кеткен болатын. Мысалы, 1952 жылы Vox студиясында жазылған Малердің 9-шы симфониясы – осы шығарманың алғашқы студиялық және екінші коммерциялық жазбасы болды. Бірнеше жылдан кейін ол Брукнердің 9-шы симфониясының түпнұсқа нұсқасын жазды. Мансабының әртүрлі кезеңдерінде Малердің бірнеше симфониясын, соның ішінде 1-ші және 3-ші симфонияларын Лондон симфониялық оркестрімен студияда жазды. Көптеген радио архивтерде Малердің басқа симфонияларының, сондай-ақ «Жер туралы ән» (Das Lied von der Erde) операсының эфирдегі жазбалары сақталған. Соңғы жылдары Хоренштейннің бірнеше концерттік орындалымдары BBC Legends лейблінде қайта жарық көрді, оның ішінде 1959 жылы Корольдік Альберт залында Малердің 8-ші симфониясының және 1972 жылы Манчестердегі еркін сауда залында Малердің «Жер туралы ән» операсының орындалымдары бар. Хоренштейн өмірінің соңғы жылдары Роберт Симпсонның 3-ші симфониясын, сондай-ақ Пол Хиндеммит пен Рихард Штраустың музыкасын жазды. Оның опералық жазбаларына Нильсеннің «Саул мен Давид» операсы кірді. Оның соңғы опералық және британдық жұмысы 1973 жылғы наурыз айында Корольдік опера театрында (Covent Garden) Рихард Вагнердің «Парсифаль» операсын қоюға қатысуы болды. 1971 жылы Миннеаполисте Нильсеннің 5-ші симфониясын орындау кезінде Хоренштейн жүрек талмасына ұшырады, оркестр жетекшісі оны ауада ұстап қалды. Дәрігерлер оған жұмыс жүктемесін азайтуды кеңес бергенімен, ол дирижерлік қызметін жалғастыра берді. Өлген кезде ол Малердің 5-ші, 6-шы және 7-ші симфонияларын дирижерлік етуді жоспарлап отырды. Оның әйелі Роза 1981 жылы қайтыс болды.

Horenstein was born in Kiev, Russian Empire (now Ukraine), into a well to do Jewish family; his mother (Marie Ettinger) came from an Austrian rabbinical family and his father (Abraham Horenstein) was Russian. His family moved to Königsberg in 1906 and then to Vienna in 1911 and he studied at the Vienna Academy of Music starting in 1916, with Joseph Marx (music theory) and Franz Schreker (composition). In 1920, he moved to Berlin and worked as an assistant to Wilhelm Furtwängler. During the 1920s he conducted the Vienna Symphony Orchestra and the Berlin Philharmonic. He became principal conductor of the Düsseldorf Opera in 1928, and then the company's Generalmusikdirektor in 1929. He had to resign his post in March 1933 after the rise of the Nazi Party. His Düsseldorf tenure was the only permanent musical directorship in his career. Forced as a Jew to flee the Nazis, he moved to the United States in 1940, and eventually became an American citizen. He taught at the New School for Social Research while in New York City. Horenstein conducted the works of Bruckner and Mahler throughout his career, and he also displayed ongoing interest in Carl Nielsen, whom he knew personally, at a time when these composers were unfashionable. For example, his 1952 Vox recording of Mahler's Symphony No. 9 was the first studio recording, and the second commercial record, of that work. Several years later, he recorded the original version of Bruckner's Symphony No. 9. He made studio recordings of several of Mahler's symphonies at various points in his career, including Symphonies Nos. 1 and 3 with the London Symphony Orchestra. A number of radio archives hold broadcast airchecks of many of the other Mahler symphonies, as well as Das Lied von der Erde. In recent years, several of Horenstein's concert performances have been reissued on the BBC Legends label, including his celebrated 1959 Royal Albert Hall performance of Mahler's Symphony No. 8 and his 1972 performance of Mahler's Das Lied von der Erde at Free Trade Hall, Manchester. Horenstein also recorded Robert Simpson's Third Symphony and music by Paul Hindemith and Richard Strauss during the last few years of his life. His opera recordings included Nielsen's Saul og David. His final operatic, and British, engagement was his March 1973 performances at the Royal Opera House, Covent Garden of Richard Wagner's Parsifal. It was during a performance of Nielsen's Fifth Symphony in Minneapolis in 1971 that Horenstein suffered a heart attack and was caught in mid air by the leader of the orchestra. Though warned by his doctors to reduce his workload, he continued to conduct. At the time of his death, he was planning to conduct Mahler's Fifth, Sixth and Seventh. His wife Rose died in 1981.