Қасиетті Евхаристия мерекесі

Кіріспе

Католик мейрамы, кейбір елдерде мемлекеттік мереке

Корпус Кристи мерекесі (Dies Sanctissimi Corporis et Sanguinis Domini Iesu Christi), сондай-ақ Мәсіхтің Ең қасиетті Денесі мен Қанының салтанаты деп белгілі, – христиандық литургиялық салтанаты. Ол Евхаристияның элементтерінде Исаның Денесі мен Қанының, жаны мен құдайлық қасиеттерінің нақты болуын тойлайды. Бұл мереке Латын шіркеуімен қатар, кейбір батыс православиелік, лютерандық және англикандық шіркеулерде де аталып өтіледі. Екі ай бұрын, Соңғы кешкі ас кезінде Евхаристияның құрылуы Ұлы бейсенбіде, Ұлы жұмаға дейінгі мұңды атмосферада еске алынады. Сол күнгі литургияда Мәсіхтің шәкірттерінің аяқтарын жууы, дін қызметкерлерінің тағайындалуы және Гетсимани бағындағы азапты оқиғалар да еске түсіріледі. Corpus Christi мерекесін шіркеу докторы Томас Аквинский IV Урбан папасына, тек қана Киелі Евхаристияға арналған мереке құру үшін ұсынды. Бұл мереке Евхаристияның қуанышын, Иса Мәсіхтің Денесі мен Қаны, жаны мен құдайлық болғанын баса көрсетуге бағытталған. 1264 жылы Болсенадағы Евхаристиялық кереметтің рас екенін мойындағаннан кейін, Аквинскийдің ұсынысымен, Орвиетоде тұратын понтифик Корпус Кристи мерекесін салтанатты түрде бекітіп, оны бүкіл Рим католик шіркеуіне таратты. Мереке діни рәсім бойынша Ырыс күнінен кейінгі бейсенбіде тойланады немесе "Егер Мәсіхтің Ең қасиетті Денесі мен Қанының салтанаты міндетті мереке болмаса, онда ол Ырыс күнінен кейінгі жексенбіге белгіленеді". Қасиетті Құрбандықтың соңында, әдетте, монустрацияда көрсетілген Қасиетті Тағам процессиясы өтеді. Процессиядан кейін Қасиетті Тағамға бата беріледі. Кейбір лютерандық шіркеулер мен Англия шіркеуінен басқа, соңғысы 1548 жылы Англия реформациясының дамуымен оны жойды, бірақ кейіннен қайта енгізді. Кейбір англикандық шіркеулер қазір Корпус Кристиді тойлайды, кейде оны "Қасиетті Тамаққа алғыс айту" деп атайды.

The Feast of Corpus Christi (Dies Sanctissimi Corporis et Sanguinis Domini Iesu Christi), also known as the Solemnity of the Most Holy Body and Blood of Christ, is a Christian liturgical solemnity celebrating the Real Presence of the Body and Blood, Soul and Divinity of Jesus in the elements of the Eucharist; it is observed by the Latin Church, in addition to certain Western Orthodox, Lutheran, and Anglican churches. Two months earlier, the institution of the Eucharist at the Last Supper is observed on Maundy Thursday in a sombre atmosphere leading to Good Friday. The liturgy on that day also commemorates Christ's washing of the disciples' feet, the institution of the priesthood, and the agony in the Garden of Gethsemane. The feast of Corpus Christi was proposed by Thomas Aquinas, Doctor of the Church, to Pope Urban IV, in order to create a feast focused solely on the Holy Eucharist, emphasizing the joy of the Eucharist being the Body and Blood, Soul and Divinity of Jesus Christ. Having recognized in 1264 the authenticity of the Eucharistic Miracle of Bolsena, on input of Aquinas,Unreliable source: date=September 2022 the pontiff, then living in Orvieto, established the feast of Corpus Christi as a Solemnity and extended it to the whole Roman Catholic Church. The feast is liturgically celebrated on the Thursday after Trinity Sunday or, "where the Solemnity of The Most Holy Body and Blood of Christ is not a holy day of obligation, it is assigned to the Sunday after the Most Holy Trinity as its proper day". At the end of Holy Mass, there is often a procession of the Blessed Sacrament, generally displayed in a monstrance. The procession is followed by the Benediction of the Blessed Sacrament. with exception of certain Lutheran churches and the Church of England, the latter of which abolished it in 1548 as the English Reformation progressed, but later reintroduced it. Some Anglican churches now observe Corpus Christi, sometimes under the name Thanksgiving for Holy Communion.

Тарих

Христиан күнтізбесіндегі Корпус-Кристи мерекесінің құрылуы 13 ғасырдағы Норбертиндік канонисса, сондай-ақ Джулиана де Корнильон деп аталатын Джулиана Лиеждің шамамен қырық жылдық еңбегінің нәтижесі болды. Олар үлгілі діни қызметкерлердің басшылығымен бірге өмір сүріп, дұға ету мен қайырымдылық істеріне берілді. Бес жасында жетім қалған Джулиана мен оның әпкесі Агнес Монт-Корнильон монастырындағы монахинялар мен махау ауруына шалдыққандардың қамқорлығына берілді. Ол әрқашан оразадан тыс мерекелік күнді осы мерекеге арнауды қалаған. Оның өмірбаянында бұл тілек шіркеудің толық айдың бір қара нөкері бар көрінісімен күшейтілгені айтылады, бұл мұндай салтанаттың жоқтығын білдіреді. 1208 жылы ол өзінің алғашқы Мәсіхті көргенін және оған Корпус Кристи мерекесін орнатуды өтінуді тапсырды. Көрініс 20 жыл бойы қайталанып тұрды, бірақ ол оны жасырып қалды. Ақырында ол бұл жайтты діни қызметкерге айтып берді, ал ол епископқа жеткізді. Джулиана сонымен қатар Доминиканның білімді Хью де Сент-Шер және Лиеж епискобы Роберт де Торетке өтініш жасады. Сол кезде епископтар өз епархияларында мерекелерді өткізуге рұқсат алған. Сондықтан 1246 жылы епископ Роберт елшілікте әр жыл сайын Үшіншілік жексенбісінен кейінгі бейсенбіде Корпус Кристи мерекесін өткізуге бұйрық берді. Бірінші осындай мереке сол жылы қаладағы Сент-Мартин шіркеуінде өтті. Хью Сент-Шер 1251 жылы Лиежге кардинал легат ретінде барды және мереке сақталмайтынын көріп, оны қалпына келтірді. Келесі жылы ол өзінің бүкіл юрисдикциясына (Германия, Дакия, Богемия және Моравия) үштік октавасынан кейінгі бейсенбіде (Льеж үшін көрсетілгеннен бір апта кейінірек) тойланатын мерекени белгіледі, бірақ белгілі бір икемділікпен, өйткені ол күнәларын мойындаған және шіркеуге «мейрам өткізілген күні және жерде» келгендердің бәріне кешірім берді. Тройский Жак Панталеон да Лиегеде епархиялық епископ Роберт Туротттің басқаруындағы Архидиакон қызметін атқарған кезінде Корпус Кристи мерекесіне қатысты. 1264 жылы Папа Урбан IV болғаннан кейін, ол бүкіл Латын шіркеуінің мерекесі ретінде Пекиннен кейінгі бейсенбіде Корпус Кристи мерекесін паптық бұқаша Transiturus de hoc mundo арқылы енгізді. Бірақ ол жарты ғасыр бойы кеңінен танылмады. Ол Германиядағы бірқатар епархиялар мен цистерциандар тарапынан қабылданып, 1295 жылы Венецияда атап өтілді. Бұл мереке IV Урбанның билігі кезінде жиналған, бірақ 1317 жылы оның орнын басқан папа Иоанн XXII-нің жарлығымен бекітілген, Клементиндар деп аталатын заңдар жинағына енгізілгеннен кейін ғана шынымен де жалпыға ортақ мерекеге айналды. Қасиетті (Маунди) бейсенбіде Евхаристияның құрылуы атап өтіледі, ал сол күні литургияда Мәсіхтің шәкірттерінің аяғын жуғаны, діни қызметкерліктің құрылуы және Гетсимани бағында азап шегуі еске алынады. Бұл күні басқа да көптеген шаралар өткізіліп, негізгі оқиға көзден таса болды. Бұл туралы «Транзитурус» атты бұқада жаңа мерекени енгізудің басты себебі ретінде айтылған. Сондықтан, Корпус Кристи мерекесі тек қана Киелі Евхаристияға бағытталған мерекени құру үшін құрылды. Бұл литургияны әдеттегі уақытта апта күндері ең қасиетті Тазалық Құрбандықтар массасы ретінде пайдалануға болады. Аквинаның Corpus Christi Vespers үшін жазған әнұраны, Pange Lingua немесе басқа да евхаристиялық әнұран, сондай-ақ, Ұлы бейсенбіде Блаженді Тағаланың бейбітшілік құрбандық үстеліне шеруі кезінде қолданылады. Pange Lingua-ның соңғы екі тармағы бөлек гимн ретінде қолданылады, Tantum Ergo, ол Бәракүл Тағаланың батасында айтылады. O Salutaris Hostia, Қасиетті Тағаланың батасында айтылатын тағы бір әнұран, Verbum Supernum Prodiens-тің соңғы екі тармағын қамтиды. Аквина де «Lauda Sion Salvatorem» сериясын қоса алғанда, «Corpus Christi» мессасының проперстерін құрастырды. Ежелгі Евангелиеден алынған (Жохан 6:56-59). Рим папасы Пьос V жалпы Рим күнтізбесін (Триденттік күнтізбені қараңыз) қайта қарастырған кезде, Корпус Кристи тек екі «әзіл-қасиетті мерекениң» бірі болды, екіншісі - Троица жексенбісі. Сол күнтізбеде Корпус Кристи үштік жексенбіден кейінгі бейсенбіде тойланады. Бұл мереке 1955 жылға дейін октавалы болды, содан кейін Папа Пий XII Рождество, Пасха және Елуінші күн мерекесінен басқа барлық октаваларды, тіпті жергілікті күнтізбелерде де жойды (Пай XII жалпы римдік күнтізбесін қараңыз). 1849 жылдан 1969 жылға дейін Иеміз Иса Мәсіхтің ең қымбат қанының жеке мерекесі бастапқыда шілде айының бірінші жексенбісіне, кейіннен айдың бірінші күніне тағайындалды. Бұл мереке 1969 жылы Жалпы Рим күнтізбесінен алынып тасталды, «өйткені Иеміз Иса Мәсіхтің ең қымбат қаны Өнердің, Корпус Кристи және Қасиетті Жүрек мерекелерінде және Қасиетті Кресттің Көтерілу мерекесінде де құрметтеледі. Бірақ Иеміз Иса Мәсіхтің ең қымбат қанының массасы вотивтік массалардың қатарына қойылды».

The institution of Corpus Christi as a feast in the Christian calendar resulted from approximately forty years of work on the part of Juliana of Liège, a 13th century Norbertine canoness, also known as Juliana de Cornillon, born in 1191 or 1192 in Liège, Belgium, a city where there were groups of women dedicated to Eucharistic worship. Guided by exemplary priests, they lived together, devoted to prayer and to charitable works. Orphaned at the age of five, she and her sister Agnes were entrusted to the care of the Augustinian nuns at the convent and leprosarium of Mont Cornillon, where Juliana developed a special veneration for the Blessed Sacrament. She always longed for a feast day outside of Lent in its honour. Her vita reports that this desire was enhanced by a vision of the church under the appearance of the full moon having one dark spot, which signified the absence of such a solemnity. In 1208, she reported her first vision of Christ in which she was instructed to plead for the institution of the feast of Corpus Christi. The vision was repeated for the next 20 years but she kept it a secret. When she eventually relayed it to her confessor, he relayed it to the bishop. Juliana also petitioned the learned Dominican Hugh of St Cher, and Robert de Thorete, Bishop of Liège. At that time bishops could order feasts in their dioceses, so Bishop Robert ordered in 1246 a celebration of Corpus Christi to be held in the diocese each year thereafter on the Thursday after Trinity Sunday. The first such celebration occurred at St Martin's Church in the city that same year. Hugh of St Cher travelled to Liège as Cardinal Legate in 1251 and, finding that the feast was not being observed, reinstated it. In the following year, he established the feast for his whole jurisdiction (Germany, Dacia, Bohemia, and Moravia), to be celebrated on the Thursday after the Octave of Trinity (one week later than had been indicated for Liège), but with a certain elasticity, for he granted an indulgence for all who confessed their sins and attended church "on a date and in a place where [the feast] was celebrated". Jacques Pantaléon of Troyes was also won over to the cause of the Feast of Corpus Christi during his ministry as Archdeacon in Liège under the diocesan bishop Robert of Thourotte. It was he who, having become Pope as Urban IV in 1264, instituted the Solemnity of Corpus Christi on the Thursday after Pentecost as a feast for the entire Latin Church, by the papal bull Transiturus de hoc mundo. it was not widely celebrated for half a century. It was adopted by a number of dioceses in Germany and by the Cistercians, and in 1295 was celebrated in Venice. It became a truly universal feast only after the bull of Urban IV was included in the collection of laws known as the Clementines, compiled under Pope Clement V, but promulgated only by his successor Pope John XXII in 1317. While the institution of the Eucharist is celebrated on Holy (Maundy) Thursday, the liturgy on that day also commemorates Christ's washing of the disciples' feet, the institution of the priesthood and the agony in the Garden of Gethsemane. So many other functions took place on this day that the principal event was almost lost sight of. This is mentioned in the Bull Transiturus as the chief reason for the introduction of the new feast. Hence, the feast of Corpus Christi was established to create a feast focused solely on the Holy Eucharist. This liturgy may be used as a votive Mass of the Blessed Sacrament on weekdays in ordinary time. The hymn Aquinas composed for Vespers of Corpus Christi, Pange Lingua or another eucharistic hymn, is also used on Maundy Thursday during the procession of the Blessed Sacrament to the altar of repose. The last two verses of Pange Lingua are also used as a separate hymn, Tantum Ergo, which is sung at Benediction of the Blessed Sacrament. O Salutaris Hostia, another hymn sung at Benediction of the Blessed Sacrament, comprises the last two verses of Verbum Supernum Prodiens, Aquinas' hymn for Lauds of Corpus Christi. Aquinas also composed the propers for the Mass of Corpus Christi, including the sequence Lauda Sion Salvatorem. The epistle reading for the Mass was taken from Paul's First Epistle to the Corinthians (Corinthians 11:23–29 (KJV)), and the Gospel reading was taken from the Gospel of John (John 6:56–59 (KJV)). When Pope Pius V revised the General Roman Calendar (see Tridentine calendar), Corpus Christi was one of only two "feasts of devotion" that he kept, the other being Trinity Sunday. In that calendar, Corpus Christi was celebrated on the Thursday after Trinity Sunday. The feast had an octave until 1955, when Pope Pius XII suppressed all octaves, even in local calendars, except those of Christmas, Easter and Pentecost (see General Roman Calendar of Pope Pius XII). From 1849 until 1969, a separate Feast of the Most Precious Blood of Our Lord Jesus Christ was assigned originally to the first Sunday in July, later to the first day of the month. This feast was removed from the General Roman Calendar in 1969, "because the Most Precious Blood of Christ the Redeemer is already venerated in the solemnities of the Passion, of Corpus Christi and of the Sacred Heart of Jesus and in the feast of the Exaltation of the Holy Cross. But the Mass of the Most Precious Blood of Our Lord Jesus Christ is placed among the votive Masses".

Рим-католик шіркеуі

Мәсіх Денесі мерекесі – епархиялық епископтың епархиясынан, тек өте маңызды және шұғыл себептер болған жағдайда ғана, бас тартуға болатын жылдың бес күнінің бірі. Көптеген елдерде бұл күн – қасиетті миссаға қатысуға міндетті күн болып саналады және ол Әулие Троица жексенбісінен кейінгі бейсенбіде өтеді. Сол күні немесе егер бұл күн міндетті емес болса, келесі жексенбіде, қала көшелерінде немесе жекелеген приходтарда қасиетті шарапатты құрметтеу үшін дұғалар мен әндермен шеру ұйымдастырылады. Шеру кезінде қасиетті нан дін қызметкерінің қолына беріліп, биікке көтеріледі. Шеру аяқталған соң, қасиетті шарапатқа бата беріледі.

Англикандық

1548 жылы Англияда Корпус Кристи мерекесі жойылды. Дегенмен, Англия шіркеуінде "Троица жексенбісінен кейінгі бейсенбі күні қасиетті тағамның құрылуына (Корпус Кристи) алғыс айту күні" ретінде, шіркеудің мерекелерінің бірі және арнайы литургиямен аталып өтілуі мүмкін. Бұл мереке англо-католик шіркеулерінде, тіпті Англикан қауымдастығының күнтізбесіне ресми түрде енгізбеген провинцияларында да тойланады. Англиялық Канада шіркеуінде ең көп қолданылатын МакКаустлендтің құдай қызметінің реті күніне арналған оқу материалдарын ұсынады.

Басқа шіркеулер

Корпус Кристиді Ескі католик шіркеуі, Либералды католик шіркеуі және кейбір Батыс обрядтық православие христиандары да тойлайды. Ол латын әсеріне көбірек ұшқан Шығыс католик шіркеулерінің діни күнтізбесінде еске алынады.

Лютерандық

Мартин Лютер қасиетті элементтермен жұмыс істеуге қарсы болды, оны "тек көрінеу ғана ойын" және "бос идолопоклондық" деп есептеді. Өзінің уағыздарының бірінде ол былай деп жазды:
"Мен бұл мерекеге ең жаман қараймын, себебі ол ең арсыз мереке. Құдай мен Оның Мәсіхін ешбір мерекеде осы күнідей, әсіресе шеру кезінде, осылай қорламайды. Себебі адамдар Қасиетті Жаратылысқа соншалық қорлықпен қарап, оны тек ойынға айналдырып, бос идолопоклондыққа ұшыратады. Оның әшекейлері мен жалған қасиеттілігі Мәсіхтің белгілеген тәртібіне қайшы келеді. Өйткені Ол бізге осылай әрекет етуді ешқашан бұйырмаған. Сондықтан мұндай құлшылықтан сақтаныңыз! Дегенмен, бұл мереке 1600 жылға дейін лютеран шіркеуінің күнтізбесінде сақталды.

Кальвинизм

Реформация дәстүрінің жақтастары лютерандар сияқты бұл мерекені сақтамайды.

Халықтық дәстүрлер

Мәсіх Денесі мерекесінің қарсаңында дін қызметкерлері гүлдерден жасалған Мәсіх Денесінің гүл шоғындарын киелейді. Құдайдың денесі сақталатын монстрация гүлдермен безендірілген Мәсіх Денесі гүл шоғымен оралады.

Бразилия мен Португалия

Корпус Кристи мерекесіне арналған көше төсемдері кофе қабығы, гүлдер, құм және тұз сияқты түрлі материалдардан жасалады.

Қазақстан

Хорват тілінде мерекеге қатысты әр түрлі атаулар бар: Брашанчево (брашно сөзінің кішірек түрі – brašance, яғни "ұн"; 18 ғасырдан бері Пожега аймағында, Оток, Варош, Сикиревци және Оңтүстік Баранья, Луч, сондай-ақ Воеводина және Герцеговина хорваттары арасында қолданылады) түрлі варианттарымен (Брошанчево, Брешанчево), Боджи дан (Божжи дон; әдеби тілде "Иеміздің күні") және Боджи благдан (әдеби тілде "Құдайдың / Иеміздің мейрамы").

Англия

Орта ғасырларда Еуропаның көптеген аймақтарында Корпус Кристи мерекесі мистик пьесаларды сахнаға қою дәуірі болды. Англияның Йорк қаласындағы пьесалар шамамен 200 жыл бойы Корпус Кристи күні көрсетіліп, 16 ғасырдағы протестанттық реформация кезінде тыйым салынды.

Перу

Перудің Куско аймағының оңтүстік таулы аймақтарында Синакара аңғарында Корпус Кристи мерекесіне жақын уақытта Куйлурит'и фестивалі өтеді. Көршілес аймақтардан 10 мыңға дейін зыяратшылар келеді. Бұл фестиваль Троица жексенбісінде өргеліп, кечуа тілінде "құлқа" немесе "қойма" деп аталатын Плеяда шоқжұлдызының аспанға оралуын белгілейді, себебі ол алдағы егін жинау және Жаңа жылмен байланысты. Фестиваль Троица жексенбісінен кейінгі бейсенбіде өтетін Корпус Кристидің ресми мерекесінен бұрын өтеді, бірақ олар тығыз байланысты.

Польша

Польшаның орталық бөлігіндегі Шпицимерц ауылында (Униёв қауымында) дін қызметкерлері шамамен бір шақырымдық тірі гүлдерден кілем жасайды. Сағат 17:00-де осы кілем үстінен салтанатты процессия өтеді. Польшаның оңтүстігіндегі Ополе воеводиясының төрт ауылында да гүлдерден жасалған ұзын кілемдер төселеді. Корпус Кристи мерекесіне арналған гүл кілемдері дәстүрі 2021 жылы ЮНЕСКО-ның адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізілді.

Испания

Испанияда Корпус Кристи барлық дін аймақтарында тойланады. Бұл күн Кастилия-Ла-Манча аймағында ерекше маңызға ие, онда бұл күн мереке ретінде белгіленеді.

Андалусия

Севильядағы тойлар композитор Альбенистің шедеврі – «Иберия» шығармасының бір бөлімінде суреттелген.

Кастилия-Ла-Манша

Корпус Кристи – Испанияның Толедо қаласындағы маңызды фестивальдердің бірі.

Кастилия және Леон

Бургосқа жақын Кастрильо де Мурсия ауылында мерекелік шаралардың бірі – Эль Колачо (сәбилерді секіру арқылы өткізу) дәстүрі.

Каталония

Каталонияда Корпус Кристи мерекесі билейтін жұмыртқа дәстүрімен тойланады. Бұл дәстүрдің 16 ғасырдан бастау алғанына куәліктер бар. Patum de Berga – Каталонияның Берга қаласында (Барселона) жыл сайын Корпус Кристи күні тойланатын танымал және дәстүрлі фестиваль. Ол мистикалық және символдық тұлғаларға киінген қала тұрғындарының "билерінен" (балдардан) тұрады. Бұл билердің салтанаттылығымен және от пен пиротехниканың көп қолданылуымен ерекшеленеді. 1983 жылы Каталонияның Генералитеті оны ұлттық маңызы бар дәстүрлі фестиваль деп жариялады, ал 2005 жылы ЮНЕСКО оны адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврі деп таныды.