Кіріспе

Ағылшын пуритандық сарбазы полковник Эдвард Сексби (немесе Саксби; 1616 – 13 қаңтар 1658) – Оливер Кромвель армиясындағы ағылшын пуритан сарбазы және левелдердің өкілі. Кейін ол Кромвельге қарсы шығып, оның өліміне қастандық жасауды жоспарлады, Сексби бұл әрекетті тиранды өлтіру деп есептеді, ол бас кесу арқылы жасалатын шабуыл болды, одан кейін кавалерлер мен левелдердің бірігіп үкіметті ауыстыруға бағытталған көтерілісі күтілді. Әрекеттері сәтсіз аяқталғандықтан, Сексби тұтқынға алынып, Лондон мұнарасында қайтыс болды.

Өмірбаян

Сексби 1616 жылы Саффолк графтығында дүниеге келген, бірақ Англиядағы Азамат соғысына дейінгі өмірі туралы көп мәлімет жоқ. Ол әулеттің ұлы болған, Лондонда азық-түлік сатушының шәкірті болған және Кромвельмен туыстық байланысы болуы мүмкін. 1643 жылы ол Кромвельдің «Төңкерілгендер» атты атты әскер полкінде (темірдей жауынгерлер деп аталған) сарбаз болды. 1647 жылы, сол полктегі қарапайым сарбаз болып, Сэр Томас Фэрфакс басқарып тұрғанда, ол армияны таратуға қарсы қозғалысқа белсенді қатысты және 30 сәуірде 1647 жылы Скиппон Парламентке ұсынған армияның генералдарына жазған хатында айыптау алған үш сарбаздың бірі болды. Ол «Наразылардың» жетекшілерінің бірі болды және 1647 жылдың қазан айында Армия Кеңесінің Путни пікірсайыстарында олардың бас сөйлеушісі болды. Пікірсайыс барысында ол мүліктік иелену мен саяси бостандық арасындағы айырмашылықты көрсетті: Біз осы мемлекетке қатыстық және өмірімізді тәуекелге тіктік, бәрі осы үшін болды: ағылшын ретінде туған құқықтарымыз бен артықшылықтарымызды қайтару үшін; ал ұсынылған аргументтер бойынша мұндай мүмкіндік жоқ. Өмірін қауіпке тіккен мыңдаған сарбаздар бар; біздің мүлігімізге қатысты мемлекетте көптеген иелігіміз болған жоқ, бірақ бізде туған құқық болды. Бірақ енді көрінеді, егер адам осы мемлекетте бекітілген мүлігі болмаса, оның осы мемлекетте құқығы жоқ. Бізді соншалықты алдағандарына таңғаламын. Мен сізге бір сөзбен шешімімді айтайын. Мен туған құқығымды ешкімге бермеймін. Оның бұл сөздері Кромвельді ашуландырды, ол: «Мен мырза Сексбидің осы жердегі кез келген адамнан естігеніне ең аз қанағаттанбадым, өйткені бұл ерік-жігерге ұқсады» деді. Оның сөздері күшті әрі тиімді болды, ол король Карл I-мен кез келген келісімге қарсы шығып, еркектерге сайлау құқығын дереу орнатуды талап етті. Ол 1647 жылы Холденби үйінде корольді ұстауға қатысқан болуы мүмкін. Сексби 1647 жылдың соңында армиядан кеткен сияқты, бірақ Престон шайқасына қатысқанда, Levellers көшбасшысы Джон Лилберннің Кромвельге жазған хатымен, ол Кромвельден жеңісін жариялаған Парламент төменгі палатасының спикеріне жіберілген хатты тапсырды. Парламент төменгі палатасы оған 100 фунт стерлинг сыйлық ретінде берді. 1649 жылдың ақпанында Парламент оған шотланд комиссарларын ұстау міндетін жүктеді, ол үшін оған 20 фунт стерлинг төленді. Ол сондай-ақ Портлендтің губернаторы болып тағайындалды, содан бері ол капитан Сексби деп аталды және батылдық пен шеберлік талап ететін тапсырмалармен бірнеше рет жүктелді. 1650 жылдың маусымында Кромвельдің ұсынысы бойынша Сексбиге Ирландияда қызмет ету үшін жаяу әскер полкін құру тапсырылды, бірақ толыққаннан кейін ол Шотландияға жіберілді. Сексби, алдымен подполковник, содан кейін полковник шеніне ие болды, 1651 жылдың ақпанында өзінің полкімен Танталлон қамалының қоршауына қатысты. 1651 жылдың маусымында ол әскери қызметшілерінің жалақысын ұстап тұрғаны үшін әскери соттың алдында сотталды және шенін жоғалтты. Бірнеше айдан кейін Кромвель мен Мемлекеттік кеңестің барлау комитеті Сексбиді Францияға тапсырмамен жіберді. Оған елдің саяси жағдайы мен халқының көңіл-күйі туралы есеп беру міндеті жүктелді. Ол Принц де Контимен және Гвиенннің фрондеурларымен келіссөздер жүргізді, оларға Франция үшін республикалық конституцияның негізі ретінде Халықтың келісімін бейімдеуді ұсынды, сондай-ақ Лангедоктың гугеноттарымен. Оның елшілерінің бірі тұтқындалды, ал (Эдмунд Лудлоудың айтуынша) Сексбидің өзі қашып құтылды. Сексби 1653 жылдың тамызында Англияға оралды, ал 1654 жылдың 23 тамызында оған миссиясы кезіндегі шығындары үшін 1000 фунт стерлинг төленді. Сексби Францияға қарсы ағылшын-испан одағын құрып, Фрондеурларды қолдауға жіберуге ұсынылған әскерлерді алуға үміттенді. Кромвельдің Францияға қарсы жобалардан бас тартуы және одан да көп Протекторатты қабылдауы Сексбимен келіспеушілікке әкелді, ол басқа наразы республикашылармен одақтасып, Протекторды айыптайтын жасырын памфлеттерді таратты және 1655 жылдың көктемінде роялистер мен тепе-теңдікті күшейтушілердің режимді өзгертуге бағытталған көтерілісін жоспарлауда жетекші рөл атқарды. 1655 жылдың ақпанында Кромвельдің Англияның батысындағы офицерлері Сексбиді қуғынға түсті, бірақ ол Фландрияға қашып құтылды. Антверпенде ол полковник Роберт Фелипс және басқа да роялистермен танысты, оларға Кромвельді жалған, ант беруші алаяқ деп сипаттады және егер халық бостандықтарына тиісті кепілдік берілсе, ол Карл II және Стюарт үйінің қайта орнатылуына келісерін мәлімдеді. Сексби сондай-ақ Испан Корольдік Армиясының Испан Нидерландындағы екінші бас қолбасшысы граф Фуенсальданьямен кездесуге тырысты, оған Кромвельдің шетелдік жоспарлары мен Батыс Индияға жасалған экспедиция туралы барлық білгенін айтты және Англияда көтеріліс ұйымдастыру үшін испан қызметіндегі ирландиялық әскерлерден ақша беруді және көмек сұрады. Фуенсальданья Сексбиді Испанияға оның ұсыныстарын испан кеңесі қарауы үшін жіберді (1655 жылдың маусымы), және ол желтоқсан айында ақша және шартты қолдау уәделерімен қайта оралды. Фуенсальданьямен Сексбидің келісімдерінде аудармашы болған әйгілі Питер Талбот, король Карл II-ге хабарласты, корольды Испаниямен келісімге келуге және Сексби мен оның партиясын пайдалануға шақырды. 1656 жылдың желтоқсанында Сексби Дон Хуан Австрияға Англияда режимді өзгертуге бағытталған көтеріліс ұйымдастыруға ұсыныс жазды және мың ирландиялық жаяу әскер мен төрт жүз атты әскер сұрады (ол үшін ол сарбаздарды ұсынуға міндеттенді). Роялистер де көмектесуге тиіс болды, бірақ ол «Кромвель жойылғанша король туралы ешқандай сөз қозғамау керек, және соған дейін қару қолданған роялистер елдің бостандығы туралы, мен Англия королінің министрлерімен сөйлескен жарияламасына сәйкес айтуы керек» деп талап етті. Кромвельдің 1656 жылдың 17 қыркүйегінде Екінші Протекторат Парламентін ашу кезіндегі сөзінде ол Сексбидің қастандығы туралы хабарлады, оны «нашар жаратылыс, діннен және барлық адалдықтан тайған» деп атады. Көтерілістің табысы үшін Кромвельді өлтіру маңызды шарт болды. Сексби осы мақсатта «ерекше құралдарды» жіберді, бірақ оның агенттері мүмкіндіктерін пайдалана алмады, және 1657 жылдың қаңтарында Уайтхолл сарайын өртеп тастау әрекеті олардың жетекшісі Майлз Синдеркомбтың тұтқындалуына әкелді. Әлі де сенімді Сексби жаңа қастандықтар ойлады. «Кешірім сұрамаңыз», - деді ол әйгілі Питер Талботқа, «өйткені Сексби тірі болғанша Кромвельдің қолы толық болады, және жақын арада оның жүрегі де толады деп үміттенемін, өйткені Кромвельге қарсы менің өртімде көптеген темір бар». Синдеркомбтың тұтқындалуынан бірнеше ай өткен соң, тирандығына қарсы жазылған «Өлтіру қан төгіс емес» атты памфлет Голландиядан Англияға келді. Ол Сексби тарапынан, мүмкін Силиус Титус көмегімен, бұрынғы Армия агитаторы Уильям Аллен атынан жарияланды. Маусым айында ол памфлетті Англияға әкелді, оның принциптерін жүзеге асыру шараларын келісу үшін, және 24 шілдеде, Фландрияға қайта аттанғанда, ол «елдік киіммен жасырынып» тұтқындалды. Ол 1658 жылдың 13 қаңтарында Төреде қайтыс болды, «кейбір уақыттан бері ақыл-есі шатырқылап, ұзақ аурудан кейін». Оның денесі екі күннен кейін Төреге жақын жердегі зиратқа жерленді. «Өлтіру қан төгіс емес» Майкл Хоук Миддл Темплден «Өлтіру қан төгіс емес, немесе қан төгіс емес: Уильям Алленнің, иезуиттік алдамшының, «Өлтіру қан төгіс емес» атты жалақ памфлетіне қатысты ойлар» атты кітабымен жауап берді. Сексбидің бұрынғысы ішкі дәлелдермен және Төреде берген өзінің мойндауымен дәлелденді. Капитан Силиус Титус, Сексбимен жақын болған және оған оны жазуға көмектескен болуы мүмкін, қалпына келтірілгеннен кейін одан бас тартты.

Отбасы

Оның әйелі Тауэрдегі түрмеде отырған кезде оны көріп қайтты, бірақ оның өзі туралы басқа ешқандай ақпарат табылған жоқ.

Шығармалық бейнелер

Сексбиге негізделген кейіпкерді 2008 жылғы "Жұрттың жезөкшесі" теледрамасында Джон Симм сомдады, оның өмірбаянындағы бірнеше маңызды фактілер өзгертілді. Сексби Линдси Дэвистің "Тұтқындар мен сатқындар" романында кездеседі. Сексби сондай-ақ 1976 жылғы Кэрил Черчилльдің "Баккингемширде жарқыраған жарық" пьесасында Путни талқылауларына қатысушы ретінде бейнеленеді.