Кіріспе

Энгельберг (колданғанда: періште(лер) тауы) – Швейцариядағы Обвальден кантонындағы ауылдық курорт және муниципалитет. Энгельберг ауылынан басқа, муниципалитетке Grafenort, Oberberg және Schwand сияқты қосымша елді мекендер де кіреді. Энгельберг муниципалитеті – көршілес Берн, Нидвальден және Ури кантондарымен толығымен қоршалған эксклав. Энгельберг – Швейцарияның орталық бөлігіндегі тау курорты. Орта ғасырларда бұл аймақ Энгельберг аббаттығы деп белгілі болған бенедиктин монастырымен танымал болды. Уақыт өте келе, әсіресе 19 ғасырдан бастап, Энгельберг мәшһүр тау курорты ретінде даңқ алды. Люцерн қаласы – ең жақын ірі қалалық орталық. Энгельбергтің ресми тілі – швейцариялық неміс тілі, бірақ басым көпшілік сөйлейтін тіл – швейцариялық неміс диалектісінің жергілікті түрі.

Тарих

Энгельбергтің ең алғашқы айғағы 1122 жылға дейін барады, сол кезде ол Энгильперк деп аталған, аббатхананың құрылысымен бірге. Бұған дейін, Трюбзее альпілік жайылымын жергілікті тұрғындар бірлесіп пайдаланған. 19 ғасырдың ортасында Энгельберг емдік минералды суларымен, сүт сарысуымен және таза ауасымен танымал демалыс орны ретінде дами бастады. Каттани, Гесс және Одерматт сияқты отбасылардың күш-жігері бірнеше қонақүйлердің салынуына әкеліп, аймақтың туристік мақсатқа ие болуына ықпал етті. Бұл дамулармен бірге 1872 және 1874 жылдар аралығында кеңірек жол салынып, 1898 жылы Стэнсстад-Энгельберг электр теміржолы ашылды. Энгельбергтің ауданы (2004/09 жылғы мәліметтер бойынша) құрайды. Осы ауданның шамамен 27,1% ауыл шаруашылығына пайдаланылса, 25,8% орманмен жабылған. Қалған жердің 3,7% құрылыстар мен жолдарға, ал 43,5% өнімсіз жерлерге тиесілі. 2013/18 жылғы мәліметтерге сәйкес, ғимараттар жалпы аумақтың 1,9%-ын немесе шамамен құрайды, бұл 1980/81 жылғы көрсеткіштен артық. Осы кезеңде муниципалитеттегі демалыс аймақтарының көлемі 0,61%-ға өсті және қазір жалпы аумақтың 0,61%-ын құрайды. Ауыл шаруашылығы жерлерінің ішінде далалар мен шалғындықтар басым, ал қалғаны таулы жайылымдардан тұрады. 1980/81 жылдардан бері ауыл шаруашылығы жерлерінің көлемі азайды, ал орманды жерлердің көлемі артты. Өзендер мен көлдер муниципалитет аумағының бөлігін жабады. Энгельбергтің орташа биіктігі құрайды, бірақ ауыл Альп тауларымен қоршалғандықтан, өте тік жерлерге ие. Муниципалитет шегіндегі ең биік нүкте – Титлис тауы. Энгельберг аңғары (Engelbergertal) Люцерн көліне құятын Энгельбергер Аа өзенімен суға толы. Аңғар көлден оңтүстікке қарай орналасқан. Ауыл ішінде күндізгі уақытта тегін автобус жүйесі жұмыс істейді, қыс мезгілінде (желтоқсаннан сәуірге дейін) жеті бағыттан және жаз мезгілінде (сәуірден қазанға дейін) бір бағыттан тұратын желі бар. Drahtseilbahn Engelberg–Hotel Terrasse, ауылдан Hotel Terrace-ке дейін 1905 жылдан 2008 жылға дейін, кейбір үзілістермен жұмыс істеген фуникулер. Gerschnialpbahn 1913 жылы ашылды.

Туризм

Ауылдағы және оның айналасындағы туристік қызметтер қысқы маусымда шаңғы және басқа да қар спорты түрлерін, ал жазғы маусымда жаяу серуендеу мен тау іс-шараларын қамтиды. Ауылдың басты көрікті жерлері – ірімшік фабрикасы мен демонстрациялық дүкені бар Энгельберг аббаттығы, аймақтың тарихы мен швейцариялық ауылдық өмірді көрсететін Талмузей, сондай-ақ бірнеше ескі шіркеулер. Қысқы спорт маусымы әдетте желтоқсаннан сәуірге дейін жалғасады, бірақ Titlis-тегі жоғары биіктіктегі мұздықтар кейде (кәсіби шаңғышылар үшін) қазаннан мамырға дейін қолданылуы мүмкін. Қар жамылғысы көбінесе сенімді, алайда соңғы жылдары қар жамылғысын жақсарту мақсатында төменгі биіктіктегі кейбір бағыттарға жасанды қар машиналары орнатылды. Энгельберг Грос Титлис Шанцеде шаңғымен секіруден әлем кубогының біріншілігін қабылдайды. Швейцарияның басқа бөліктері сияқты, 1 тамызда Швейцарияның Ұлттық күніне арналған ауылдық той өтеді, онда күн бойы шерулер мен түрлі шаралар ұйымдастырылады. Қыркүйек айының соңғы сенбісінде Альпабзуг тойы ұйымдастырылады, онда мал төбеден жайылымдардан ауыл мен аңғардағы қысқы жайлауларына көшіріледі. Ауылдан қолжетімді үш негізгі таулы аймақ бар, олар қыс және жаз маусымдарында әртүрлі қызметтер ұсынады. Канат жолдары көбінесе жыл бойы жұмыс істейді, жаяу жүрушілерге, тау велосипедшілеріне және шаңғышыларға қолайлы жағдай жасайды.

Атауы

Энгельбергтің оңтүстігінде, теңіз деңгейінен жоғары орналасқан Титлис тауы – Берн Оберланды мен Орталық Швейцарияның арасындағы Сустен асуының солтүстігіндегі таулардың ең биік шыңы. Титлис тау массивіне «Титлис Бергбанен» канат жолдары арқылы жетуге болады. Канат жолының төменгі станциясы сонымен қатар ауылдық автобустардың орталық аялдамасы болып табылады. 1913 жылдан бері Gerschnialp станциясына және Gerschni деп аталатын кең альпілік жайылымға дейін фуникулерлік темір жол жүріп тұрады. Мұнда жаңадан бастаушыларға арналған қарлы аймақтар мен тау шаңғысы жолдары, сондай-ақ аңғар станциясына дейін түсетін сырғанау трассасы бар. Жазда екі ірімшік зауыты жұмыс істейді, олардан Ober Trüebsee-ге және ауылға, немесе батысқа қарай Unter Trüebsee-ге дейін жаяу жолдар салынған. 2015 жылы ашылған «Titlis Xpress» гондола лифті (1970 жылдарғы ескісін алмастырды) аңғар станциясынан ортаңғы станса Trübsee-ге және содан әрі Stand-қа дейін жүреді. Бұл аймақ Титлис тауының төменгі бөлігінде және Jochpass-қа дейін креслолы лифтер арқылы, Jochstock-тың астында шаңғы тебуге қолайлы жағдайлар ұсынады. Ұзын шаңғы жолы Unter Trüebsee-ге және канат жолының аңғар станциясына дейін жалғасады. Жазда көл жаяу серуендеушілер үшін танымал орын, көлде қайықтар мен демалуға арналған аймақтар бар. Жаяу жолдар Jochpass арқылы Engstlenalp және Melchsee Frutt-қа, немесе тікелей Энгельбергтен Juchli Pass немесе Storegg Pass арқылы Melchtal аңғарына жетеді. «Rotair» канат жолы («әлемдегі алғашқы айналатын канат жолы») Kleintitlis тау станциясына дейін барады, онда мейрамхана, дүкендер, бақылау террасасы және мұздық пен шыңға қатынау мүмкіндігі бар. Биік мұздықтар тәжірибелі шаңғышыларға арналған, ал Trüebsee және Laubersgrat қыратына апаратын таудан сырғанау жолдары да бар.

Бруни

Брунни тау аймағы, ауылдың солтүстігінде орналасқан, Ristis станциясына дейін жүретін канат жолы арқылы қолжетімді, ал одан әрі Brunnihütte дейін кресло лифтісі бар. Мұндағы шаңғы жолдары бастауыш және орта деңгейдегі шаңғышыларға арналған, бірақ оңтүстікке қарай беткей болғандықтан кейде Titlis жағына қарағанда қар аз болуы мүмкін. Brunnihütte-ден Ristis-ке дейін тағы бір сырғанау жолы бар. Жазда мұнда бірнеше жаяу серуендеу жолдары басталады, оның ішінде Банналпқа дейін жететін Walenpfad жолы және солтүстік және солтүстік-шығысқа қарай таулар арқылы өтетін Rot Grätli қыраты бар. Сонымен қатар, бірнеше дайындалған тауға өрмелеу жолдары (Klettersteig) да бар.

Фюренальп

Энгельберг аңғарының шығыс жағында Fürenalp-қа дейін канат жолы бар, ол Fürenwand тауға өрмелеу аймағынан өтеді. Жоғарғы станциядан немесе аңғардан басталатын жазғы жаяу маршруттары Chli Spannort және Gross Spannort тауларының көрінісімен Surenenpass-қа дейін созылады.

Мұралық орындар

Энгельбергте ұлттық маңызы бар үш швейцариялық мұра орыны бар: Энгельберг аббаттығы, оның кітапханасы, мұрағаты және музыкалық жинағы, Графенорттағы үй (Herrenhaus) және Графенорттағы Киелі Крест капелласы.