Кіріспе

Ресейлік және американдық дирижер (1874–1951)

Сергей Кусевицкий (туған Сергей Александрович Кусевицкий,; 26 шілде 1874 [ескі стиль бойынша 14 шілде 1874] 4 маусым 1951) – ресейлік және американдық дирижер, композитор және контрабасші, 1924 жылдан 1949 жылға дейін Бостон симфониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі қызметін атқарған.

Ерте мансап

Кусевицкий Ресейдің Тверь губерниясындағы (қазіргі Тверь облысы) Вышний Волочийок қаласында музыканттар отбасында дүниеге келген. Оның ата-анасы оған скрипка, виолончель және фортепиано сабақтарын берген. Ол сонымен қатар труба да тартып үйренген. Он төрт жасында Мәскеу филармониясы қоғамының музыкалық-драмалық институтына стипендия алып, онда Рамбусекпен контрабас шеберлігін үйренген. Кейіннен 1903 жылы Берлиндегі алғашқы концертімен сыншылардың жоғары бағасына ие болды. 1902 жылы биші Надежда Галатқа үйленді. Сол жылы Рейнхольд Глиердің көмегімен контрабасқа арналған танымал концерт жазды және оны 1905 жылы Мәскеуде тұсаукесер етті. Ұзақ өтпей ол Большой театрынан кетіп, жұбайымен бірге Берлинге көшті, онда Серж Артур Никиштен дирижерлік өнерді оқыды, ал әйелінің байлығын ұстазының құмар ойындарына кеткен қарыздарын төлеуге жұмсады.

Дирижер және баспагер

Берлинде ол контрабас концерттерін беруді жалғастырды және екі жыл бойы өз үйінде студенттік оркестрмен дирижерлік өнерді тәжірибелегеннен кейін, Берлин филармониясын жалдап, 1908 жылы дирижер ретінде кәсіби дебют жасады. Концертте Сергей Рахманиновтың 2-ші фортепиано концерті орындалды, ал композитор өзі пианинода орындады. Келесі жылы ол әйелімен бірге Ресейге қайтып келді, онда Мәскеуде жеке оркестрін құрды және баспа бизнесіне қадам басты, «Éditions Russes de Musique» деген жеке фирмасын ашып, сол дәуірдегі көптеген көрнекті композиторлардың каталогтарын сатып алды. Кусевицкий басылымдарында Рахманинов, Александр Скрябин, Сергей Прокофьев, Игорь Стравинский және Николай Медтнердің шығармалары жарияланды.

Жеке өмір

1942 жылы екінші әйелі Натали қайтыс болды, және ол оның құрметіне Куссевицки атындағы музыкалық қорына негіз салды. 1947 жылдың соңында ол Наталидің сіңлісінің қызы Ольга Наумоваға (1901–1978) үйленді. Наумова бұл жұбайлармен 18 жыл бойы бірге тұрып, олардың хатшысы болып жұмыс істеген. Ольга Наумова – Ресей Императорлық кабинетінде Ауыл шаруашылығы министрі қызметін атқарған көрнекті саясаткер және мемлекеттік қызметкер Александр Наумовтың (1868, Симбирск – 1950, Ницца, Франция) қызы. Ол тыныш, жұмсақ мінезді деп сипатталған, ал Леонард Бернштейн мен Аарон Копленд оны жақын достарының бірі деп есептеген. Оның туысы Фабий Адольфович Куссевицкий, кәсіби сахнада Фабиен Севицкий деген атпен танылған, 1937 жылдан 1955 жылға дейін Индианаполис симфониялық оркестрінің музыкалық жетекшісі болды. Севицкий өзіне тағылған жемқорлық айыптауларын азайту үшін тегін өзгерткен. Куссевицки 1951 жылы Бостонда қайтыс болды және әйелі Наталимен бірге Ленокстағы Хилл шіркеуінің зиратына жерленді. Оның үй жануары Дедхэмдегі Пайн Ридж үй жануарлары зиратында көмілген.

Қазіргі заманғы музыканың чемпионы

Куссевицкий қазіргі заманғы музыканың жақтаушысы болды және көрнекті композиторларға бірнеше шығармалар тапсырды. 1920-жылдардың басында Парижде болған кезінде ол көптеген заманауи музыкаларды бағдарламалап, олардың жақсы дайындалғанын және сапалы орындалғанын қамтамасыз етті. Жақсы қабылданған премьералардың ішінде Артур Хонеггердің «Тынық мұхиты 231», Джордж Гершвиннің «Екінші рапсодиясы» және Альберт Руссельдің «Ф мажордағы сюитасы» болды.

Бостон симфониялық оркестрінің 50 жылдығына арналған ол Копландтың «Одасын», Прокофьевтің «4-ші симфониясын» (кейін Прокофьев өңдеген), Пол Хиндемиттің «Струналы және жезді аспаптарға арналған концерттік музыкасын» және Стравинскийдің «Забурлар симфониясын», сондай-ақ Альберт Руссель мен Говард Хансонның шығармаларын тапсырды. 1922 жылы Куссевицкий Морис Равельге Модест Мусоргскийдің 1874 жылғы «Көрмедегі суреттер» фортепианоға арналған сюитасын оркестрге бейімдеуді тапсырды, ол сол жылдың 19 қазанында тұңғыш рет орындалды.

Жаңа музыканы ынталы түрде қолдаушы ретінде Куссевицкий 1942 жылы Куссевицкий атындағы музыкалық қорына негіз салды. Қорлардың негізгі мақсаты композиторларға жаңа композициялар тапсыру және олардың орындалу шығындарын қаржыландыру арқылы көмек көрсету болды. Бұл сыйлық 1954 жылдан бері табысталып келеді, бірақ көптеген сыйлықтардан айырмашылығы, ол жыл сайын берілмейді. Өткен жеңімпаздардың арасында Сейжи Озава (1960), Жан Крафт (1959), Роберт ДеГаэтано (1969), Пол Нойбауэр (1982) және Франсуа Сальке (1994) бар.

Жазбалар

Серж Куссевицкий Бостон симфониясымен бірге эксклюзивті түрде Victor/ RCA Victor үшін жазды, тек Колумбия рекордтары үшін жасалған тікелей эфирдегі жазбаны қоспағанда, Рой Харрис жазған 1933 жылғы симфония, Нью-Йорктегі Карнеги залында концерт кезінде портативті жабдықтарды пайдалана отырып жазылды. 1929 жылы Бостонның Симфония залында өткен RCA Victor компаниясының алғашқы сессияларында Равельдің "Болеро" операсының алғашқы жазбасы жасалды, ал Бетховеннің "Пасторальдық симфониясы" мен Стравинскийдің "Петрушка" сюитасының Бостон оркестрімен алғашқы сессиялары 1927 жылы Симфония залында жазылды. Кейінгі жазбалардың кейбіреулері, соның ішінде Прокофьевтің "Ромео мен Джульетта" (1945, Симфония залы, Бостон), бірінші симфония (1947, Карнеги залы, Нью-Йорк, Мендельсонның "Италиялық" симфониясын қамтитын сессия) және бесінші симфония (1945, Симфония залы, Бостон) сияқты екінші сюитаның орындалуы, RCA дыбыс фильмінің оптикалық жазба процесінде өңделді, алғаш рет 1942 жылдың наурыз айында Сан-Франциско симфониясымен осылай жұмыс істеді. Куссевицкийдің соңғы жазбалары, 1950 жылдың қарашасында RCA-ның RT 21 екі тректі, 1/4 дюймдік машиналарды секундына 30 дюйм жылдамдықпен пайдаланып магнит таспасында жасалды, олар Сибелиустің Екінші симфониясы мен Григтің "Соңғы көктем" әндерінің тамаша орындалулары болды. Екеуі де RCA Тайваньда CD-де жарық көрді. 1940 жылдары Тэнглвудта Куссевицкийдің қойылымдарының фильмдері түсірілді, соның ішінде Бетховеннің өте шабыттандырған "Эгмонт увертюрасы" бар. Куссевицкий / Бостон симфониясының 78 айналымдық жазбаларының бірнешесі RCA Camden лейблінде LP-де қайта шығарылды, бастапқыда 12 дюймдік LP альбомы үшін 1,98 АҚШ долларына сатылды, ал Red Seal рекордтары 5,98 АҚШ долларына сатылды, 1950 жылдардың басында "Жүз жылдық симфониялық оркестрі" ретінде. Кейінгі альбомдардың бірінде Прокофьевтің "Петр мен қасқыр" және Рихард Штраустың "Тилль Эуленшпигельдің көңілді әуезі" бар; оркестр қайтадан Жүз жылдық симфония ретінде көрсетілді, дирижері анықталмады, ал баяндаушы, актер Ричард Хейл болды. Куссевицкий бұл шығарманы 1950 жылдың жазында Элеонора Рузвельт баяндаған күйде магнит таспасында қайта жазды; бастапқыда он дюймдік LP және үш 45 айналымдық пластинкада шығарылған, Хейлмен бірге Камден дискінің танымалдығына қарамастан, оны RCA ресми түрде қайта шығармады. Хейл сонымен қатар Артур Фидлердің 1953 жылы RCA Victor-да Бостон поп оркестрімен бірге жазған сол музыкасының баяндаушысы болды. RCA Victor Red Seal лейбліндегі сол суретшілердің жаңа жазбаларымен тікелей бәсекелесуден аулақ болу үшін Camden лейблінде бірнеше басқа тарихи оркестрлік жазбаларды жалған атаулармен қайта шығарды.