Ақ линенден тігілген, діни киім – сюрплис. Батыс христиандығында қолданылады, албтан туындаған. Англикандар "котта" деп атайды. Тарихы мен ерекшеліктері.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Діни киімдер. XIX ғасырдағы ағылшын жарыс аты.
Religious vestments
the 19th century English racehorse
Сурплис (/'sɜːr//p//l//ɪ//s/; кейінгі латын тілінде superpelliceum, super – "үстінен", pellicia – "жүн киім") – Батыс христиан дінінің литургиялық киімі. Сурплис ақ зығыр немесе мақтадан тігілген, тізеге дейін жететін, кең немесе орташа кең жеңі бар көйлек түрінде болады. Алғашында бұл киімнің ұзын, ашық жеңдері жерге дейін жеткен. Батыс христиан дәстүрінде сақталған сурплистің көбінесе қысқа, жабық жеңдері және тік иықтары болады. Англикандықтар рим стиліндегі сурплисті ортағасырлық латын тіліндегі "котта" (итальян тілінде "кесілген" деген мағынаны білдіреді) терминімен атайды, себебі ол кесілген альбтан шыққан. Ағылшын тілінде сөйлейтін католиктер көбінесе екі стильдің аражігін ажыратпайды және екеуін де "сурплис" деп атайды.
A surplice (/'//s//ɜːr//p//l//ɪ//s/; Late Latin superpelliceum, from super, "over" and pellicia, "fur garment") is a liturgical vestment of Western Christianity. The surplice is in the form of a tunic of white linen or cotton fabric, reaching to the knees, with wide or moderately wide sleeves. It was originally a long garment with open sleeves reaching nearly to the ground. As it remains in the Western Christian traditions, the surplice often has shorter, closed sleeves and square shoulders. Anglicans typically refer to a Roman style surplice with the Medieval Latin term cotta (meaning "cut off' in Italian), as it is derived from the cut off alb. English speaking Catholics typically do not make the distinction between the two styles and refer to both as a "surplice".
Рим католиктік діні
Рим дәстүрінде суперлице (немесе "котта") кейде литургиялық кестемен немесе тігілген жиектермен безендіріледі. Суперлице – шомылдыру рәсімінде киілетін ақ киімнің кіші нұсқасы болып табылады. Сондықтан, оны кез келген дін қызметкері, лекторлар мен аколиттер, тіпті литургиялық қызметтерде институтталған аколиттердің орнына тұратын алтарь қызметшілері де киеді. Мысалы, семинар оқушылары миссаға қатысқанда және діни емес хорлар оны жиі киеді. Ол әдетте кассак үстінен киіледі, бірақ ешқашан жеке киілмейді, сондай-ақ белбеумен немесе белдікпен бекітілмейді. Диакондар мен дін қызметкерлері оны литургиялық рәсімдерде немесе миссадан тысқары қасиетті дұғаларды оқу кезінде кие алады. Кейде копа кассак, суперлице және столаның үстінен киіледі. Діни қызметкерлердің хор киімінің бір бөлігі ретінде, оны әдетте прелаттар (папа, кардиналдар, епископтар, монсиньорилер және кейбір канондар) кимейді – олардың орнына рошет киеді, ол суперлиценің бір түрі. Суперлице қасиетті киімдерге (vestes sacrae) жатады, бірақ оны кимес бұрын арнайы баталау қажет емес.
In the Roman tradition, the surplice (or "cotta") sometimes features liturgical lace decoration or embroidered bordures. The surplice is meant to be a miniature alb, the alb itself being the symbol of the white garment received at Baptism. As such, it is appropriately worn by any cleric, by lectors and acolytes, or indeed by altar servers who are technically standing in for instituted acolytes for any liturgical service. It is often worn, for instance, by seminarians when attending Mass and by non clerical choirs. It is usually worn over a cassock and never alone, nor is it ever gathered by a belt or cincture. It may be worn under a stole by deacons and priests for liturgical ceremonies or the celebration of sacraments outside of Mass. On occasion, a cope is worn over the cassock, surplice and stole. As part of the choir dress of the clergy, it is normally not worn by prelates (the pope, cardinals, bishops, monsignori, and some canons)—instead, these clerics wear the rochet, which is in fact a variant of the surplice. The surplice belongs to the vestes sacrae (sacred vestments), though it requires no benediction before it is worn.
Англикандық
Екінші Англикандық дұғалар кітабы, 1552 жылғы Эдуард VI-ның кітабы, киімді – дін қызметкерінің "олардың қызметтерінің барлық уақытында" киетін жалғыз киім ретінде, типет немесе академиялық мантиямен бірге белгіледі, ал рошет епископтық киім ретінде қарастырылды. Реформаторлар оның қолданылуына күшпен қарсы шықты, бірақ олардың күш-жігеріне қарамастан, Елизаветаның 1558 жылғы Біркелкілік заңы киімді сақтап қалды, ал оның билігімен шығарылған ескертулер мен нұсқаулар оның қолданылуын міндеттеді, бірақ "ғибадат киімдерін" – казула, альба, стола және т.б. жоюды бұйырды. Коптар осы жойылғаннан аман қалды, себебі олар "надандыққа" жатпады, өйткені басқа киімдер сияқты нақты символдық формуласы болған жоқ. 1965 жылға дейін, шапаннан басқа, Англия шіркеуінің епископтардан басқа дін қызметкерлеріне заңмен рұқсат етілген жалғыз киім болып келді (орнаменттер рубрикасында белгіленген киімдер туралы мәселеге қараңыз). Сонымен қатар, соборлық және колледж шіркеулерінің барлық "қызметкерлері" (хорлық викарийлер мен хоршылар да оның ішінде), сондай-ақ капеллалардағы колледждердің студенттері мен оқырмандары Реформациядан бері суреттер киіп келеді. Діни қызметкерлер жоғарыда аталған типетті немесе шарфты ерекше белгі ретінде қолданды, ол қара матадан немесе жібектен жасалған кең жолақ, столамен шатастырылмауы керек, себебі оның діни маңызы жоқ және бастапқыда жоғары дәрежелі немесе академиялық дәрежесі бар дін қызметкерлерінің сыртқы киімінің бір бөлігі болды. Бұрын діни қызметкерлер ғибадат кезінде ғана сурет киіп, уағыз кезінде оны "қара халатқа", яғни Женева халатына немесе академиялық дәреже халатына ауыстыратын. Алайда, Жоғары шіркеу қозғалысының нәтижесінде бұл әдет көнеріп қалды. "Қара халат", дұрыс емес түрде Төмен шіркеу көзқарастарының белгісі деп есептелді, тіпті евангелистік шіркеулердің көпшілігінде де сирек кездеседі; алайда, университет уағыздарының уағыздаушылары өз дәрежелерінің халатын кию салтын сақтады. Англия шіркеуіндегі суреттердің дәстүрлі түрі Реформацияға дейінгі кезеңнен сақталған: кең жеңді, өте толық, қарапайым, ақ зығырдан жасалған көйлек, мойынтұрықтан тігілген және аяққа дейін жететін. XVII ғасырдың соңында үлкен періштелер сәнге енген кезде, алдыңғы жағы ашық және мойында түймеленген, киімге сәйкес суреттер жасау ыңғайлы болды, бұл әдет әсіресе университеттерде ішінара сақталды. Алайда, жалпы алғанда, бұл тенденция континенттік әсерге ұшырады және суреттердің пропорциясын қысқартты. Көп шіркеулерде кең жайылған, түсетін бүктемелі киімнің орнына, тізеге жететін, бүктемесі жоқ киім келді. Кейбір англо-католик шіркеулерінде суреттер римдік котта стиліне сәйкес келеді. Котталар кейбір шіркеулерде қызметшілер мен хор мүшелері кие алады, ал діни қызметкерлер евхаристиялық киім кимейтін қызметтерде суреттер кие алады.
The second Anglican Prayer Book, that of Edward VI in 1552, prescribed the surplice as, with the tippet or the academic hood, the sole vestment of the minister of the church at "all times of their ministration", the rochet being practically regarded as the episcopal surplice. The more extreme Reformers furiously assailed its use, but in spite of their efforts, Elizabeth's Act of Uniformity 1558 retained the garment, and the advertisements and injunctions issued under her authority enforced its use, though they ordered the destruction of the "massing vestments"—chasubles, albs, stoles and the like. Copes survived this destruction as they were not considered "superstitious," having no explicit symbolic formula like the other vestments. Until 1965, the surplice had remained, with the exception of the cope, the sole vestment authorised by law for the ministers, other than bishops, of the Church of England (for the question of the vestments prescribed by the "Ornaments Rubric" see vestment). And apart from clerks in Holy Orders, all the "ministers" (including vicars choral and choristers) of cathedral and collegiate churches, as well as the fellows and scholars of colleges in chapel have worn surplices since the Reformation. The clergy have employed as a distinctive mark the tippet or scarf mentioned above, a broad band of black stuff or silk worn stole wise, but not to be confused with the stole, since it has no liturgical significance and originally formed a mere part of the clerical outdoor dress for high ranking or degree holding clerics. Formerly the clergy only wore the surplice when conducting the service, and exchanged it during the sermon for the "black gown", i. e. either a Geneva gown or the gown of an academic degree. This custom has, however, as a result of the High Church movement, become almost completely obsolete. The "black gown", considered wrongly as the ensign of Low Church views, survives in comparatively few even of evangelical churches; however, preachers of university sermons retained the custom of wearing the gown of their degree. The traditional form of the surplice in the Church of England survived from pre Reformation times: a wide sleeved, very full, plain, white linen tunic, pleated from the yoke, and reaching almost, or quite, to the feet. Towards the end of the 17th century, when large wigs came into fashion, it became convenient to have surplices constructed gown wise, open down the front and buttoned at the neck, a fashion which still partially survives, notably at the universities. In general, however, the tendency followed continental influence, and curtailed the surplice's proportions. The ample vestment with falling folds has thus in many churches given place to an unpleated garment reaching to the knee. In some Anglo Catholic churches, the surplices follow the style of the Roman cotta. Cottas may in some churches be worn by servers and members of the choir and clergy may wear surplices in services where they do not wear eucharistic vestments.
Лютерандық
Дәстүр бойынша, сюрплис сакраменттік емес қызметтерде, мысалы, таңғы дұға, кешкі дұға және Евхаристиясыз құлшылықтар сияқты, кассук үстінен киіледі. Сюрплис дәстүр бойынша қолға дейін толық ұзын және кемінде тізеге дейін түседі. Немец лютеран және Біріккен шіркеулерінде, 19-ғасырдың басынан бері жиі қолданылатын қара академиялық халат пен уағыз жолақтары бар жерлерде, сюрплис кейде академиялық халат пен уағыз жолақтарының үстінен, немістер арасында протестантизмнің символы болған қара халат пен ізгілік пен сакраменттің дәстүрлі христиан символы – ақ түс арасындағы «келісім» ретінде киіледі.
Traditionally, the surplice is used for non sacramental services, worn over the cassock, such as morning prayer, Vespers, and Compline without Eucharist. The surplice is traditionally full length in the arm and hangs at least down to the knee. In German Lutheran and United Churches, where the black academic gown with preaching bands have commonly been in use since the early 19th century, the surplice is sometimes worn over the academic gown and preaching bands as a 'compromise' between the black gown, which has become a symbol of Protestantism among Germans, and the traditional Christian symbol of white for grace and the sacrament.
Палео-ортодоксальдық және жаңадан пайда болатын шіркеу қозғалыстары
Протестант және евангелистік шіркеулердегі, әсіресе методист, лютеран және пресвитериан шіркеулеріндегі палео-ортодоксалдық және жаңадан пайда болатын қозғалыстар арасында көптеген дін қызметкерлері тек дәстүрлі Евхаристия киімдерін – альб пен хазублені ғана емес, сонымен қатар толық ұзындығы ежелгі ағылшын стиліндегі кассук пен сюрплисті, тиісті литургиялық столамен, ал литургия немесе Сөз қызметі үшін кассук пен Женева көйлегін қайта қолдануда.
Among the paleo orthodoxy and emerging church movements in Protestant and evangelical churches, particularly Methodist, Lutheran, and Presbyterian, many clergy are reclaiming not only the traditional Eucharist vestments of alb and chasuble, but also cassock and surplice (typically a full length Old English style) with appropriate liturgical stole, and cassock and Geneva gown for a Liturgy or Service of the Word.